قريب الله مطيع
_15 _December _2013هـ الموافق 15-12-2013م, 09:25 AM
تفسير سوره العلق
مکي و 19 آيه است.
بسم الله الرحمن الرحيم
اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ بخوان به نام پروردگارت که بيافريد
خَلَقَ الْإِنسَانَ مِنْ عَلَقٍ، آدمي را از لخته خوني بيافريد
اقْرَأْ وَرَبُّكَ الْأَكْرَمُ بخوان، و پروردگار تو ارجمندترين است
الَّذِي عَلَّمَ بِالْقَلَمِ خدايي که به وسيله قلم آموزش داد،
عَلَّمَ الْإِنسَانَ مَا لَمْ يَعْلَمْ به آدمي آنچه را که نمي دانست بياموخت
كَلَّا إِنَّ الْإِنسَانَ لَيَطْغَى حقا که آدمي نافرماني مي کند،
أَن رَّآهُ اسْتَغْنَى هر گاه که خويشتن را بي نياز بيند
إِنَّ إِلَى رَبِّكَ الرُّجْعَى ، هر آينه بازگشت به سوي پروردگار توست
أَرَأَيْتَ الَّذِي يَنْهَى آيا ديدي آن کس را که منع مي کند
عَبْدًا إِذَا صَلَّى بنده اي را که نماز مي خواند ?
أَرَأَيْتَ إِن كَانَ عَلَى الْهُدَى چه مي بيني اگر آن مرد بر طريق هدايت باشد ?
أَوْ أَمَرَ بِالتَّقْوَى يا به پرهيزگاري فرمان دهد ?
أَرَأَيْتَ إِن كَذَّبَ وَتَوَلَّى چه مي بيني اگر تکذيب کند و رويگردان شود ?
أَلَمْ يَعْلَمْ بِأَنَّ اللَّهَ يَرَى آيا ندانسته است که خدا مي بيند ?
كَلَّا لَئِن لَّمْ يَنتَهِ لَنَسْفَعًا بِالنَّاصِيَةِ حقا ، که اگر باز نايستد موي پيش سرش را مي گيريم و مي کشيم ،
نَاصِيَةٍ كَاذِبَةٍ خَاطِئَةٍ موي پيش سر دروغگوي خطاکار را
فَلْيَدْعُ نَادِيَه پس همدمان خود را بخواند
سَنَدْعُ الزَّبَانِيَةَما نيز کارگزاران دوزخ را فرا مي خوانيم
كَلَّا لَا تُطِعْهُ وَاسْجُدْ وَاقْتَرِبْ نه ، هرگز ، از او پيروي مکن و سجده کن و به خدا نزديک شو.
اين اولين سوره قرآن است که بر پيامبر خدا (ص) نازل شده است. اين سوره در آغاز دوران نبوت وقتي که پيامبر نمي دانست کتاب و ايمان چيست نازل شده است. پس در اين وقت جبرئيل عليه السلام رسالت را براي او آورد و به او فرمان داد که بخواند، پيامبر عذر خواست و فرمود:من خواننده نيستم. سپس خداند نازل فرمود:« اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ» بخوان به نام پروردگارت که همه جهانيان را آفريده است.
« خَلَقَ الْإِنسَانَ مِنْ عَلَقٍ» سپس به طور ويژه از ميان آفريده ها به موضوع آفرينش انسان پرداخت و آغاز آفرينش انسان را که خون بسته اي آفريده شده است ذکر نمود. پس کسي که انسان را آفريده و به تدبير او پرداخته است بايد امرونهي کند و امر ونهي با فرستادن پيامبران و نازل کردن کتاب ها انجام مي شود. بنابراين بعد از امر به خواندن، آفرينش انسان را بيان کرد.
پس فرمود:« اقْرَأْ وَرَبُّكَ الْأَكْرَمُ» بخوان و پروردگارت بس گرامي است و داراي صفات بسيار است. جود و احسان او فراوان مي باشد، و از بزرگواري و احسان او اين است که انواع دانش ها را به انسان آموخته است .
