أحكام الصيام ( بشتو )تأليف الشيخ أبي ضياء زاهد الله توحيدي المدني

[أبو زكريا]

د روژي احکام



تصنيف : أبوضياء زاهدالله توحيدي مدني


أحکام الصيام


(باللغة البشتو)

مراجعة : الشيخ / محمد نعيم أحمد شاه حفظه الله .



بسم الله الرحمن الرحيم


د روژي لغوي او شرعي مفهوم

د روژي لغوي معنى : (الصوم) والصيام) دواړه د (صام) کلمي څخه مصدردى ، معنى يي ده : (الإمساک) (بنديدل)([1] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn1))، نو خلک وايي : (( صام النهار إذا وقف سيرالشمس )) (( ورځ روژه شوه کله چه لمر د تللو نه بند شي ))، الله تعالى د مريم عليها السلام نه حکايت کوي وايي : } إِنِّي نَذَرْتُ لِلرَّحْمَنِ صَوْمًا { ([2] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn2)) (( ما نذر منلى دى د رحمن ذات لپاره روژه (چپوالى )) ، ځکه مقصد پدي سره د خبرو نه چپ کيدل دي ، اوددي تفسير دالله تعالى دا وينا ده : } فَلَنْ أُكَلِّمَ الْيَوْمَ إِنْسِيًّا { ([3] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn3)) (( نو خبري نه کووم نن ورځ دهيڅ انسان سره )) .
د روژي شرعي معنى : د سنن أبوداود شرح عون المعبود، د روژي شرعي تعريف کې ويلي : (( وَالصَّوْم فِي الشَّرْع : عِبَارَة عَنْ الْإِمْسَاك ، عَنْ الْأَكْل ، وَالشُّرْب ، وَالْجِمَاع ، فِي وَقْت مَخْصُوص ، وَهُوَ مِنْ طُلُوع الْفَجْر، إِلَى غُرُوب الشَّمْس ، مَعَ النِّيَّة )) (( روژه په شرعي اعتبار سره د دينه څخه عبارت ده : چه په خاص وخت کي د خوراک ، څښاک اود جماع کولو څخه وساتل شي ، د صباح راختلو نه تر لمر د پناه کيدو پوري د نيت سره )) ([4] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn4)) .

د روژي احکام

په اسلامي دين کې د روژي مرتبه : د رمضان د مياشتي روژه د اسلام د ارکانو (فرضونو) نه څلورم رکن (فرض) دى ، اوشميرل يې له اسلام څخه يوه بديهي خبره ده ، او د رمضان د مياشتى ثبوت په قرآن کريم ، احاديثو او د امت په اجماع سره شوى دى .
اول قسم : دقرآن کريم څخه دلائل :
١) الله تعالى فرمايي : } يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُتِبَ عَلَيْكُمْ الصِّيَامُ كَمَا كُتِبَ عَلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ {([5] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn5))
(( اى ايمان والاو فرض کړى شوي دي په تاسو باندي روژي نيول لکه چه فرض کړى شوي دي په هغه کسانو چه تاسو نه مخکې وو (لکه پخواني امتونه او پيغمبران تر آدمه پوري) د دي لپاره چه پرهيزګارشئ )) .
٢) الله تعالى فرمايى : } أَيَّامًا مَعْدُودَاتٍ فَمَنْ كَانَ مِنْكُمْ مَرِيضًا أَوْ عَلَى سَفَرٍ فَعِدَّةٌ مِنْ أَيَّامٍ أُخَرَ وَعَلَى الَّذِينَ يُطِيقُونَهُ فِدْيَةٌ طَعَامُ مِسْكِينٍ فَمَنْ تَطَوَّعَ خَيْرًا فَهُوَ خَيْرٌ لَهُ وَأَنْ تَصُومُوا خَيْرٌ لَكُمْ إِنْ كُنتُمْ تَعْلَمُونَ * شَهْرُ رَمَضَانَ الَّذِي أُنزِلَ فِيهِ الْقُرْآنُ هُدًى لِلنَّاسِ وَبَيِّنَاتٍ مِنْ الْهُدَى وَالْفُرْقَانِ فَمَنْ شَهِدَ مِنْكُمْ الشَّهْرَ فَلْيَصُمْهُ وَمَنْ كَانَ مَرِيضًا أَوْ عَلَى سَفَرٍ فَعِدَّةٌ مِنْ أَيَّامٍ أُخَرَ...{([6] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn6))
(( روژئ (ونيسئ) يو څو ورځي شمارلى شوي ( لږ چه د رمضان ٢٩ يا ٣٠ ورځي دي) ، پس څوک چه وى د تاسو نه مريض (ناجوړه) يا (روان ) وى په سفر باندى (اوروژه وخورى) نو ( پر ده باندى لازم دي روژي نيول ) په شمار (د خوړليو شويو ورځو) له ورځونورو، او (لازم ده) په هغه کسانو باندي چه په تکليف سره نيولى شى روژه بدله خوراک د يو مسکين ، پس چا چه په خوشحالى سره نيکى وکړه نو دغه غوره ده ده لره ، او روژي نيول ډير فايده مند دي تاسو لره که تاسي پوهيږي (دروژي په فضيلت) ، مياشت د روژي هغه ده چه نازليدل شروع شو په هغى کې د قرآن چه لارښودونکى دى لپاره د خلکو ، او ښکاره احکام دي د هدايت (مخکني ) او جدائى کوونکى دى د حق او باطل ، پس څوک چه حاضر شو تاسونه دي مياشت ته پس خامخا روژه دى ونيسى ، او هغه څوک چه وى ناجوړه يا وى په سفر باندي پس په ده باندى شمارل دي د ورځو نورو نه )) .
دوهم قسم : د نبى کريم r د سنتوڅخه دلائل :
١) د عبدالله بن عمر رَضِي اللَّه عَنْهمَا څخه روايت دى هغه فرمايي ، رسول الله r فرمايلي دي : (( بُنِيَ الْإِسْلاَمُ عَلَى خَمْسٍ ، شَهَادَةِ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ ، وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ ، وَإِقَامِ الصَّلاَةِ ، وَإِيتَاءِ الزَّكَاةِ ، وَالْحَجِّ ، وَصَوْمِ رَمَضَانَ )) (( د اسلام پنځه بناء ګاني دى : ګواهي کول پدي خبره چه نشته معبود په حقه سره مګر يوا لله تعالى دى ، او محمد r د الله تعالى پيغمبر دى ، د لمونځ اداء کول ، د زکاة ورکول ،د رمضان د مياشتي روژي نيول ، اود بيت الله شريف د حج کولو قصد چه د چا طاقت وى )) ([7] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn7)).
٢) او د ترمذى په روايت کې دروژي ذکر په حج باندي مخکښي شوى دى ، ابْنِ عُمَر t څخه روايت دى هغه وايي ، رسول الله r فرمايلي دي : « بُنِىَ الإِسْلاَمُ عَلَى خَمْسٍ ، شَهَادَةُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ ، وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ، وَإِقَامُ الصَّلاَةِ ، وَإِيتَاءُ الزَّكَاةِ ، وَصَوْمُ رَمَضَانَ ، وَحَجُّ الْبَيْتِ » (( د اسلام پنځه بناء دى : ګواهي کول پدي خبره چه نشته معبود په حقه سره مګر يو الله تعالى دى ، او محمد r د الله تعالى پيغمبر دى ، د لمونځ اداء کول ، د زکاة ورکول ، د بيت الله شريف د حج کولو قصد چه د چا طاقت وى ، او د رمضان د مياشتي روژي نيول ))([8] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn8)).
دريم قسم : د اجماع د امت څخه دليل : ټول مسلمانان په قطعي توګه د رمضان د روژي په فرضيت متفق دي ، او دا د اسلام د ارکانو (فرضونو) نه يو رکن (فرض) دى ، او چا چه د دي د فرضيت نه انکار وکړو نو هغه کافرد‌ى ، مګرهغه څوک چه جاهل وي او په اسلام کي نوى داخل شوى وي نوتعليم به ورته کيږي ،کچيرته په خپل انکار باندي هميشه پاتي شو نو بيا هم کافر دى ، او مرتد به وژل کيږي ، ‌ځکه ده د داسي حکم څخه انکار وکړ چه د قرآن کريم او احاديثو په دلائلو ثابت دى او شميرل يې له دين په بداهت سره معلومه خبره ده ([9] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn9)) . * البته دروژي منکر نه به د توبي ويستلو طلب کيږي ، که چيرته توبه يى وويستله نو صحيح ده ، او کچيرته ددينه څخه يي انکار وکړنو بيا به دا کافردى وژل کيږي، غسل او کفن به ورته نه ورکول کيږى ، د جنازي لمونځ به پري نه کيږي،او د دى لپاره به د رحمت دعا نه غوښتل کيږى،د مسلمانانو په هديره (مقبره) کې به نه دفن کيږى ، بلکى د مسلمانانو هديرى څخه به يواځى اولرى په غيردقبرنه خښيږى، چه خلکوته دده د بوى په وجه تکليف ونه رسيږى ، او خپلوانوته يي په ليدلو ضرر اوتکليف ونه رسيږي([10] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn10)) .
* دروژي د فرضيت تاريخ : إمام نووي رحمه الله ويلي : (( د رمضان روژه د هجرت په دوهم کال فرض شوي ده ، نبي کريم r د رمضان د مياشتي ټولي روژي نهه (٩) کاله نيولى دي )) ([11] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn11)).

