قريب الله مطيع
_14 _December _2013هـ الموافق 14-12-2013م, 07:14 AM
تفسير سورۀ البروج(11-22)
وقتي سزاي ستمگران را بيان کرد پاداش مومنان را نيز ذکر کرد و فرمود:« إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا» کساني که با دل ايمان آوردند، « وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ» و با اعضا و جوارح کارهاي شايسته کردند به باغ هايي وارد مي شوند که از زير کاخ ها و درختان آن رودها روان است . اين است کتابي بزرگ، زيرا آنان به رضايت خداوند دست يافته و به بهشت او درآمده اند.
« إِنَّ بَطْشَ رَبِّكَ لَشَدِيدٌ» کيفر دادن مجرمان و گناهکاران سخت و شديد است و او در کمين ستمگران است . خداوند متعال مي فرمايد:« وَکَذَلِکَ أَخذُ رَبِّکَ إِذَا أَخَذَ القُرَي وَهِيَ ظَلِمَةُ إِنَّ أَخذُهُ أَليِمُ شَديِدُ» و اين گونه است فرو گرفتن پروردگارت آن گاه که اهل آبادي هاي ستمگر را فروگرفت، بي گمان فرو گرفتن او سخت است.
« إِنَّهُ هُوَ يُبْدِئُ وَيُعِيدُ» او به تنها آفرينش را آغاز مي کند و آن را باز تکرار مي نمايد و هيچ کسي در اين کار با او مشارکتي ندارد. « وَهُوَ الْغَفُورُ» او آمرزگار است و همه گناهان کسي را که توبه نمايد و از او آمرزش بخواهد مي آمرزد « الْوَدُودُ» و او ودود است. يعني دوستانش او را چنان دوست مي دارند که هيچ چيزي را همانند او دوست نمي دارند. پس همان طور که هيچ چيزي در صفات و شکوه و زيبايي و معاني و افعال با او شبيه نيست همين طور محبت او در دل بندگان برگزيده با هيچ محبتي شباهت ندارد.
بنابراين دوست داشتن خداوند اساس بندگي است و محبتي است که بر همه محبت ها مقدم و چيره است و اگر ديگر محبت ها به دنبال محبت خدا نباشند براي محبت کنندگان مايه ي عذاب خواهند بود.
خداوند نيز دوستانش را دوست مي دارد. همان طور که مي فرمايد:« يُحِبُّهُم وَتُحِبُّونَهُ» خداوند آن ها را دوست مي دارد و آن ها هم خدا را دوست مي دارند. مودّت يعني محبت ناب و خالص.
در اين جا نکته اي باريک است که خداوند واژه ي «ودود» را با «غفور» يک جا بيان کرده است تا بر اين دلالت نمايد که گناهکاران هرگاه به سوي خدا برگردند و توبه کنند خداوند گناهانشان را مي آمرزد و آنان را دوست مي دارد. چنين نيست همان طور که برخي به اشتباه مي گويند «فقط گناهانشان بخشيده مي شود و ديگر آن ها را دوست ندارد.» بلکه خداوند از توبه بنده اش بيش تر از مردي شاد مي شود که شترش را با آب و غذايش در بياباني گم کرده و نااميد و به انتظار مرگ در زير سايه درختي دراز کشيده است.
اما ناگهان شتر را بالاي سر خود مي يابد و مهار آن را مي گيرد و از فرط خوشحالي آن چنان کنترل خود را از دست ميدهد که مي گويد:« پروردگارا! تو بنده مني و من خداي تو!» خداوند از توبه بنده اش بيشتر از اين مرد خوشحال مي شود . ستايش و تمجيد خدا را سزاست که احسان خير فراواني دارد!
« ذُو الْعَرْشِ الْمَجِيدُ» خدا صاحب عرش بزرگ است که آسمان ها و زمين و کرسي را فرا گرفته است. آسمان ها و زمين و کرسي نسبت به عرش مانند حلقه اي افتاده در بيابان هستند نسبت به ساير زمين.
خداوند به طور ويژه عرش را ذکر کرد چون خيلي بزرگ است و از همه مخلوقات به خداوند نزديک تر است. اين در صورتي است که «المجيد» به کسر خوانده شود که در اين صورت صفت عرش قرار مي گيرد واگر به رفع خوانده شود صفت خداوند است يعني داراي صفات بزرگ و گسترده است.
« فَعَّالٌ لِّمَا يُرِيدُ» هرگاه خداوند چيزي بخواهد آن را انجام مي دهد و براي هرکاري که بخواهد فقط همين کافي است که به آن بگويد: « باش» پس آن مي شود . و هيچ کسي چنين نيست که هرچه بخواهد بتواند انجام دهد.