« الَّذِي عَلَّمَ بِالْقَلَمِ؛ عَلَّمَ الْإِنسَانَ مَا لَمْ يَعْلَمْ» خداوند انسان را از شکم مادرش بيرون آورد در حالي که هيچ چيزي نمي دانست و برايش شنوايي و بينايي و دل قرار داد و اسباب دانش را براي او فراهم کرد پس به انسان قرآن و حکمت آموخت و به وسيله ي قلم به او چيزهايي آموخت قلمي که با آن دانش ها و حقوق ثبت مي گردند و به وسيله ي آن براي مردم نامه نوشته مي شود. پس خدا را ستايش مي کنيم. خداوندي که نعمت هايي به بندگان داده است که توان شکرگزاري آن را ندارند. سپس با توانگر کردن آن ها و روزي فراوان بر آن ها منّت گذارده است.
ولي انسان به سبب ناداني و ستمگري اش وقتي خود را بي نياز ببيند سرکشي مي نمايد و از پذيرفتن هدايت سرباز مي زند و فراموش مي کند که به سوي پروردگارش بازخواهد گشت. بلکه گاهي به جايي مي رسد که هدايت را رها مي کند و ديگران را به ترک گفتن آن فرا مي خواند. بنابراين از نماز خواند که بهترين اعمال ايمان است جلوگيري مي کند. خداوند متعال به اين سرکش متجاوز مي فرمايد:
«أَرَأَيْتَ إِن كَانَ عَلَى الْهُدَى؛ أَوْ أَمَرَ بِالتَّقْوَى» اي کسي که بنده من را وقتي که نماز مي گزارد باز مي داري! به من بگو بنده نمازگزار که بر هدايت و شناخت حق و عمل کردن به آن است و ديگران را به پرهيزگاري امر مي کند شايسته است بازداشته شود؟ آيا بازداشتن او بزرگترين مخالف با خدا و مبارزه با حق نيست؟ کسي از اين اعمال نيک نهي مي کند که خودش بر هدايت نيست و ديگران را به آنچه که خلاف پرهيزگاري است فرمان مي دهد.
« أَرَأَيْتَ إِن كَذَّبَ وَتَوَلَّى؛ أَلَمْ يَعْلَمْ بِأَنَّ اللَّهَ يَرَى» اگر بازدارنده حق را تکذيب کند و از فرمان الهي روي برتابد آيا از خداوند و کيفر او نمي ترسد؟ آيا نمي داند که خداوند آنچه را که او انجام مي دهد مي بيند؟ سپس خداوند او را تهديد کرد و فرمود:« لَئِن لَّمْ يَنتَهِ لَنَسْفَعًا بِالنَّاصِيَةِ» اگر از آنچه مي گويد و انجام مي دهد بازنيايد به شدّت پيشاني او را خواهيم کشيد، و سزاوار چنين چيزي مي باشد، چون آن « نَاصِيَةٍ كَاذِبَةٍ خَاطِئَةٍ» پيشاني دروغگوي پرهيزگار است و در گفته هايش دروغ مي گويد و کارهايش اشتباه و گناه است.
« فَلْيَدْعُ نَادِيَه» کسي که عذاب بر او قطعي گرديده بايد اهل مجلس و ياران و اطرافيانش را فرابخواند تا او را در رفع بلايي که بر وي فروده آمده ياري نمايند. « سَنَدْعُ الزَّبَانِيَةَ» و ما هم نگهبانان جهنم را براي فروگرفتن و کيفر دادن او فرا مي خوانيم. پس بايد ديد که از دو گروه کدام يک قوي تر و تواناتر است؟ پس اين است حالات کسي که نهي مي کند و بازمي دارد و اين است کيفر او.
اما کسي که از عبادت بازداشته مي شود خداوند به او فرمان مي دهد که به اين نهي کننده گوش ندهد و از نهي او اطاعت نکند. پس فرمود:« كَلَّا لَا تُطِعْهُ وَاسْجُدْ وَاقْتَرِبْ » از او اطاعت مکن چون او جز به آنچه که زيان و ضرر هر دو دنيا است فرمان نمي دهد و براي پروردگارت سجده کن و با سجده و انواع عبادت ها خود را به او نزديک گردان چون همه اين ها انسان را به رضايت خدا نزديک مي نمايد.
و اين هر نهي کننده اي از خير و هر آن که از آن نهي شده است شامل مي گردد. گرچه اين در مورد ابوجهل نازل شده است، وقتي که پيامبر خدا را از نماز خواندن نهي کرد و پيامبر را شکنجه و آزار داد.