د رمضان د فرضي روژو شرطونه

د رمضان د فرضي روژي لپاره پنځه شرطونه دي چه په راتلونکي ډول ذکرکيږي :
١) اسلام : په کافرباندي روژه نشته ، ځکه د کافر نه روژه نه صحيح کيږى ، ځکه روژه عبادت دى او عبادت نيت ته ضرورت لرى اودکافرنه نيت نه صحيح کيږى ، لکه الله تعالى په قرآن کريم کي فرمايلي دي : } وَمَامَنَعَهُمْ أَنْ تُقْبَلَ مِنْهُمْ نَفَقَاتُهُمْ إِلاَّ أَنَّهُمْ كَفَرُوا بِاللَّهِ وَبِرَسُولِهِ { ([12] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn12)) (( او نه دى منع کړى دوى چه قبول کړى شي د دوينه خيراتونه د دوي مګر دي خبري چه دوي کفرکړى دى په الله تعالى او په رسول دهغه )) .
* اوهمداراز الله تعالى فرمايي : } وَقَدِمْنَا إِلَى مَا عَمِلُوا مِنْ عَمَلٍ فَجَعَلْنَاهُ هَبَاءً مَنْثُورًا { ([13] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn13)) (( او قصد کړى دى مونږ هغه عمل ته چه دوي کړى دى پس ګرځولى دى مونږ هغه دوړه الوځولى شوى )) .
٢) بالغه کيدل (ځلميتوب) : په ماشوم باندي روژه نشته ، ځکه په دى باندى روژه فرض نده تر څو پوري چه ځلمى شوى نه وي ، د عَلِىّ بن أبي طالب t څخه روايت دى هغه د نبي کريم r څخه روايت کوى چه هغه فرمايلي دي ويلي : « رُفِعَ الْقَلَمُ عَنْ ثَلاَثَةٍ ، عَنِ النَّائِمِ حَتَّى يَسْتَيْقِظَ ، وَعَنِ الصَّبِىِّ حَتَّى يَحْتَلِمَ، وَعَنِ الْمَجْنُونِ حَتَّى يَعْقِلَ » (( د دري کسانو څخه قلم اوچت شوى دى ( مکلف ندي ) ، د ويده نه تر څوپوري چه راويښ شوى نه وي ، د ماشوم نه ترڅو پوري چه ځلمى شوى نه وي ، او د ليوني نه ترڅو پوري چه عقلمند شوى نه وي ))([14] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn14))، او ماشوم دروژو په نيولو مکلف ندى ، اود روژو په نيولوورته حکم کول مستحب دى چه ورسره عادت شى .
٣) د بالغه کيدو نښي : پنځلس کلن کيدل : د ابْنِ عُمَر رضي الله عنهما څخه روايت دى هغه فرمايلي دي : (( عَرَضَنِى رَسُولُ اللَّهِ - صلى الله عليه وسلم- يَوْمَ أُحُدٍ فِى الْقِتَالِ وَأَنَا ابْنُ أَرْبَعَ عَشْرَةَ سَنَةً فَلَمْ يُجِزْنِى، وَعَرَضَنِى يَوْمَ الْخَنْدَقِ وَأَنَا ابْنُ خَمْسَ عَشْرَةَ سَنَةً فَأَجَازَنِى، قَالَ نَافِعٌ ، فَقَدِمْتُ عَلَى عُمَرَ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ وَهُوَ يَوْمَئِذٍ خَلِيفَةٌ ، فَحَدَّثْتُهُ هَذَا الْحَدِيثَ ، فَقَالَ : إِنَّ هَذَا لَحَدٌّ بَيْنَ الصَّغِيرِ وَالْكَبِيرِ، فَكَتَبَ إِلَى عُمَّالِهِ ، أَنْ يَفْرِضُوا لِمَنْ كَانَ ابْنَ خَمْسَ عَشْرَةَ سَنَةً، وَمَنْ كَانَ دُونَ ذَلِكَ فَاجْعَلُوهُ فِى الْعِيَالِ )) (( د اُحدد جنګ په ورځ زه نبي کريم r په جنګ کې د اشتراک کولولپاره مخي ته کړم ، پدغه وخت کې زما عمر څورلس (١٤) کاله وو، ماته يى اجازت رانکړ، بيا يى زه د خندق د جنګ په ورځ مخي ته کړم، پدغه وخت کې زماعمر د پنځلس (١٥) کالو وو نوما ته يې اجازت راکړ ، نافع وويل : زه دعمربن عبدالعزيز خوا ته راغلم چه هغه په دغه وخت کې خليفه وو، نو دا حديث مي ورته بيان کړو، نو هغه وويل : دا دماشمتوب او ځلمي توب اندازه ده ، نو بيا هغه خپلو واليانو ته وليکل ، څوک چه دپنځلس کلنو عمر ته رسيدلى وى نو په سړو کې يي حساب کړى ، اوڅوک چه ددينه وړوکى وي نو هغه په ماشومانو کې وګرځوي ))([15] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn15)).
٤) عقل : په ليونى باندي روژه نشته ، ځکه دا مکلف نه دى اودهغه نه عقل تللى وى ، نو پدي اساس دهغه نه قلم اوچت شوي دى ، نبي کريم r فرمايلي دي : (( رُفِعَ الْقَلَمُ عَنْ ثَلاَثَةٍ ، عَنِ النَّائِمِ حَتَّى يَسْتَيْقِظَ، وَعَنِ الصَّبِىِّ حَتَّى يَحْتَلِمَ، وَعَنِ الْمَجْنُونِ حَتَّى يَعْقِلَ » (( ددري کسانو څخه قلم اوچت شوى دى ( مکلف ندي )، دويده نه ترڅوپوري چه راويښ شوى نه وي ،د ماشوم نه تر څو پوري چه ځلمى شوى نه وي، اودليوني نه ترڅو پوري چه عقلمندشوى نه وي )) ([16] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn16)) .
* کله چه انسان ليونى وي نو د ذکرشوي حديث په اساس په هغه باندي روژه فرض نده ، او د هغه نه روژه هم صحيح نده ځکه هغه عقلمند ندى چه پدي سره دعبادت تمييز او جدايي راولي اونيت يي وکړى ، او عبادت په غير د نيت څخه نه صحيح کيږي ، د نبي کريم r د دي حديث په اساس : « إِنَّمَا الأَعْمَالُ بِالنِّيَّاتِ ، وَإِنَّمَا لِكُلِّ امْرِئٍ مَا نَوَى )) (( دارو مدار د عملونو په نيتونو پوري تعلق لري ، دهرسړى لپاره هغه څه دي چه قصد يي کړى وي )) ([17] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn17)) .
٥) د روژي نيولو طاقت : په هغه انسان چه د روژو نيولو څخه عاجز وى او توان يې نه لرى روژي نشته ، او نه پري واجب دي ، برابره خبره ده که د عمر له ډير والي له امله وي اويا مريض اومسافر وى ، کچيرته د ذکر شوو عذرونو په اساس روژي وخورى نو په هغه باندي باندي د روژو قضايي واجب ده ، د الله تعالى د دي وينا په اساس : } فَمَنْ كَانَ مِنْكُمْ مَرِيضًا أَوْ عَلَى سَفَرٍ فَعِدَّةٌ مِنْ أَيَّامٍ أُخَرَ { ([18] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn18)) (( پس څوک چه وى د تاسو نه مريض (ناجوړه) يا (روان ) وى په سفر باندى (اوروژه وخورى) نو ( پر ده باندى لازم دي روژي نيول ) په شمار (د خوړليو شويو ورځو) له ورځونورو )) .
* عاجزۍ په دوه قسمه ده :
* لومړنۍ قسم : يوهغه عاجزي ده چه دزمانومريض نه وي او د روغيدلو توقع او طمع يي وي ، لکه په دي ذکرشوي آيت کې ورته اشاره شوي ده ، لکه هغه مريض چه د روغتيا انتظار کوي نو کله چه روغ شو نو د خوړولو روژو د شمار په اندازه به قضايي کوى .
* دوهم قسم : يو هغه عاجزۍ ده چه دهميش لپاره وي او دروغيدلو توقع يي نه وي ، لکه هغه بوډا انسان چه دروژو نيولو طاقت نه لري نو په هغه باندي دهري روژي په عوض کې يو مسکين ته طعام ورکول واجب دي ([19] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn19)) .
٦) چه مقيم وى : ( مسافرنه وى ) : ځکه په مسافر باندي روژه فرض نه ده ، بلکه هغه به د روژي مياشت نه روسته د خوړولو روژو په اندازه نوري روژي نيسي ، لکه الله تعالى په قرآن کريم کښى فرمايي : } فَمَنْ شَهِدَ مِنْكُمْ الشَّهْرَ فَلْيَصُمْهُ وَمَنْ كَانَ مِنْكُمْ مَرِيضًا أَوْ عَلَى سَفَرٍ فَعِدَّةٌ مِنْ أَيَّامٍ أُخَرَ {([20] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn20)) (( پس څوک چه حاضر شو تاسونه دي مياشت ته پس خامخا روژه دى ونيسى، (( پس څوک چه وى د تاسو نه مريض (ناجوړه) يا (روان ) وى په سفر باندى (اوروژه وخورى ) ( پر ده باندى لازم دي روژي نيول) په شمار(د خوړليو شويوورځو) له ورځونورو )) .
* په مسافر باندي د روژو نيول واجب ندي هغه به د خوړلى شوو ورځو په شمير دروژو قضايي کوي ، دالله تعالى د دي وينا په اساس : } فَمَنْ كَانَ مِنْكُمْ مَرِيضًا أَوْ عَلَى سَفَرٍ فَعِدَّةٌ مِنْ أَيَّامٍ أُخَرَ { ([21] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn21))(( پس څوک چه وى د تاسو نه مريض (ناجوړه) يا (روان ) وى په سفر باندى (او روژه وخورى) نو( پرده باندى لازم دي روژي نيول ) په شمار(د خوړليوشويو ورځو) له ورځو نورو )) .
٧) د روژو د منع کوونکو شيانو إزاله : (چه دروژي منع کوونکي شيان نه وي) : لکه د زنانه مياشتني مريضتيا او څلويښتي، هر کله چه زنانه حائضه وي ، او يا نفاسه (څلويښتي والا وي) نو په دغه حالت کښي د روژي نيول جايزندي ، د نبي کريم r د دي حديث په اساس : (( ...أَلَيْسَ إِذَا حَاضَتْ لَمْ تُصَلِّ وَلَمْ تَصُمْ »،قُلْنَ بَلَى ، قَالَ : « فَذَلِكَ مِنْ نُقْصَانِ دِينِهَا )) (( آيا داسي نده کله چه مياشتني مريضتيا پري راشي نونه لمونځ کوي او نه روژه نيسي ، نو مونږ وويل هو، داسي ده ، نو هغه وويل : (( همدغه يي د دين نقصان دې )) ([22] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn22)) .
* د خوړلى شوو روژو قضايي پري درمضان نه روسته واجب ده ، دعائشي رضي الله عنها ددي وينا په اساس : (( كَانَ يُصِيبُنَا ذَلِكَ فَنُؤْمَرُ بِقَضَاءِ الصَّوْمِ وَلاَ نُؤْمَرُ بِقَضَاءِ الصَّلاَةِ )) (( په مونږ باندي به مياشتني مريضتيا راتلله ، نو دروژي په قضائي به راته حکم کيده ، او د لمونځ په قضائي به راته نه کيده ))([23] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn23)) .
د روژي ارکان (فرضونه) : دا په راتلوونکى ډول ذکرکيږي :
١) نيت کول : چه روژه نيونکې د الله تعالى د عبادت په خاطرد روژه ماتونکو شيانو څخه دځان بندولوقصدوکړي، درسول الله r ددي حديث په اساس چه هغه فرمايلي : « إِنَّمَا الأَعْمَالُ بِالنِّيَّاتِ ، وَإِنَّمَا لِكُلِّ امْرِئٍ مَا نَوَى ))
(( بيشکه دارو مدار د عملونو په نيتونو پوري تعلق لري ، د هرسړى لپاره هغه څه دي چه قصد يي کړى وي )) ([24] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn24)) .
* د فرضي روژي په صحيحوالي کي د شپي څخه نيت کول شرط دې ، د حفصي رضي الله عنها د حديث په اساس هغه وايي رسول الله r فرمايلي : (( مَنْ لَمْ يُبَيِّتِ الصِّيَامَ مِنَ اللَّيْلِ ، فَلاَ صِيَامَ لَهُ )) (( چا چه دشپي څخه د(فرضي) روژي نيت ونکړونودهغه لپاره روژه نشته))([25] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn25)) .
* او نيت د ړزه عبادت دې د ژبۍ سره يي کوم تعلق نشته ، څوک چه د روژي لپاره په خولي باندي د نيت الفاظ وايي دا بدعت اود سنت خلاف کاردى ، ځکه رسول الله rد روژي لپاره په خوله نيت ندى ويلى او په صحيح دلائلوکي ددي هيڅ ثبوت نشته .
٢) د سهارراختلو څخه ترلمر پناه کيدلوپوري د روژى ماتونکو شيانوڅخه ځان ساتل : لکه الله تعالى په قرآن کريم کي فرمايي : } فَالْآَنَ بَاشِرُوهُنَّ وَابْتَغُوا مَاكَتَبَ اللَّهُ لَكُمْ وَكُلُوا وَاشْرَبُوا حَتَّى يَتَبَيَّنَ لَكُمُ الْخَيْطُالْأَبْيَضُ مِنَ الْخَيْطِ الْأَسْوَدِ مِنَ الْفَجْرِ ثُمَّ أَتِمُّوا الصِّيَامَإِلَى اللَّيْلِ {([26] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn26)) (( نو اوس جماع کوئ دخپلوښځوسره (دروژي په شپوکې) او وغواړئ هغه شى چه مقررکړى دى الله تعالى ستاسولپاره، او خورئ اوڅښئ ! تاسوتر هغه پوري چه ښکاره شي تاسوته تارسپين (جدا) له تارتور، (چه سپين تارد سبا ځني دې )) .