و مخلوقات اگر بخواهند کاري بکنند بايد کسي آن ها را کمک کند و نيز کسي از آنها جلوگيري نکند. اما خداوند نيازي به کسي ن دارد که او را ياري کند و هيچ کس نمي تواند جلوي اراده او را بگيرد. سپس به بيان بخشي از افعال خود پرداخت که دالّ بر صداقت چيزي است که پيامبرانش آورده اند ، و فرمود:« هَلْ أَتَاكَ حَدِيثُ الْجُنُودِ؛ فِرْعَوْنَ وَثَمُودَ» آيا خبر لشکرهاي فرعون و ثمود به تو رسيده است که چگونه پيامبران را تکذيب کردند و آن گاه خداوند آنان را هلاک ساخت؟!
« بَلِ الَّذِينَ كَفَرُوا فِي تَكْذِيبٍ» حقيقت اين است که کافران همواره دروغ انگاشتن حق و مخالفت با آن را ادامه مي دهند و آيات و موعظه ها در مورد آنان کارساز و سودمند نيست.
« وَاللَّهُ مِن وَرَائِهِم مُّحِيطٌ» و علم و آگاهي خداوند آنان را از هر سو احاطه کرده و قدرت الهي بر آنان چيره است. همان طور که خداوند متعال مي فرمايد:« إِنَّ رَبَّکَ لَبِالمِرصَادِ» بي گمان پروردگارت در کمين است. پس در اين جا به کافران هشدار سختي داده شده مبني بر اينکه آنان همه تحت تدبير و در قبضه او هستند و حتما آنها را کيفر خواهد داد.
« بَلْ هُوَ قُرْآنٌ مَّجِيدٌ» بلکه اين قرآني است که معاني و مفاهيم آن بزرگ و زياد است و خير و دانش فراوان دارد،« فِي لَوْحٍ مَّحْفُوظٍ» در لوح محفوظ جاي دارد و در آن جا از هر گونه تغيير و کاستي و از شيطان ها محفوظ است. و آن لوحي است که خداوند همه چيز را در آن ثبت و ضبط کرده است. و اين بر بزرگي و اهميّت مقام والاي قرآن دلالت مي نمايد.
پايان تفسير سوره البروج
وقتي سزاي ستمگران را بيان کرد پاداش مومنان را نيز ذکر کرد و فرمود:« إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا» کساني که با دل ايمان آوردند، « وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ» و با اعضا و جوارح کارهاي شايسته کردند به باغ هايي وارد مي شوند که از زير کاخ ها و درختان آن رودها روان است . اين است کتابي بزرگ، زيرا آنان به رضايت خداوند دست يافته و به بهشت او درآمده اند.
« إِنَّ بَطْشَ رَبِّكَ لَشَدِيدٌ» کيفر دادن مجرمان و گناهکاران سخت و شديد است و او در کمين ستمگران است . خداوند متعال مي فرمايد:« وَکَذَلِکَ أَخذُ رَبِّکَ إِذَا أَخَذَ القُرَي وَهِيَ ظَلِمَةُ إِنَّ أَخذُهُ أَليِمُ شَديِدُ» و اين گونه است فرو گرفتن پروردگارت آن گاه که اهل آبادي هاي ستمگر را فروگرفت، بي گمان فرو گرفتن او سخت است.
« إِنَّهُ هُوَ يُبْدِئُ وَيُعِيدُ» او به تنها آفرينش را آغاز مي کند و آن را باز تکرار مي نمايد و هيچ کسي در اين کار با او مشارکتي ندارد. « وَهُوَ الْغَفُورُ» او آمرزگار است و همه گناهان کسي را که توبه نمايد و از او آمرزش بخواهد مي آمرزد « الْوَدُودُ» و او ودود است. يعني دوستانش او را چنان دوست مي دارند که هيچ چيزي را همانند او دوست نمي دارند. پس همان طور که هيچ چيزي در صفات و شکوه و زيبايي و معاني و افعال با او شبيه نيست همين طور محبت او در دل بندگان برگزيده با هيچ محبتي شباهت ندارد.
بنابراين دوست داشتن خداوند اساس بندگي است و محبتي است که بر همه محبت ها مقدم و چيره است و اگر ديگر محبت ها به دنبال محبت خدا نباشند براي محبت کنندگان مايه ي عذاب خواهند بود.