پايان تفسير سوره العلق
مکي و 19 آيه است.
بسم الله الرحمن الرحيم
اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ بخوان به نام پروردگارت که بيافريد
خَلَقَ الْإِنسَانَ مِنْ عَلَقٍ، آدمي را از لخته خوني بيافريد
اقْرَأْ وَرَبُّكَ الْأَكْرَمُ بخوان، و پروردگار تو ارجمندترين است
الَّذِي عَلَّمَ بِالْقَلَمِ خدايي که به وسيله قلم آموزش داد،
عَلَّمَ الْإِنسَانَ مَا لَمْ يَعْلَمْ به آدمي آنچه را که نمي دانست بياموخت
كَلَّا إِنَّ الْإِنسَانَ لَيَطْغَى حقا که آدمي نافرماني مي کند،
أَن رَّآهُ اسْتَغْنَى هر گاه که خويشتن را بي نياز بيند
إِنَّ إِلَى رَبِّكَ الرُّجْعَى ، هر آينه بازگشت به سوي پروردگار توست
أَرَأَيْتَ الَّذِي يَنْهَى آيا ديدي آن کس را که منع مي کند
عَبْدًا إِذَا صَلَّى بنده اي را که نماز مي خواند ?
أَرَأَيْتَ إِن كَانَ عَلَى الْهُدَى چه مي بيني اگر آن مرد بر طريق هدايت باشد ?
أَوْ أَمَرَ بِالتَّقْوَى يا به پرهيزگاري فرمان دهد ?
أَرَأَيْتَ إِن كَذَّبَ وَتَوَلَّى چه مي بيني اگر تکذيب کند و رويگردان شود ?
أَلَمْ يَعْلَمْ بِأَنَّ اللَّهَ يَرَى آيا ندانسته است که خدا مي بيند ?
كَلَّا لَئِن لَّمْ يَنتَهِ لَنَسْفَعًا بِالنَّاصِيَةِ حقا ، که اگر باز نايستد موي پيش سرش را مي گيريم و مي کشيم ،
نَاصِيَةٍ كَاذِبَةٍ خَاطِئَةٍ موي پيش سر دروغگوي خطاکار را
فَلْيَدْعُ نَادِيَه پس همدمان خود را بخواند
سَنَدْعُ الزَّبَانِيَةَما نيز کارگزاران دوزخ را فرا مي خوانيم
كَلَّا لَا تُطِعْهُ وَاسْجُدْ وَاقْتَرِبْ نه ، هرگز ، از او پيروي مکن و سجده کن و به خدا نزديک شو.
اين اولين سوره قرآن است که بر پيامبر خدا (ص) نازل شده است. اين سوره در آغاز دوران نبوت وقتي که پيامبر نمي دانست کتاب و ايمان چيست نازل شده است. پس در اين وقت جبرئيل عليه السلام رسالت را براي او آورد و به او فرمان داد که بخواند، پيامبر عذر خواست و فرمود:من خواننده نيستم. سپس خداند نازل فرمود:« اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ» بخوان به نام پروردگارت که همه جهانيان را آفريده است.
« خَلَقَ الْإِنسَانَ مِنْ عَلَقٍ» سپس به طور ويژه از ميان آفريده ها به موضوع آفرينش انسان پرداخت و آغاز آفرينش انسان را که خون بسته اي آفريده شده است ذکر نمود. پس کسي که انسان را آفريده و به تدبير او پرداخته است بايد امرونهي کند و امر ونهي با فرستادن پيامبران و نازل کردن کتاب ها انجام مي شود. بنابراين بعد از امر به خواندن، آفرينش انسان را بيان کرد.
پس فرمود:« اقْرَأْ وَرَبُّكَ الْأَكْرَمُ» بخوان و پروردگارت بس گرامي است و داراي صفات بسيار است. جود و احسان او فراوان مي باشد، و از بزرگواري و احسان او اين است که انواع دانش ها را به انسان آموخته است .