د رمضان د مياشتي د داخليدو او وتلو علامات اوطريقي

د رمضان دمياشتي ثابتيدل دمياشتي په ليدلوکيږي ،او يا دا چه يوکس اوياډيرد مياشتي د ليدلو ګواهي وکړي ،کچيرته مياشت نه وي ليدل شوي او نه يي په ليدلو ګواهان وي ، نو بيابه خلک د شعبان د مياشتي ديرش ورځي پوره کوي ، نو پدي اساس د رمضان د مياشتي ثابتيدل په راتلونکو دوه شيانوکي په يوسره کيږي :
١) د مياشت ليدل : چا چه پخپله مياشت وليدله نو په هغه باندي روژه نيول واجب ده ، او يا د مياشت په ليدلويو مکلف اوعادل سړى ګواهي وکړى ([27] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn27))، د عبدالله بن عباس رضي الله عنهما د حديث په اساس هغه فرمايلي : (( جَاءَ أَعْرَابِىٌّ إِلَى النَّبِىِّ - صلى الله عليه وسلم،- فَقَالَ : إِنِّى رَأَيْتُ الْهِلاَلَ ،- قَالَ الْحَسَنُ فِى حَدِيثِهِ : يَعْنِى رَمَضَانَ – فَقَالَ : « أَتَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ »، قَالَ نَعَمْ ، قَالَ : « أَتَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ »، قَالَ نَعَمْ، قَالَ : « يَا بِلاَلُ ! ، أَذِّنْ فِى النَّاسِ ، فَلْيَصُومُوا غَدًا » (( يو بانډه چي سړى رسول الله r ته راغى ، نو هغه وويل : ما مياشت وليده ، حسن رحمه الله وايي : ( چه مقصد يي د رمضان مياشت وه)، نو رسول الله وويل : (( ته ددي ګواهي کوي چه د الله تعالى نه په غيرهيڅوک د عبادت لائق نشته، نو هغه وويل : هو، رسول الله r وويل : (( ته د دي ګواهي کوي چه محمد r د الله تعالى رسول دى؟، نو هغه وويل : هو، نو رسول الله r وويل : اى بلاله ! پاڅيږه په خلکوکي اعلان وکړه ، چه سبا روژه شي )) ([28] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn28)).
* إمام ترمذي رحمه الله د ابن عباس رضي الله عنهما د حديث په شرح کي چه کله بانډه چي مياشت وليدله فرمايي : (( ډير علماء پدي حديث باندي عمل کوي ، نو هغوي وايي : د روژي د نيولو لپاره د يو سړي ګواهي کافي ده ، او دا د عبدالله بن مبارک ، شافعي ، أحمد، دکوفي والا ، وينا هم ده ، اسحاق رحمه الله وايي : دروژي په نيولو کي ددوه کسانوګواهي نه کمه قبوله نده، اوعلماء پدي خبره متفق دي چه دروژي ماتولولپاره د دوه کسانوګواهي ضروري ده اوديوقبوله نده )) ([29] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn29)) .
٢) د شعبان ديرش (٣٠) ورځي پوره کول : کله چه په نهه ويشتم (٢٩) (ديرشتمه شپه) د شعبان مياشت ونه ليدل شي، اود مياشت د ليدلو کوم مانع نه وي ، لکه باران او وريځ شوه ، او ياد مياشت ليدلو لپاره مانع وي ، نوبيا به دشعبان ديرش ورځي پوره کيږي ، د عبدالله ابن عُمَر رَضِي اللَّه عَنْهمَا د حديث په اساس هغه وايي بيشکه رسول الله r درمضان يادونه وکړه اوبيايي فرمايل : (( ... فَصُومُوا لِرُؤْيَتِهِ ، وَأَفْطِرُوا لِرُؤْيَتِهِ ، فَإِنْ أُغْمِيَ عَلَيْكُمْ ، فَاقْدِرُوا لَهُ ثَلاَ ثِينَ )) (( تاسو روژه د مياشت په ليدلو ونيسئ اود مياشت په ليدلو يي ماته کړئ ، کچيرته په تاسو باندي د مياشت ليدلو نه وريځ مانع شوه نو بيا تاسو د شعبان ديرش (٣٠) ورځي پوره کړئ )) ([30] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn30)) .
* د مُحَمَّدبن زِيَاد رحمه الله څخه روايت دى هغه وايي ما د أبوهريره t څخه واوريده هغه وويل : نبي کريم r فرمايلي ، او يا يي وويل : أبوالقاسم r فرمايلي دي : (( صُومُوا لِرُؤْيَتِهِ ، وَأَفْطِرُوا لِرُؤْيَتِهِ ، فَإِنْ غُبِّيَ عَلَيْكُمْ ، فَأَكْمِلُوا عِدَّةَ شَعْبَانَ ثَلاَ ثِينَ )) (( تاسو روژه د مياشتي په ليدلو ونيسئ او د مياشتي په ليدلو يي ماته کړئ ، کچيرته په تاسو باندي وريځ شوه ، نو بيا د شعبان مياشتي ديرش ورځي پوره کړئ )) ([31] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn31)) .
* د رمضان مياشت پاي ته رسيدل هم په راتلونکو دوه شيانوکي په يوسره کيږي :
چه د شوال مياشت وويني اګرکه دوه عادلان کسان وي ، اويا د رمضان ديرش ورځي پوره شي ، د رمضان دمياشتي په ليدلو اووتلو کې فرق دا دى : په ليدلوکي ديوکس ګواهي کافي ده ، اوپه وتلوکي ددوه کسانو نه کمه ګواهي نه قبليږي ، لکه پدي باندي پوره دلائل شته خودلته پدي مختصره توګه په ذکرشوو دلائلوسره اکتفاء وشوه ([32] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn32)) .
* شيخ ابن باز رحمه الله وايي : (( د رمضان دمياشتي د ثبوت لپاره د ښځي په ګواهي کې د علماوو اختلاف دى او پدي کي ددوي دوه ويناګاني دي :
لومړني وينا : د ښځي ګواهي قبوله ده ، لکه څرنګه چه ددي ګواهي د حديثو په روايت کې قبليږي کله چه دا ثقه او معتمده وي .
دوهمه وينا : دښځي ګواهي نه قبليږي ، غوره وينا دا ده چه پدي مسئله کې يي ګواهي نه قبليږي ، ځکه دا مقام د نارينو دى او ليدنه يي په نارينو پوري خاص ده ، ځکه د نارينو معرفت او پوهه پدي جانب کي زياته ده ))([33] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn33)) .
د روژو قسمونه