خداوند نيز دوستانش را دوست مي دارد. همان طور که مي فرمايد:« يُحِبُّهُم وَتُحِبُّونَهُ» خداوند آن ها را دوست مي دارد و آن ها هم خدا را دوست مي دارند. مودّت يعني محبت ناب و خالص.
در اين جا نکته اي باريک است که خداوند واژه ي «ودود» را با «غفور» يک جا بيان کرده است تا بر اين دلالت نمايد که گناهکاران هرگاه به سوي خدا برگردند و توبه کنند خداوند گناهانشان را مي آمرزد و آنان را دوست مي دارد. چنين نيست همان طور که برخي به اشتباه مي گويند «فقط گناهانشان بخشيده مي شود و ديگر آن ها را دوست ندارد.» بلکه خداوند از توبه بنده اش بيش تر از مردي شاد مي شود که شترش را با آب و غذايش در بياباني گم کرده و نااميد و به انتظار مرگ در زير سايه درختي دراز کشيده است.
اما ناگهان شتر را بالاي سر خود مي يابد و مهار آن را مي گيرد و از فرط خوشحالي آن چنان کنترل خود را از دست ميدهد که مي گويد:« پروردگارا! تو بنده مني و من خداي تو!» خداوند از توبه بنده اش بيشتر از اين مرد خوشحال مي شود . ستايش و تمجيد خدا را سزاست که احسان خير فراواني دارد!
« ذُو الْعَرْشِ الْمَجِيدُ» خدا صاحب عرش بزرگ است که آسمان ها و زمين و کرسي را فرا گرفته است. آسمان ها و زمين و کرسي نسبت به عرش مانند حلقه اي افتاده در بيابان هستند نسبت به ساير زمين.
خداوند به طور ويژه عرش را ذکر کرد چون خيلي بزرگ است و از همه مخلوقات به خداوند نزديک تر است. اين در صورتي است که «المجيد» به کسر خوانده شود که در اين صورت صفت عرش قرار مي گيرد واگر به رفع خوانده شود صفت خداوند است يعني داراي صفات بزرگ و گسترده است.
« فَعَّالٌ لِّمَا يُرِيدُ» هرگاه خداوند چيزي بخواهد آن را انجام مي دهد و براي هرکاري که بخواهد فقط همين کافي است که به آن بگويد: « باش» پس آن مي شود . و هيچ کسي چنين نيست که هرچه بخواهد بتواند انجام دهد.
و مخلوقات اگر بخواهند کاري بکنند بايد کسي آن ها را کمک کند و نيز کسي از آنها جلوگيري نکند. اما خداوند نيازي به کسي ن دارد که او را ياري کند و هيچ کس نمي تواند جلوي اراده او را بگيرد. سپس به بيان بخشي از افعال خود پرداخت که دالّ بر صداقت چيزي است که پيامبرانش آورده اند ، و فرمود:« هَلْ أَتَاكَ حَدِيثُ الْجُنُودِ؛ فِرْعَوْنَ وَثَمُودَ» آيا خبر لشکرهاي فرعون و ثمود به تو رسيده است که چگونه پيامبران را تکذيب کردند و آن گاه خداوند آنان را هلاک ساخت؟!
« بَلِ الَّذِينَ كَفَرُوا فِي تَكْذِيبٍ» حقيقت اين است که کافران همواره دروغ انگاشتن حق و مخالفت با آن را ادامه مي دهند و آيات و موعظه ها در مورد آنان کارساز و سودمند نيست.
« وَاللَّهُ مِن وَرَائِهِم مُّحِيطٌ» و علم و آگاهي خداوند آنان را از هر سو احاطه کرده و قدرت الهي بر آنان چيره است. همان طور که خداوند متعال مي فرمايد:« إِنَّ رَبَّکَ لَبِالمِرصَادِ» بي گمان پروردگارت در کمين است. پس در اين جا به کافران هشدار سختي داده شده مبني بر اينکه آنان همه تحت تدبير و در قبضه او هستند و حتما آنها را کيفر خواهد داد.
« بَلْ هُوَ قُرْآنٌ مَّجِيدٌ» بلکه اين قرآني است که معاني و مفاهيم آن بزرگ و زياد است و خير و دانش فراوان دارد،« فِي لَوْحٍ مَّحْفُوظٍ» در لوح محفوظ جاي دارد و در آن جا از هر گونه تغيير و کاستي و از شيطان ها محفوظ است. و آن لوحي است که خداوند همه چيز را در آن ثبت و ضبط کرده است. و اين بر بزرگي و اهميّت مقام والاي قرآن دلالت مي نمايد.
پايان تفسير سوره البروج