« الَّذِي عَلَّمَ بِالْقَلَمِ؛ عَلَّمَ الْإِنسَانَ مَا لَمْ يَعْلَمْ» خداوند انسان را از شکم مادرش بيرون آورد در حالي که هيچ چيزي نمي دانست و برايش شنوايي و بينايي و دل قرار داد و اسباب دانش را براي او فراهم کرد پس به انسان قرآن و حکمت آموخت و به وسيله ي قلم به او چيزهايي آموخت قلمي که با آن دانش ها و حقوق ثبت مي گردند و به وسيله ي آن براي مردم نامه نوشته مي شود. پس خدا را ستايش مي کنيم. خداوندي که نعمت هايي به بندگان داده است که توان شکرگزاري آن را ندارند. سپس با توانگر کردن آن ها و روزي فراوان بر آن ها منّت گذارده است.
ولي انسان به سبب ناداني و ستمگري اش وقتي خود را بي نياز ببيند سرکشي مي نمايد و از پذيرفتن هدايت سرباز مي زند و فراموش مي کند که به سوي پروردگارش بازخواهد گشت. بلکه گاهي به جايي مي رسد که هدايت را رها مي کند و ديگران را به ترک گفتن آن فرا مي خواند. بنابراين از نماز خواند که بهترين اعمال ايمان است جلوگيري مي کند. خداوند متعال به اين سرکش متجاوز مي فرمايد:
«أَرَأَيْتَ إِن كَانَ عَلَى الْهُدَى؛ أَوْ أَمَرَ بِالتَّقْوَى» اي کسي که بنده من را وقتي که نماز مي گزارد باز مي داري! به من بگو بنده نمازگزار که بر هدايت و شناخت حق و عمل کردن به آن است و ديگران را به پرهيزگاري امر مي کند شايسته است بازداشته شود؟ آيا بازداشتن او بزرگترين مخالف با خدا و مبارزه با حق نيست؟ کسي از اين اعمال نيک نهي مي کند که خودش بر هدايت نيست و ديگران را به آنچه که خلاف پرهيزگاري است فرمان مي دهد.
« أَرَأَيْتَ إِن كَذَّبَ وَتَوَلَّى؛ أَلَمْ يَعْلَمْ بِأَنَّ اللَّهَ يَرَى» اگر بازدارنده حق را تکذيب کند و از فرمان الهي روي برتابد آيا از خداوند و کيفر او نمي ترسد؟ آيا نمي داند که خداوند آنچه را که او انجام مي دهد مي بيند؟ سپس خداوند او را تهديد کرد و فرمود:« لَئِن لَّمْ يَنتَهِ لَنَسْفَعًا بِالنَّاصِيَةِ» اگر از آنچه مي گويد و انجام مي دهد بازنيايد به شدّت پيشاني او را خواهيم کشيد، و سزاوار چنين چيزي مي باشد، چون آن « نَاصِيَةٍ كَاذِبَةٍ خَاطِئَةٍ» پيشاني دروغگوي پرهيزگار است و در گفته هايش دروغ مي گويد و کارهايش اشتباه و گناه است.
« فَلْيَدْعُ نَادِيَه» کسي که عذاب بر او قطعي گرديده بايد اهل مجلس و ياران و اطرافيانش را فرابخواند تا او را در رفع بلايي که بر وي فروده آمده ياري نمايند. « سَنَدْعُ الزَّبَانِيَةَ» و ما هم نگهبانان جهنم را براي فروگرفتن و کيفر دادن او فرا مي خوانيم. پس بايد ديد که از دو گروه کدام يک قوي تر و تواناتر است؟ پس اين است حالات کسي که نهي مي کند و بازمي دارد و اين است کيفر او.
اما کسي که از عبادت بازداشته مي شود خداوند به او فرمان مي دهد که به اين نهي کننده گوش ندهد و از نهي او اطاعت نکند. پس فرمود:« كَلَّا لَا تُطِعْهُ وَاسْجُدْ وَاقْتَرِبْ » از او اطاعت مکن چون او جز به آنچه که زيان و ضرر هر دو دنيا است فرمان نمي دهد و براي پروردگارت سجده کن و با سجده و انواع عبادت ها خود را به او نزديک گردان چون همه اين ها انسان را به رضايت خدا نزديک مي نمايد.
و اين هر نهي کننده اي از خير و هر آن که از آن نهي شده است شامل مي گردد. گرچه اين در مورد ابوجهل نازل شده است، وقتي که پيامبر خدا را از نماز خواندن نهي کرد و پيامبر را شکنجه و آزار داد.
پايان تفسير سوره العلق