روژي په څلور قسمه دي چه په راتلونکي ډول سره ذکرکيږي :
لومړنې قسم : فرضى روژي ، چه دا د رمضان روژو څخه عبارت دي ، د الله تعالى د دي وينا په اساس چه فرمايلي يي دي : } يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آَمَنُوا كُتِبَ عَلَيْكُمُ الصِّيَامُ كَمَا كُتِبَ عَلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ * أَيَّامًا مَعْدُودَاتٍ فَمَنْ كَانَ مِنْكُمْ مَرِيضًا أَوْ عَلَى سَفَرٍ فَعِدَّةٌ مِنْ أَيَّامٍ أُخَرَ { ([34] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn34)) (( اى ايمان والاو فرض کړى شوي دي په تاسو باندي روژي نيول لکه چه فرض کړى شوي دي په هغوکسانو چه تاسو نه مخکي وو (لکه پخواني امتونه او پيغمبران تر آدمه پوري) ددي لپاره چه پرهيزګار شي،( روژئ (ونيسئ) يو څو ورځي شمارلى شوي ( لږ چه درمضان (٢٩ )يا( ٣٠ ) ورځي دي)، پس څوک چه وى د تاسو نه مريض (ناجوړه) يا (روان ) وى په سفر باندى (او روژه وخورى) نو ( پرده باندى لازم دي روژي نيول ) په شمار (د خوړليو شويو ورځو) له ورځونورو)) .
دوهم قسم : د کفارى (جرماني) واجب روژي : د دي قسمونه په راتلونکي ډول ذکرکيږي :
١- د مُحْرِم لپاره د څه تکليف رسيدلو په عوض کي دفديه روژي : دا د دري ورځو روژي نيول دي کله چه څوک د قرباني اوطعام ورکولواراده نه لري ، دمحرم لپاره جايز ندى چه د بدن د يو ځاي نه ويښتان لرى کړى ، اوکه چا د سر ويښتان وخريل نودهغي دفديى په هکله الله تعالى په قرآن کريم کي فرمايي : } فَمَنْ كَانَ مِنْكُمْ مَرِيضًا أَوْبِهِ أَذًى مِنْ رَأْسِهِ فَفِدْيَةٌ مِنْ صِيَامٍ أَو ْصَدَقَةٍ أَوْ نُسُكٍ {([35] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn35))(( پس څوک چه د تاسو نه ناجوړه وى، او يا يي سرکي څه تکليف وى ، ( په ده باندي) بدله ده دروژو نه (درى) ياصدقه (د شپږمسکينانو) يا قرباني ده )) .
* اونبي کريمr د دي فديي څرګندوالى په احاديثوکښي داسي کړى دى، د چا نه چه دا کارصادرشى نودري ورځي روژي به نيسي، او يا به شپږو مسکينانوته ‌طعام ورکوى ( هر يو مسکين ته نمايي پيمانه)، اويا به په هغه ګډ او يا پسه قرباني کوى چه د اختر قرباني په شرطونو برابروي ، او د ټولو عيبونو څخه په کامله توګه سالم وي .
* اوعلماوو دي فديه ته د( فدية الأذى) يعني( د تکليف او ضرر له امله په فديه ورکولو) سره تعبير کړى ، د الله تعالى د دي وينا په اساس چه فرمايي : } أَوْ بِهِ أَذًى مِنْ رَأْسِهِ {([36] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn36)) (( چه په سرکې يي څه تکليف وى )) .
٢- په حج تمتع او قران کي د قرباني په عوض کي روژي نيول : د چا سره چه په حج کي قرباني نه وي ، نودري روژي به په حج کې نيسي اوکله چه خپل کور ته واپس شي نو هلته به اووه روژي نيسي ، لکه الله تعالى په قرآن کريم کې فرمايلي : } فَمَنْ لَمْ يَجِدْ فَصِيَامُ ثَلاَثَةِ أَيَّامٍ فِي الْحَجِّ وَسَبْعَةٍ إِذَا رَجَعْتُمْ تِلْكَ عَشَرَةٌ كَامِلَةٌ { ([37] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn37)) (( پس چا چه ونه مونده (قرباني) پس روژي دي د دري ورځو په ورځو د حج کي، او اووه ورځي کله چه واپس شي دا لس ورځي پوره دي ( په بدله د هدي کي )) .
٣- په خطا سره د وژولو د کفاري روژي : کله چه يو مسلمان بل لره په خطا سره ووژني اوبيا دا مسلمان مؤمن غلام ازادولې نشي ، نوبيا به دوه مياشتي پرله پسي روژي نيسي، لکه الله تعالى په قر‌آن کريم کې فرمايي : } وَمَا كَانَ لِمُؤْمِنٍ أَنْ يَقْتُلَ مُؤْمِنًا إِلَّا خَطَأً وَمَنْ قَتَلَ مُؤْمِنًا خَطَأً فَتَحْرِيرُ رَقَبَةٍ مُؤْمِنَةٍ وَدِيَةٌ مُسَلَّمَةٌ إِلَى أَهْلِهِ إِلاَّ أَنْ يَصَّدَّقُوا فَإِنْ كَانَ مِنْ قَوْمٍ عَدُوٍّ لَكُمْ وَهُوَ مُؤْمِنٌ فَتَحْرِيرُ رَقَبَةٍ مُؤْمِنَةٍ وَإِنْ كَانَ مِنْ قَوْمٍ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَهُمْ مِيثَاقٌ فَدِيَةٌ مُسَلَّمَةٌ إِلَى أَهْلِهِ وَتَحْرِيرُ رَقَبَةٍ مُؤْمِنَةٍ فَمَنْ لَمْ يَجِدْ فَصِيَامُ شَهْرَيْنِ مُتَتَابِعَيْنِ تَوْبَةً مِنَ اللَّهِ وَكَانَ اللَّهُ عَلِيمًا حَكِيمًا { ([38] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn38)) (( او نه دي جايز مؤمن لره چه ووژني مؤمن مګر که وژني په خطا( نو حکم د هغي واوري)، او چا چه قتل کړو مؤمن لره په خطا سره ، پس په ده باندي ازادول د مريى مؤمن دي ، او ديت دى سپارل شوى وارثانودهغه ته ، مګرکه هغوي صدقه وکړي (په معاف کولود ديت) ، پس که وي (مقتول) دهغه قوم چه دشمن ستاسو دى ، او دى وي مؤمن ، پس په ( قاتل باندي) ازادول د مريى مؤمن دي ، اوکه وي (مقتول) د داسي قوم نه وي چه په مينځ ستاسواو په مينځ د دوي کي پخه وعده وي ، پس لازم دى ديت سپارل شوى وارثانو دهغه ته ، او ازادول دي د مريى مؤمن، پس څوک چه نه مومي(مريى مؤمن) ، پس په ده باندي روژي دي دوه مياشتي پرله پسي ، اسانتيا ده د طرف د الله تعالى نه ، او دى الله تعالى پوهه او حکمتونو والا )) .
٤- د قسم د کفاري روژي : کله چه څوک قسم وکړى او بيا يي مات کړي او لس مسکينانو ته د طعام او يا جامو کولو طاقت نه لري ،او يا د غلام ازادولو طاقت نه لري ، نو بيا به دري ورځي روژي نيسي ، لکه الله تعالى په قرآن کريم کې فرمايي : } لاَيُؤَاخِذُكُمُ اللَّهُ بِاللَّغْوِ فِي أَيْمَانِكُمْ وَلَكِنْ يُؤَاخِذُكُمْ بِمَا عَقَّدْتُمُ الْأَيْمَانَ فَكَفَّارَتُهُ إِطْعَامُ عَشَرَةِ مَسَاكِينَ مِنْ أَوْسَطِ مَا تُطْعِمُونَ أَهْلِيكُمْ أَوْ كِسْوَتُهُمْ أَوْ تَحْرِيرُ رَقَبَةٍ فَمَنْ لَمْ يَجِدْ فَصِيَامُ ثَلاَثَةِ أَيَّامٍ ذَلِكَ كَفَّارَةُ أَيْمَانِكُمْ إِذَا حَلَفْتُمْ وَاحْفَظُوا أَيْمَانَكُمْ كَذَلِكَ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمْ آَيَاتِهِ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ { ([39] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn39)) (( نه نيسي الله تعالى تاسو په بي ارادي د قسمونو ستاسو کي ، او ليکن نيسي تاسو لره په هغي سره چه تړلي وي تاسو قسمونه ، پس کفاره د هغي خوراک ورکول دي لس مسکينانوته د درميانه هغه خوراک نه چه طعام ورکوي تاسو (په هغه سره) کورنيوخپلو ته ، ياجامي ورکول دي دغو (لسومسکينانو) ته اويا ازادول د يو مريى دي ، نو هر څوک چه ونه مومي (له دغو دري واړو کفاراتويوهم) نو روژه نيول د درو ورځو دي (دا مذکور شيان) کفارات د قسمونوستاسو دي کله چه قسمونه وکړي تاسو (او بيا يي مات کړي) ،اوساتئ تاسو قسمونه خپل (له هر قسمه نقصانه)، هم داسي ( چه د يمين احکام يي بيان کړل) بيانوي الله تعالى تاسو ته آيتونه خپل له پاره د دي چه شکر وکړي )) .
٥- د احرام په حالت کې د ښکارکولو د کفاري روژي : کله چه محرم داحرام په حالت کي يو ښکاري شي ووژنى نودهغي بدله پري واجب ده ،داحرام په حالت کښي دښکارپه هکله الله تعالى فرمايي : } يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آَمَنُوا لاَتَقْتُلُوا الصَّيْدَ وَأَنْتُمْ حُرُمٌ وَمَنْ قَتَلَهُ مِنْكُمْ مُتَعَمِّدًا فَجَزَاءٌ مِثْلُ مَا قَتَلَ مِنَ النَّعَمِ يَحْكُمُ بِهِ ذَوَا عَدْلٍ مِنْكُمْ هَدْيًا بَالِغَ الْكَعْبَةِ أَوْ كَفَّارَةٌ طَعَامُ مَسَاكِينَ أَوْ عَدْلُ ذَلِكَ صِيَامًا { ([40] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn40)) (( اىايمان والاو: مه وژنئ ښکار او حال دا چه تاسو احرام کې ياستي، او چا چه ووژلو ښکار تاسو نه په قصدسره پس په ده باندي بدله ده پشان د هغي چه ده قتل کړى وى د څاروو نه ، فيصله به کوي په هغي سره دوه انصاف والا ستاسونه ، چه قرباني به وي رسيدونکي کعبي ته، يا به کفاره وي خوراک دمسکينانو ، يا به برابرد دي روژي وي )) .
٦- د ظهار له امله کفاري روژي : ( ظهارديته وايي : چه يو سړى خپلي ښځي ته ووايي ته په ماباندي زما د مور دشاه په شان يي) ، کله چه څوک ددي کفاري دورکولو مستحق شي ، که مؤمن غلام ازادولي نشي نوبيابه پرله پسي دوه مياشتي روژي نيسي،لکه الله تعالى په قرآن کريم کې فرمايي : } وَالَّذِينَ يُظَاهِرُونَ مِنْ نِسَائِهِمْ ثُمَّ يَعُودُونَ لِمَا قَالُوا فَتَحْرِيرُ رَقَبَةٍ مِنْ قَبْلِ أَنْ يَتَمَاسَّا ذَلِكُمْ تُوعَظُونَ بِهِ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرٌ * فَمَنْ لَمْ يَجِدْ فَصِيَامُ شَهْرَيْنِ مُتَتَابِعَيْنِ مِنْ قَبْلِ أَنْ يَتَمَاسَّا فَمَنْ لَمْ يَسْتَطِعْ فَإِطْعَامُ سِتِّينَ مِسْكِينًا ذَلِكَ لِتُؤْمِنُوا بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ وَتِلْكَ حُدُودُ اللَّهِ وَلِلْكَافِرِينَ عَذَابٌ أَلِيمٌ { ([41] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn41)) (( هغه کسان چه ظهارکوي (مور وايي) له تاسي څخه ښځو خپلوته نه کيږي دغه ښځي (په بللو د دوي سره) ميندي د دوي ، نه دي ميندي د دوي مګر هغه ښځي دي چه ځيږولي يي وي دوي ، اوبيشکه دوي خامخا وايي بده د وينا نه ، اودروغ وايي ، او بيشکه الله تعالى خامخا معافي کوونکې بخنه کوونکې دى ، اوهغه کسان چه ظهارکوي د ښځوخپلو سره، بيا راګرځي دوي (ماتولود) د هغي خبري ته (چه ويلي يي وي) ، نو لازم دى دوي ته ازادول د مريى مخکي د يو ځاي کيدلو ددوي نه ، داوعظ درکيدي شي تاسوته پدي سره ، او الله تعالى ستاسوپه عملونوباندي خبرداردى ، پس هغه چا چه ونه موند (مريى) نو(پري لازم) روژه نيول دي د دوو مياشتو پرله پسي (چه دعذر څخه په غيرپه کې فصل واقع نشي)،مخکې ديوځاي کيدلو د دواړو نه ، نوڅوک چه وس نه لري ( د روژو نيولو) نو(پري لازم) طعام ورکول دي شپيتو مسکينانو ته ، دغه (تخفيف په کفاره کې) دپاره ددي چه ايمان راوړي تاسي په الله تعالى او په رسول د دغه (الله تعالى) دا (مذکور احکام) حدونه (مقرر شوي) د الله تعالى دي ، او کافرانو ته عذاب درد ناک دى )) .
٧- د روژي په ورځ کې د خپلي ښځي سره د جماع کولو کفاري روژي : کله چه يو سړى د روژي په ورځ کې د خپلى ښځي سره کوروالى وکړى او په ده باندي روژه واجب وى ، نو دا به د روژي قضايى سره مغلظه ( لويه کفاره) ورکوى ، چه داکفاره د دري شيانو څخه عبارت ده : د مؤمن غلام ازادول ، که د دي توان نه لرى ، نو بيا به دوه مياشتى پرله پسي روژى نيسي ، چه د شرعي عذر څخه په غير به پکې انقطاع نه راولى کچيرته يي راوسته نو بيا به ټولي روژي د اول نه نيسي چه پرله پسي والى په کې راشي ، کچيرته دوه مياشتي روژي پرله پسي نيولى نه شى ، نو بيا به شپيته (٦٠) مسکينانوته د هرى ورځي تقريبا يوه نيمه کيلو غوره غنم ورکوى ، د أَبوهُرَيْره - t - د حديث په اساس چه هغه فرمايلي : « أَنَّ رَجُلاً وَقَعَ بِامْرَأَتِهِ فِى رَمَضَانَ ، فَاسْتَفْتَى رَسُولَ اللَّهِ -r - عَنْ ذَلِكَ ، فَقَالَ : « هَلْ تَجِدُ رَقَبَةً » ؟، قَالَ لاَ ، قَالَ : « وَهَلْ تَسْتَطِيعُ صِيَامَ شَهْرَيْنِ » ؟ ، قَالَ لاَ ، قَالَ : « فَأَطْعِمْ سِتِّينَ مِسْكِينًا » (( يوسړي د روژي په مياشت کښي د خپلى ښځي سره کوروالى وکړ، بيايي د دي په هکله د رسول الله r څخه د فتوي طلب وکړ، نو رسول الله r ورته وويل : ( آيا ته يو غلام ازادولى شى ؟، هغه وويل : نۀ ، رسول الله r ورته وويل : ( آيا ته دوه مياشتى پرله پسي روژي نيولى شي ؟، هغه وويل : نۀ ، رسول الله r ورته ويل : ( شپيته مسکينانوته طعام ورکړه )) ([42] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn42)).
دريم قسم : د نذرله امله په اساس واجب روژي : کله چه په مسلمان باندي د نذرنياز (منښتي) په وجه روژه واجب شي نوهغه به پوره کوي ، د عائشى رضي الله عنهاد حديث په اساس هغه وايي رسول الله r فرمايلي : (( مَنْ نَذَرَ أَنْ يُطِيعَ اللَّهَ فَلْيُطِعْهُ، وَمَنْ نَذَرَ أَنْ يَعْصِيَهُ فَلاَيَعْصِهِ )) (( چا چه په ځان باندي دا خبره نذرکړه چه د الله تعالى اطاعت به کوى نو د هغه اطاعت دى وکړى ، او چا چه په ځان باندى دا خبره نذر کړه ، چه د الله تعالى نافرمانى به کوى ، نود هغه نافرمانى دى نه کوى )) ([43] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn43)).
* او د ابْنِ عَبَّاس - رضى الله عنهما - څخه روايت دى هغه ويلي دي : (( جَاءَ رَجُلٌ إِلَى النَّبِىِّ - r- ،فَقَالَ : يَا رَسُولَ اللَّهِ !، إِنَّ أُمِّى مَاتَتْ ، وَعَلَيْهَا صَوْمُ شَهْرٍ ، أَفَأَقْضِيهِ عَنْهَا ؟، قَالَ : « نَعَمْ - قَالَ :- فَدَيْنُ اللَّهِ أَحَقُّ أَنْ يُقْضَى » (( يو سړى رسول الله r ته راغى نو هغه ته يي وويل : اى د الله تعالى رسوله !، زما مور وفات شوي ده ،او په هغي باندي درمضان روژي دي ، آيا زه يي د هغي نه ونيسم ؟، نوهغه ورته وويل : هو، د الله تعالى قرض په پوره کولوکي ډيرلائق دى )) ([44] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn44)) .
* همداراز د ابْنِ عَبَّاس- رضى الله عنهما - څخه په بل روايت کي راغلي : (( أَنَّ امْرَأَةً أَتَتْ رَسُولَ اللَّهِ -r - فَقَالَتْ : إِنَّ أُمِّى مَاتَتْ ، وَعَلَيْهَا صَوْمُ شَهْرٍ، فَقَالَ : « أَرَأَيْتِ لَوْ كَانَ عَلَيْهَا دَيْنٌ أَكُنْتِ تَقْضِينَهُ » قَالَتْ : نَعَمْ ، قَالَ : « فَدَيْنُ اللَّهِ أَحَقُّ بِالْقَضَاءِ » (( يوه ښځه رسول الله r ته راغله نو ويي وويل : زما مور وفات شوي ده او په هغي باندي د رمضان د مياشت روژي دي ، نو هغه ورته وويل : د دي خبر راته راکړه کچيرته په هغي باندي قرض وى نو تاهغه اداء کوو؟، نو هغي وويل : هو، نو هغه ورته وويل : (( د الله تعالى قرض په اداء کولو سره ډيرلائق دى )) ([45] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn45)) .
* اوياد دينه علاوه نورحديثونه شو چه د نذر روژو په واجبوالي او د مړي نه په روژو نيولو دلالت کوي ([46] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn46)) .
څلورقسم : نفلي روژي : چه ددي روسته په مستقل مبحث کي په تفصيلي توګه څرګند والې شوې دې .

د روژي فضيلتونه او خصوصيتونه

١- الله تعالى روژه په ټولو امتونو باندي فرض کړي ده او دا د تقوى د اسبابوڅخه يو بنيادي سبب دى ، لکه الله تعالى په قرآن کريم کې فرمايي : } ( يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُتِبَ عَلَيْكُمْ الصِّيَامُ كَمَا كُتِبَ عَلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ {([47] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn47))
ترجمه: (( اى ايمان والاو فرض کړى شوي دي په تاسو باندي روژي نيول لکه چه فرض کړى شوي دي په هغو کسانو چه تاسو نه مخکې وو (لکه پخواني امتونه او پيغمبران تر آدمه پوري) د دي لپاره چه پرهيزګارشئ )) .
٢- روژه دګناهونو اوبديانو دختمولو لپاره سبب دى : د أَبوهُرَيْرَه t دحديث په اساس هغه ويلي رسول الله r فرمايلى دي : « مَنْ صَامَ رَمَضَانَ إِيمَانًا، وَاحْتِسَابًا، غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ ».
ترجمه: (( چا چه روژه ونيوله پداسي حال کې چه په الله تعالى ايمان لرى ، اود هغه نه د ثواب او اجرپه نيت ، نو مخکني ګناهونه به ورته معاف شى ))([48] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn48)) .
* دأَبوهُرَيْرَه t څخه روايت دى هغه وايي رسول الله r به فرمايل : « الصَّلَوَاتُ الْخَمْسُ ، وَالْجُمُعَةُ إِلَى الْجُمُعَةِ ، وَرَمَضَانُ إِلَى رَمَضَانَ ، مُكَفِّرَاتٌ مَا بَيْنَهُنَّ ، إِذَا اجْتَنَبَ الْكَبَائِرَ »
ترجمه: (( پنځه لمونځونه ، يوه جمعه تر بلي جمعي پوري ، اورمضان تربل رمضان پوري ، ختمونکي دي دهغو ګناهونو چه ددي په مابين کې شوي دي، کله چه د لوي ګناهونوڅخه ځان وساتى ))([49] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn49)) .
٣- دروژي ثواب په يو معلوم شمير پوري مقيد نه دى ، بلکه روژه دار ته په غير د حساب نه اجراو ثواب ورکولى شي : د أبو هريره t څخه روايت دى هغه وايې رسول الله r فرمايلى دي چه الله تعالى فرمايي : (( كُلُّ عَمَلِ ابْنِ آدَمَ يُضَاعَفُ الْحَسَنَةُ عَشْرُ أَمْثَالِهَا إِلَى سَبْعمِائَة ضِعْفٍ ، قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ : إِلاَّ الصَّوْمَ ، فَإِنَّهُ لِي ، وَأَنَا أَجْزِي بِهِ ، يَدَعُ شَهْوَتَهُ وَطَعَامَهُ مِنْ أَجْلِي ، لِلصَّائِمِ فَرْحَتَانِ : فَرْحَةٌ عِنْدَ فِطْرِهِ ، وَفَرْحَةٌ عِنْدَ لِقَاءِ رَبِّهِ ، وَلَخُلُوفُ فِيهِ أَطْيَبُ عِنْدَ اللَّهِ مِنْ رِيحِ الْمِسْكِ )).
ترجمه: (( د بنده هر يوعمل يوه نيکي تر لسو پوري زياتولى شى تر اووسوه چنده پوري ، الله تعالى فرمايي : په غير د روژي نه ، دا زما لپاره ده ، زه به پدي سره بدله ورکوم ، زما له امله يې شهوت او طعام پريخى دى ، د روژه دار لپاره دوه خوشحالي دي : يوه د روژه ماتي په وخت کې ، او بله د رب سره د ملاقات په وخت کې ، او خامخا د هغه د خولى وږم ( بدبويى) د الله تعالى په وړاندي ډير خوشبويه دى د مشکو د بوي نه )) ([50] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn50)).
* الله تعالى د روژي د ثواب نسبت خپل ځان ته وکړو پدي کې د روژي په لوي اجر او ثواب باندي خبرتياده ، هغه به پدى باندى د نورو عملونو د ثواب په نسبت څو چنده زيات اجر او ثواب ورکوى ، نو پدي وجه يې الله تعالى ته په غير د معلوم شمير نه نسبت شوى دى ، نو دا پدي دلالت کوى چه دا ثواب لوي او ډير او بي حسابه دى .
٤- روژه دګناهونو څخه دځان ساتلو لپاره ډال (منع کونکى ) ده : د أبوهريره t د حديث په اساس هغه ويلي چه يقينا رسول الله r فرمايلي : (( الصِّيَامُ جُنَّةٌ ، فَلاَ يَرْفُثْ، وَلاَ يَجْهَلْ ، وَإِنِ امْرُؤٌ قَاتَلَهُ أَوْ شَاتَمَهُ ، فَلْيَقُلْ : إِنِّي صَائِمٌ مَرَّتَيْنِ ، وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَخُلُوفُ فَمِ الصَّائِمِ أَطْيَبُ عِنْدَ اللَّهِ تَعَالَى مِنْ رِيحِ الْمِسْكِ ، يَتْرُكُ طَعَامَهُ ، وَشَرَابَهُ، وَشَهْوَتَهُ، مِنْ أَجْلِي، الصِّيَامُ لِي وَأَنَا أَجْزِي بِهِ، وَالْحَسَنَةُ بِعَشْرِ أَمْثَالِهَا )).
ترجمه: (( روژه د ګناهونونه د ځان ساتلو لپاره ډال دى (منع کونکي ده) ، د بي حيائي خبري دي نه کوى ، او نه دى بي فايدي کاراو وينا کوى ، کچيرته ورسره يوکس جنګ کوى او ياورته کنځل کوى ، نودوه کرته دى ورته ووايې زه روژه يم ، زما دى په هغه ذات قسم وى چه زما د روح اخستل د هغه په لاس کې دى ، خامخا د روژه دارد خولى وږم (بوى) د الله تعالى په وړاندي ډيرخوشبويه دى د مشکود بوي نه ، خوراک اوڅښاک او شهوت زما د وجى نه پريږدى ، روژه زما لپاره ده ، زه به پري بدله ورکوم ، يونيکي په لسو سره ده )) ([51] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn51)).
* د جَابِر t څخه روايت دى هغه وايي رسول الله r فرمايلي دي : چه زمونږ رب ويلي دي : (( الصِّيَامُ جُنَّةٌ ، يَسْتَجِنُّ بِهَا الْعَبْدُ مِنَ النَّارِ، وَهُوَ لِى وَأَنَا أَجْزِى بِهِ )) (( روژه دګناهونو نه بچ کوونکي ده ، بنده پدي سره د اور نه ځان ساتى ، دا زما لپاره ده زه به پري بدله ورکوم )) ([52] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn52)).
٥) روژه د شهوتونودکنټرولولپاره ښه وسيله ده : دعبدالله بن مسعود t د حديث په اساس هغه ويلي مونږ ته رسول الله r وفرمايل : « يَا مَعْشَرَ الشَّبَابِ مَنِ اسْتَطَاعَ مِنْكُمُ الْبَاءَةَ فَلْيَتَزَوَّجْ ، وَمَنْ لَمْ يَسْتَطِعْ فَعَلَيْهِ بِالصَّوْمِ، فَإِنَّهُ لَهُ وِجَاءٌ » (( اى د ځوانانو ډلي څوک چه دتاسو څخه د نکاح مصارفو طاقت لري نو واده دي وکړي ، او څوک چه يې طاقت نه لري نو په هغه باندي روژي نيول لازمي دي ځکه دا د ده لپاره قيضه (واږى دى )) ([53] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn53)) .
٦) يوه روژه د الله تعالى د اطاعت او رضا په خاطر بنده د جهنم نه د اويا کلنو په مسافه لري کوي ، د أبو سعيدالخدري t د حديث په اساس ، هغه وايي ما درسول الله r نه اوريدلى دي چه ويي فرمايل : « مَنْ صَامَ يَوْمًا فِى سَبِيلِ اللَّهِ([54] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn54))، بَعَّدَ اللَّهُ وَجْهَهُ عَنِ النَّارِ سَبْعِينَ خَرِيفًا » (( چا چه د الله تعالى په لار(جهاد) کې روژه ونيوله (چه ضرر ورته نه وي) نو الله تعالى به يې جهنم نه د اويا کلنو په مسافه لري وساتي )) ([55] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn55)) .
٧) روژه دنبي کريم r وصيت دى ددي پشان او برابر بل څه نشته : دأبو أمامه الباهلي t د حديث په اساس چه هغه ويلي : مارسول الله r ته وويل دداسي يو حکم تيزي راکړه چه الله تعالى راته پري فايده راکړي ، نو هغه (r) وويل : (( عَلَيْكَ بِالصِّيَامِ فَإِنَّهُ لاَ مِثْلَ لَهُ )) (( روژه نيسه ددي پشان بل څه نشته )) ([56] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn56)) .
* په بل روايت کې راغلي أبو أمامه الباهلي t د رسول الله r څخه پوښتنه وکړه : (( أَيُّ الْعَمَلِ أَفْضَلُ ؟، قَالَ : عَلَيْكَ بِالصَّوْمِ ، فَإِنَّهُ لاَ عِدْلَ لَهُ )) (( کوم يو عمل غوره دى ؟، نو هغه وويل : روژه نيسه ، ددي برابر هيڅ څيز نشته )) ([57] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn57)) .
٨) روژه دهغه خصلتونو څخه ده چه ددي په وجه بنده جنت ته داخليږي : دأبوهريره t د حديث په اساس هغه ويلي چه رسول الله r فرمايلي : - « مَنْ أَصْبَحَ مِنْكُمُ الْيَوْمَ صَائِمًا »؟، قَالَ أَبُو بَكْرٍ رضى الله عنه أَنَا، قَالَ : « فَمَنْ تَبِعَ مِنْكُمُ الْيَوْمَ جَنَازَةً »؟، قَالَ أَبُو بَكْرٍ رضى الله عنه أَنَا، قَالَ : « فَمَنْ أَطْعَمَ مِنْكُمُ الْيَوْمَ مِسْكِينًا » ؟، قَالَ أَبُو بَكْرٍ رضى الله عنه أَنَا، قَالَ : « فَمَنْ عَادَ مِنْكُمُ الْيَوْمَ مَرِيضًا »؟، قَالَ أَبُو بَكْرٍ رضى الله عنه أَنَا، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ -صلى الله عليه وسلم : - « مَا اجْتَمَعْنَ فِى امْرِئٍ إِلاَّ دَخَلَ الْجَنَّةَ » (( نن ورځ په تاسو کې څوک روژه دى ؟ ، أبو بكر t وويل : زه يم ، رسول الله r وويل : په تاسو کي نن ورځ څوک په جنازي پسي تللى دى ؟ أبو بكرt وويل : زه تللى يم ، رسول الله r وويل : په تاسو کې نن ورځ چا مسکين ته طعام ورکړى دى ؟، أبوبکر t وويل : ما ورکړى ، رسول الله r وويل : په تاسو کې چا نن ورځ د مريض پوښتنه کړي ده ؟، أبوبکر t وويل : ما کړي ، رسول الله r وويل : دا صفتونه چه په چا کې جمع شوي دي جنت ته به داخليږي )) ([58] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn58)) .
٩) روژه دګناهونو کفاره ده : دحذيفه t د حديث په اساس هغه دنبي کريم r څخه روايت کوى چه هغه فرمايلي : « فِتْنَةُ الرَّجُلِ فِى أَهْلِهِ ، وَمَالِهِ، وَوَلَدِهِ، وَجَارِهِ، تُكَفِّرُهَا الصَّلاَةُ وَالصَّوْمُ، وَالصَّدَقَةُ، وَالأَمْرُ وَالنَّهْىُ » (( د سړي په خپل اهل ، مال ، بچي او ګاونډي کې فتنه (ازمائش) لپاره کفاره لمونځ ، روژه ، خيرات او أمربالمعروف اونهي عن المنکر دى )) ([59] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn59)) .
١٠) روژه دسيني نه حسد، بغض اووسوسي ختموي : دأعرابي (بانډه چي) صحابي t او د ابن عباس t د حديث په اساس چه رسول الله r فرمايلي دي : « صَوْمُ شَهْرِ الصَّبْرِ ، وَثَلاَثَةِ أَيَّامٍ مِنْ كُلِّ شَهْرٍ، يُذْهِبْنَ وَحَرَ الصَّدْرِ » (( د رمضان دمياشتي دري روژي او د هري مياشت نه دري روژي نيول دسيني بغض او حسد ختموي )) ([60] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn60)) .
١١) روژه دخير د دروازو څخه ده : دمعاذ بن جبل t دحديث په اساس ، ده ته نبي کريم r وويل : « أَلاَ أَدُلُّكَ عَلَى أَبْوَابِ الْخَيْرِ، الصَّوْمُ جُنَّةٌ ، وَالصَّدَقَةُ تُطْفِئُ الْخَطِيئَةَ ،كَمَا يُطْفِئُ الْمَاءُ النَّارَ، وَصَلاَةُ الرَّجُلِ مِنْ جَوْفِ اللَّيْلِ » . قَالَ : ثُمَّ تَلاَ : } تَتَجَافَى جُنُوبُهُمْ عَنِ الْمَضَاجِعِ { حَتَّى بَلَغَ } بِمَا كَانُوا يَعْمَلُونَ { ([61] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn61)) (( آيا تا ته زه دخير دروازه نه درښايم ؟، روژه د ګناهونو لپاره ډال (ساتونکي) ده، خيرات ګناه ختموي ، لکه څرنګه چه اوبه اور ختموي ، اوچه سړى په اخردشپه کې لمونځ وکړى، راوي وايي : بيا يي دا آيت تلاوت کړ: (( لري کيږي اړخونه د دوي د بسترو نه ، د الله تعالى تردي وينا پوري : ( بدله ده دهغوعملونو چه دوي کول )) ([62] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn62)) .
١٢) د روژه دار دعا تر روژه ماتي پوري قبليږي : دأبوهريره t څخه روايت دى هغه وايي رسول الله r فرمايلي دي : (( ثَلاَثَةٌ لاَ تُرَدُّ دَعْوَتُهُمُ ، الإِمَامُ الْعَادِلُ ، وَالصَّائِمُ حَتَّى يُفْطِرَ ، وَدَعْوَةُ الْمَظْلُومِ ، يَرْفَعُهَا اللَّهُ دُونَ الْغَمَامِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ، وَتُفْتَحُ لَهَا أَبْوَابُ السَّمَاءِ ، وَيَقُولُ : بِعِزَّتِى ، لأَنْصُرَنَّكِ، وَلَوْ بَعْدَ حِينٍ )) (( دري کسان دي چه دعايي نه واپس کيږي (قبليږي)، انصاف کوونکى امام،دروژه دار تر روژه ماتي پوري اود مظلوم بلنه ، الله تعالى به دا بلنه په ورځ د قيامت کې د وريځ نه اوچته کړى ، اود آسمان دروازي به ورته خلاصي شي،( ددي لپاره چه عرش ته ورسيږي) الله تعالى به ووايي : زما دي په خپل عزت قسم وي خامخا به ستا مدد کوم اګرکه څه وخت روسته وي )) ([63] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn63)).
١٣) د روژه ماتي په وخت کې يې دعا قبليږي : د عَبْدَ اللَّهِ بْنَ أَبِى مُلَيْكه څخه روايت دى هغه وايي ما د عَبْدَ اللَّه بن عَمْرو بن الْعَاص t نه واوريدل چه ويل يي رسول الله r فرمايلي دي :(( إِنَّ لِلصَّائِمِ عِنْدَ فِطْرِهِ لَدَعْوَةً مَا تُرَدُّ »، قَالَ ابْنُ أَبِى مُلَيْكَةَ : سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَمْرٍو يَقُولُ إِذَا أَفْطَرَ : اللَّهُمَّ إِنِّى أَسْأَلُكَ بِرَحْمَتِكَ الَّتِى وَسِعَتْ كُلَّ شَىْءٍ أَنْ تَغْفِرَ لِى )) (( يقيناد روژدار لپاره د روژه ماتي په وخت کې د دعاقبلوالى دى چه نه واپس کيږي ، ابْنُ أَبِى مُلَيْكه وايي : کله چه به عَبْدَ اللَّه بن عَمْرو t روژه ماته کړه نو دهغه نه ما واوريدل چه ويل يي : اى الله تعالى زه ستا په هغه رحمت سره سوال کوم چه هرشي ته شامل دى ماته بښنه وکړى ))([64] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn64)) .
١٤) روژه دارانو ته د روژه ماتى په ورکولو کې لوي ثواب دى : د زَيْد بن خَالِد الْجُهَنِىِّ t څخه روايت دى هغه وايي رسول الله r فرمايلي دي : « مَنْ فَطَّرَ صَائِمًا، كَانَ لَهُ مِثْلُ أَجْرِهِ ، غَيْرَ أَنَّهُ لاَ يَنْقُصُ مِنْ أَجْرِ الصَّائِمِ شَيْئًا » (( چا چه په روژه دار روژه ماته کړه نو د هغه لپاره به د روژه دار په شان ثواب وي ، اود روژه دار دثواب نه به هيڅ نه کميږي )) ([65] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn65)) .
١٥) بيشکه روژه به د بنده لپاره د قيامت په سخته ورځ کې د الله تعالى په نزد سفارش کوى چه په هغي ورځ کې به سفارش ته ډير سخت محتاج وى ، د عبدالله بن عمرو t د حديث په اساس هغه ويلي بيشکه رسول الله r فرمايلي : (( الصِّيَامُ وَالْقُرْآنُ يَشْفَعَانِ لِلْعَبْدِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ، يَقُولُ الصِّيَامُ : أَيْ رَبِّ ! مَنَعْتُهُ الطَّعَامَ، وَالشَّهَوَاتِ بِالنَّهَارِ ، فَشَفِّعْنِي فِيهِ ، وَيَقُولُ الْقُرْآنُ : مَنَعْتُهُ النَّوْمَ بِاللَّيْلِ، فَشَفِّعْنِي فِيهِ ، قَالَ فَيُشَفَّعَانِ )) (( روژه او قرآن به په ورځ د قيامت کې دالله تعالى په نزد دبنده لپاره سفارش کوي ، روژه به وايې : اى ربه ! ما په ورځ کښى د خوراک او شهوت نه منع کړى وونو ته زما سفارش دده په هکله قبول کړى ، قرآن به وايي : په شپه کې مى دخوب نه منع کړى وو ته زما سفارش دده په هکله قبول کړى ، نو د دواړو سفارش به قبول کړي شي )) ([66] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn66)) .
١٦) الله تعالى روژه داران د نورو خلکو څخه په خاص صفتونو سره جدا کړي دي ، په جنت کښى يي يوه دروازه کرځولي ده چه د هغى نوم ريان دى په دغه دروازه به خاص روژه داران داخليږي ، دا عزت الله تعالى يواځى روژه دارانو ته ورکړى دى نور څوک به ورسره شريک نه وي ، د سهل t څخه روايت دى هغه د نبى کريم r څخه روايت کوى چه هغه فرمايلى دي : (( إِنَّ فِي الْجَنَّةِ بَابًا يُقَالُ لَهُ الرَّيَّانُ ، يَدْخُلُ مِنْهُ الصَّائِمُونَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ، لاَيَدْخُلُ مِنْهُ أَحَدٌ غَيْرُهُمْ، يُقَالُ : أَيْنَ الصَّائِمُونَ ؟، فَيَقُومُونَ ، لاَيَدْخُلُ مِنْهُ أَحَدٌ غَيْرُهُمْ ، فَإِذَا دَخَلُوا أُغْلِقَ،فَلَمْ يَدْخُلْ مِنْهُ أَحَدٌ )) (( بيشکه په جنت کې يوه دروازه ده هغي ته ريان وايي ، په ورځ د قيامت کې به پري يواځى روژه داران داخليږي ، د دوي نه علاوه بل هيڅوک به پري نه داخليږي ، نو وبه وويل شي : روژه داران چيرته دي ؟ ، نو هغوي به پاڅيږي ، پدى دروازه به د دوي سره هيڅوک نه داخليږي ،کله چه دوي داخل شي نو بيا به بنده کړى شي نور هيڅوک به پري داخل نشى )) ([67] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn67)).
١٧) رمضان د برکتونو مياشت ده ، پدي کې د جنت دروازي پرانستل کيږي او د جهنم د روازى بنديږي اوشيطان ورپکې تړل کيږي ، د أَبو هُرَيْرَه t د حديث په اساس هغه وايي رسول الله r فرمايلي دي : (( إِذَا دَخَلَ رَمَضَانُ فُتِّحَتْ أَبْوَابُ الْجَنَّةِ ، وَغُلِّقَتْ أَبْوَابُ جَهَنَّمَ ، وَسُلْسِلَتِ الشَّيَاطِينُ )) (( کله چه رمضان داخل شي نو د جنت دروازي پرانستل شي ، او د جنهم دروازي بندي شي،او شيطانان وتړل شي )) ([68] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn68)) .
١٨) د روژه دارد معدي خالي کيدلو په وجه د هغه خولي څخه وږم (بدبوي) راوځى او ځني خلق د بدبوي په وجه د دينه تنګيږي ، او دا وږم د روژي په وجه پيداکيږي ، دا د الله تعالى په نزد باندي دمشکو دخشوبوى څخه هم ډيرغوره دى : لکه رسول الله r فرمايلي دي : ((...وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ ، لَخُلُوفُ فَمِ الصَّائِمِ، أَطْيَبُ عِنْدَ اللَّهِ تَعَالَى مِنْ رِيحِ الْمِسْكِ...)) (( زما دي په هغه ذات قسم وي چه زما د روح اخستل د هغه په لاس کې دې ، خامخا د روژدار دخولي وږم د الله تعالى په نزد باندي دمشکو دبوي نه ډيرخوشبويه دى )) ([69] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn69)) .

د روژي د مياشتي ځني امتيازي صفتونه

د رمضان د مياشتي د قرآن کريم اواحاديثو په رڼا کي ډير فضيلتونه او امتيازي صفتونه دي چه ځني په راتلونکي ډول ذکرکيږي :
١- الله تعالى پدي مياشت کې قرآن کريم نازل کړى دى ، فرمايي : } شَهْرُ رَمَضَانَ الَّذِي أُنْزِلَ فِيهِ الْقُرْآَنُ هُدًى لِلنَّاسِ وَبَيِّنَاتٍ مِنَ الْهُدَى وَالْفُرْقَانِ { ([70] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn70)) (( مياشت د رمضان هغه ده چه نازليدل شروع شو په هغى کښى د قرآن چه لارښودونکى دى لپاره د خلکو ، او ښکاره احکام دي د هدايت (مخکني) او جدائى کوونکى دى د حق او باطل )) .
٢) پدي مياشت کې د شب قدرشپه ده چه دا د زرو مياشتو نه غوره ده ، الله تعالى په قرآن کريم کې فرمايي : } إِنَّا أَنزَلْنَاهُ فِي لَيْلَةِ الْقَدْرِ* وَمَا أَدْرَاكَ مَا لَيْلَةُ الْقَدْرِ* لَيْلَةُ الْقَدْرِ خَيْرٌ مِنْ أَلْفِ شَهْرٍ{([71] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn71)) (( يقينا مونږ (شروع کړي دى ) نازلول د دي قرآن په شپه د قدر کې ، اوڅه شى پوهه درکړى ده تا ته چه څه ده شپه د قدر، شپه د قدرغوره ده دزرو مياشتو نه )) .
* الله تعالى د نورو مياشتو په نسبت د رمضان د مياشتي ډيره ستاينه او صفت کړى دى ، نو ځکه يي دا د نورو مياشتو نه د قرآن کريم د نازلولو لپاره غوره کړي ([72] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn72))، فرمايي : } إِنَّا أَنْزَلْنَاهُ فِي لَيْلَةِ الْقَدْرِ { ([73] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn73)) (( يقينا مونږ(شروع کړيدى) نازلول ددي قرآن په شپه دقدر کي )) .
* الله تعالى قرآن کريم د رمضان په لسو اخرنو شپو کي د شب قدر په شپه نازل کړى ، فرمايي : } إِنَّا أَنْزَلْنَاهُ فِي لَيْلَةٍ مُبَارَكَةٍ إِنَّا كُنَّا مُنْذِرِينَ { ([74] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn74)) (( يقينا نازل کړى دى مونږ دا قرآن په شپه د برکتونو والا کي يقينا مونږ يره ورکوونکي يو )) .
٣- درمضان په مياشت کي الله تعالى آسماني کتابونه نازل کړي دي ، د واثله بن أسقع t د حديث په اساس ، هغه وايې رسول الله r فرمايلي : « أُنْزِلَتْ صُحُفُ إِبْرَاهِيمَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ فِى أَوَّلِ لَيْلَةٍ مِنْ رَمَضَانَ ، وَأُنْزِلَتِ التَّوْرَاةُ لِسِتٍّ مَضَيْنَ مِنْ رَمَضَانَ ، وَالإِنْجِيلُ لِثَلاَثَ عَشْرَةَ خَلَتْ مِنْ رَمَضَانَ ، وَأُنْزِلَ الْقُرْآنُ لأَرْبَعٍ وَعِشْرِينَ خَلَتْ مِنْ رَمَضَانَ » (( د إبراهيم u صحيفي د رمضان په لومړني شپه نازلي شوي ، او تورات د رمضان په مياشت کې په داسي حال کې نازل شو چه شپږ ورځي يې تيرى شوى وى ، او إنجيل چه کله درمضان دريالس ورځي تيرى شوى نازل شو ، او قرآن کريم چه کله د رمضان څلورويشت ورځي تيى شوي نازل شو )) ([75] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn75)) .
٤- په رمضان کې د جنت دروازي پرانستل کيږي .
٥- پدي کې د جهنم دروازي بنديږي .
٦- پدي کې شيطانان او سرکشه پيريان تړل کيږي .
٧ - پدي کې يو اواز کوونکى اواز کوى وايي : اى دخير طلبونکى خير ته رامخه کړه ، اى د شرطلبونکى دشر نه بند شه .
٨- د دي په هره شپه کې الله تعالى د جهنم نه خلک ازادوي .
٩- پدي کې د آسمان دروازي خلاصيږي .
* په ذکر شوو شپږ(٦) خصلتونو د أبوهريره t حديثونه دلالت کوى هغه د رسول الله u څخه روايت کوى چه فرمايلي يي دي :(( إِذَا كَانَ أَوَّلُ لَيْلَةٍ مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ صُفِّدَتِ الشَّيَاطِينُ وَمَرَدَةُ الْجِنِّ ، وَغُلِّقَتْ أَبْوَابُ النَّارِ فَلَمْ يُفْتَحْ مِنْهَا بَابٌ ، وَفُتِّحَتْ أَبْوَابُ الْجَنَّةِ فَلَمْ يُغْلَقْ مِنْهَا بَابٌ ، وَيُنَادِى مُنَادٍ يَا بَاغِىَ الْخَيْرِ أَقْبِلْ ، وَيَا بَاغِىَ الشَّرِّ أَقْصِرْ ، وَلِلَّهِ عُتَقَاءُ مِنَ النَّارِ وَذَلِكَ كُلَّ لَيْلَةٍ )) (( کله چه لومړني شپه د رمضان وي نو شيطانان او سرکشه پيريان وتړل شي، د جهنم ټولي دروازي بندي کړي شي،يو اوازکوونکى اوازکوى اى د خيرطلبونکى خير ته رامخه کړه ، اى د شرطلبونکى د شرنه منع شه،اود دي په هره شپه کې الله تعالى د جهنم نه خلک ازادوي ))([76] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn76)).
* او د أبو هريرة t په بل روايت کې راغلي رسول الله r فرمايلي : (((( إِذَا دَخَلَ رَمَضَانُ فُتِّحَتْ أَبْوَابُ الْجَنَّةِ ، وَغُلِّقَتْ أَبْوَابُ جَهَنَّمَ ، وَسُلْسِلَتِ الشَّيَاطِينُ ) ( کله چه رمضان داخل شي نود جنت دروازي پرانستل شي،او د جنهم دروازي بندي شي،او سرکشه شيطانان وتړل شي )) ([77] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn77)).
١٠- درمضان په مياشت کې يوه شپه ده چه دزرو(١٠٠٠) مياشتو څخه غوره ده ، څوک چه د دي شپي د خير نه محرومه شونو د ټول خير نه محرومه شو، دأبوهريره t دحديث په اساس هغه د رسول الله r څخه روايت کوى چه فرمايلي يي دي : (( أَتَاكُمْ رَمَضَانُ شَهْرٌ مُبَارَكٌ ، فَرَضَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ عَلَيْكُمْ صِيَامَهُ، تُفْتَحُ فِيهِ أَبْوَابُ السَّمَاءِ ، وَتُغْلَقُ فِيهِ أَبْوَابُ الْجَحِيمِ ، وَتُغَلُّ فِيهِ مَرَدَةُ الشَّيَاطِينِ ، لِلَّهِ فِيهِ لَيْلَةٌ خَيْرٌ مِنْ أَلْفِ شَهْرٍ، مَنْ حُرِمَ خَيْرَهَا فَقَدْ حُرِمَ )) (( تاسو ته يوه برکت ناکه مياشت راغله ، د دي روژي الله تعالى په تاسوباندي فرض کړي ، پدي کي د آسمان د روازي پرانستل کيږي، اود جهنم دروازي په کي بنديږي ، او سرکشه شيطانان په کې تړل کيږي، خاص دالله تعالى لپاره په دي کې يوه شپه ده چه د زرو مياشتو د عبادت څخه غوره ده، څوک چه ددي دخيرنه محروم شونود ټول خيرڅخه محروم شو))([78] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn78)).
١١- د روژي په مياشت کي دعاګاني قبليږي : الله تعالى د دعا يادونه د روژي آياتونو په مينځ کي کړى ده، نوفرمايلي يي دي : } وَإِذَا سَأَلَكَ عِبَادِي عَنِّي فَإِنِّي قَرِيبٌ أُجِيبُ دَعْوَةَ الدَّاعِ إِذَا دَعَانِ فَلْيَسْتَجِيبُوا لِي وَلْيُؤْمِنُوا بِي لَعَلَّهُمْ يَرْشُدُونَ {([79] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn79)) (( اوکله چه پوښتنه وکړى شي دتانه زما په باره کې (نوزما دطرف نه ورته ووايه) يقينا زه نږدي يم ، د دعا کوونکى دعا قبلوم کله چه يي زما نه غواړي ، پس ودي مني حکمونه زما، او يقين دي کوي (په دعا قبلولو) ځما ددي لپاره چه خپل مقصد ته ورسيږي )) .
* د أَبوهُرَيْره t - أَوْ يا أَبوسَعِيدt څخه روايت دى چه داد أَعْمَشَ - څخه شک دى ، هغه ويلي رسول الله r فرمايلي : (( إِنَّ لِلَّهِ عُتَقَاءَ فِى كُلِّ يَوْمٍ وَلَيْلَةٍ، لِكُلِّ عَبْدٍ مِنْهُمْ دَعْوَةٌ مُسْتَجَابَةٌ )) (( د رمضان په هره ورځ اوشپه کې خاص د الله تعالى لخوا نه خلک ازاديږي ، او د هربنده دعا په کي قبليږي )) ([80] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn80)) .
١٢- د رمضان مياشت د صبر مياشت ده : د أعرابي (بانډه چي) صحابي t او د ابن عباس t د حديث په اساس چه رسول الله r فرمايلي دي : « صَوْمُ شَهْرِ الصَّبْرِ ، وَثَلاَثَةِ أَيَّامٍ مِنْ كُلِّ شَهْرٍ، يُذْهِبْنَ وَحَرَ الصَّدْرِ » (( د رمضان د مياشتي روژي اوهمداراز د هري مياشت دري روژي نيول د سيني بغض او حسد ختموي )) ([81] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn81)) .
١٣- د رمضان دمياشتي روژي ګناهونه ختموي : دأبوهريره t دحديث په اساس ، هغه ويلي رسول الله r فرمايلي : (( الصَّلَوَاتُ الْخَمْسُ، وَالْجُمْعَةُ إِلَى الْجُمْعَةِ ، وَرَمَضَانُ إِلَى رَمَضَانَ ، مُكَفِّرَاتٌ مَا بَيْنَهُنَّ ، إِذَا اجْتَنَبَ الْكَبَائِرَ)) (( پنځه لمونځونه ، يوه جمعه تر بلى جمعي پوري ، او يو رمضان تر بل رمضان پوري د ګناهونو ختمونکى دي ، کله چه د کبيره (لويو) ګناهونو نه ځان وساتلى شي )) ([82] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn82)).
* علامه ابن سعدي رحمه الله فرمايي : دا حديث د الله تعالى په لويه مهرباني دلالت کوى ‌، د دي دري لوي عبادتونو د الله تعالى په نزد باندي لويه مرتبه او منزله ده ، او د دي بي شميره فايده او خايسته نتيجه ده . أين المرج
* کله چه بنده دا دري لوي عبادتونه اداء کړي اودکبيره ګناهونو نه ځان وساتى نو د دي په وجه به ورته الله تعالى صغائر واړه) ګناهونه معاف کړى، الله تعالى په قرآن کريم کې فرمايي : }إِنَّ الْحَسَنَاتِ يُذْهِبْنَ السَّيِّئَاتِ { ([83] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn83)) (( بيشکه چه نيکي لرى کوى بدي ) (واړه ګناهونه )) .
* د دي حديث نه دا معلومه شوه هر هغه حديث چه په کې نيک عملونه د ګناهونو لپاره د مغفرت سبب ګرځى مقصد په هغى سره واړه ګناهونه دي ، دا دري عظيم عبادتونه چه پدي سره کبائر معاف نه شى نود دينه په غير چه کوم عبادتونه دي په هغى سره خوهيڅ کله نه معاف کيږي .
* د الله تعالى د خپلى مهربانى په وجه چه کله بنده د کبائرو نه ځان وساتى نو دا يى د صغائرو لپاره د مغفرت سبب کرځولي دي ، لکه الله تعالى په قرآن کريم کـښى فرمايي : } إِنْ تَجْتَنِبُوا كَبَائِرَ مَا تُنْهَوْنَ عَنْهُ نُكَفِّرْ عَنْكُمْ سَيِّئَاتِكُمْ وَنُدْخِلْكُمْ مُدْخَلاً كَرِيمًا { ([84] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn84))(( که ځان وساتي له لويو (هغو) ګناهونو څخه چه منع کولى شي تاسي له هغو نه نو لري به کړو مونږ له تاسي نه (صغيره) ګناهونه ستاسي او ننه به باسو تاسي په ځاي دننوتلو عزت مند کې ( چه جنت دى )) .
* او د کبائرو (لوي ګناهونو) لپاره توبه ضروري ده .
١٤- د روژي مياشت د ګناهونو دمعافي لپاره يوه بهترينه موقع او وخت دى : د أبوهريره t د حديث په اساس هغه ويلي : (( أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ -r- رَقِىَ الْمِنْبَرَ فَقَالَ : « آمِينَ ،آمِينَ ، آمِينَ ». فَقِيلَ لَهُ : يَا رَسُولَ اللَّهِ ! مَا كُنْتَ تَصْنَعُ هَذَا؟ فَقَالَ : « قَالَ لِى جَبْرَئِيلُ عَلَيْهِ السَّلاَمُ : رَغِمَ أَنْفُ عَبْدٍ دَخَلَ عَلَيْهِ رَمَضَانُ فَلَمْ يُغْفَرْ لَهُ ، فَقُلْتُ آمِينَ ، ثُمَّ قَالَ : رَغِمَ أَنْفُ عَبْدٍ ذُكِرْتَ عِنْدَهُ فَلَمْ يُصَلِّ عَلَيْكَ ، فَقُلْتُ آمِينَ ، ثُمَّ قَالَ : رَغِمَ أَنْفُ عَبْدٍ أَدْرَكَ وَالِدَيْهِ أَوْ أَحَدَهُمَا فَلَمْ يَدْخُلِ الْجَنَّةَ ، فَقُلْتُ آمِينَ » (( رسول الله r منبر ته وخته او دري کرتي يي (آمين ) ووايه : رسول الله r ته وويل شو تاخو مخکي داسي کارنه کوو؟، نوهغه (r) وويل : (( د هغه سړي پوزه دي په خاورو ککړه شي ، يعني ( د هغه لپاره ذلت دى) چه رمضان ورته راشي اومعافي ورته ونه شي نو ما وويل : (آمين) ، بيا هغه (r) وويل : دهغه سړي پوزه دي په خاورو ککړه شي چه د هغه په وړاندي ستا يادونه وشي او په تا باندي درود ونه وايي ، نو ما وويل : (آمين) ، بيا هغه (r) وويل : د هغه سړي پوزه دي په خاورو ککړه شي چا خپل موراو پلار اويا د دي دواړو څخه يو مونده کړي او بيا هم جنت ته داخل نشي، نو ما وويل : (آمين) )) ([85] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn85)) .
١٥- په رمضان مبارک کي عمره دومره ثواب لري لکه چه د نبي کريم r سره چه يو ځاي حج اداء کړى ، د ابن عباس رضي الله عنهمادحديث په اساس ، نبي کريم r دانصارو څخه يوي ښځي ته وفرمايل : ( چه دهغى نوم ( أُمِّ سِنَان ) وو : (( فَإِذَا كَانَ رَمَضَانُ اعْتَمِرِى فِيهِ ، فَإِنَّ عُمْرَةً فِى رَمَضَانَ حَجَّةٌ » (( کله چه د رمضان مياشت راشى نو په هغى کښي عمره وکړه ، ځکه په رمضان کښي عمره د حج برابره ده )) ([86] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn86)) .
* د عبدالله بْنِ عَبَّاس- رضى الله عنهما – څخه روايت دى هغه فرمايلى : (( لَمَّا رَجَعَ النَّبِىُّ - r - مِنْ حَجَّتِهِ ، قَالَ لأُمِّ سِنَانٍ الأَنْصَارِيَّةِ « مَا مَنَعَكِ مِنَ الْحَجِّ » ؟، قَالَتْ : أَبُو فُلاَنٍ - تَعْنِى زَوْجَهَا - كَانَ لَهُ نَاضِحَانِ ، حَجَّ عَلَى أَحَدِهِمَا، وَالآخَرُ يَسْقِى أَرْضًا لَنَا،قَالَ : « فَإِنَّ عُمْرَةً فِى رَمَضَانَ تَقْضِى حَجَّةً مَعِى )) (( کله چه نبي کريم r د حج اداء کولو څخه واپس شو، نو أُمِّ سِنَان أَنْصَارِيه ته يي وويل : ( کوم څيز د حج نه منع کړى يي ؟ ) ، هغى وويل : زما د خاوند لپاره دوه سورلي وى ، په يوه باندي هغه د حج اداء کولو لپاره تللې دې ، اوپه بله باندي خپله ځمکه اوبه کوو، رسول الله r وويل : بيشکه په رمضان کې عمره کول زما سره د يو ځاى حج اداء کولوبرابره ده ))([87] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn87)) .
١٦- د رمضان په مياشت کې په غيرد عذر نه د يوي ورځ روژي ماتول داسي ندي لکه د رمضان نه په غيرد روژي ماتول ، په رمضان کې په غيردعذرنه روژه ماتول د لوي ګناهونو ‌څخه يوه ګناه ده ، کچيرته چا په قصد سره روژه ماته کړه نو ګنهګار شو، الله تعالى ته به توبه وباسي ، او بيا به د دي روژي قضايي کوي ، د أبو أمامة الباهلي t د حديث په اساس چه هغه ويلي ما د رسول الله r څخه واوريدل چه داسي يي وفرمايل : (( بَيْنَا أَنَا نَائِمٌ إِذْ أَتَانِى رَجُلاَنِ ، فَأَخَذَا بِضَبْعَىَّ ، فَأَتَيَا بِى جَبَلاً وَعْرًا ، فَقَالاَ لِىَ : اصْعَدْ، فَقُلْتُ : إِنِّى لاَ أُطِيقُهُ ، فَقَالاَ : إِنَّا سَنُسَهِّلُهُ لَكَ، فَصَعِدْتُ حَتَّى إِذَا كُنْتُ فِى سَوَاءِ الْجَبَلِ ، إِذَا أَنَا بَأَصْوَاتٍ شَدِيدَةٍ ، فَقُلْتُ : مَا هَذِهِ الأَصْوَاتُ ؟، قَالُوا : هَذَا عُوَاءُ أَهْلِ النَّارِ ، ثُمَّ انْطُلِقَ بِى ، فَإِذَا أَنَا بِقَوْمٍ مُعَلَّقِينَ بِعَرَاقِيبِهِمْ، مُشَقَّقَةٌ أَشْدَاقُهُمْ ، تَسِيلُ أَشْدَاقُهُمْ دَمًا، قَالَ : قُلْتُ : مَنْ هَؤُلاَءِ ؟، قَالَ : هَؤُلاَءِ الَّذِينَ يُفْطِرُونَ قَبْلَ تَحِلَّةِ صَوْمِهِمْ )) (( زه ويده اوم ناګهانه ماته په خوب کې دوه کسان راغلل – زه يي د خپلو مټو نه ونيولم ، بيا يي زه يو سخت غرته ‌بوتلم چه په هغي باندي ختل ډير سخت وو ، نو ماته هغو دواړو وويل : ته په دي غر وخيژه ، نو ما وويل : زه د دي د ختلو طاقت نه لرم ، نو هغو دواړو وويل : مونږ به درته ختل اسان کړو، نو زه پري وختلم ، کله چه زه د غر مينځ ته ورسيدم نو ناګهانه مى سخت اوازونه واوريده ، نو ماوويل : دا د څه شي اوازونه دي ؟، هغو وويل : دا د دوزخيانو اوازونه دي ، بيا هغو دواړو زه روان کړى اوم ، ناڅاپه مايو قوم وليده چه هغوي د خپلو پښود ليندو نه څوړند شوي وو ، چه مخونه (وښکي) يي شکيدلي وو، او ويني ترينه رواني وي ، نو ما وويل : دا کسان څوک دي ؟ ، نو هغه وويل : دا هغه کسان دي چه د خپل وخت نه مخکي به يي روژي ماتولي )) ([88] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn88)) .

د روژي ځني حکمتونه او فايدي

١- روژه عبادت دى پدي سره بنده الله تعالى ته د هغو شيانو په پريخودلو سره ځان نږدى کوى چه ورته محبوب اوخوښ دي ،د خپل رب د اطاعت او محبت په خاطر،وجى، د الله تعالى محبت په خپل محبت باندي مخکې کوى ، نو پدى سره د ده رشتيني ايمان ،کامل عبادت ، خالص محبت ، ښکاره شي ، او الله تعالى چه د خپلو اطاعت کوونکو او تابعدرانو بندګانو سره دکوموشيانو وعده کړي ده د هغي اميد اوتوقع ترينه کوي ، لکه د هغه رحمت ، رضامندي ، معافي، احسان ، لوى ثواب ، او هميشه نعمتونه چه په جنت کې دي .
٢- روژه د صبر ټول قسمونه راجمع کوي ، پدي کي د الله تعالى په اطاعت باندي صبر وي چه د روژي څخه عبارت دى، اوپدي کي دهغه څه نه صبر دى چه الله تعالى حرام کړي دي چه دروژي په ورځ کي دروژه ماتونکو شيانو څخه عبارت دي ، پدي کي د الله تعالى په دردناکو تقديرونو صبردى چه هغه د ولګي او تندي څخه عبارت دي ، نو پدي اساس روژه دار ته د صبر کوونکو ثواب ورکول کيږي ، لکه الله تعالى فرمايي : }إِنَّمَا يُوَفَّى الصَّابِرُونَ أَجْرَهُمْ بِغَيْرِ حِسَابٍ { ([89] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn89)) (( بيشکه هم دا خبره ده پوره ورکولى شى صابرانو ته اجر او ثواب د دوي بي حسابه (ډير زيات )) .
* الله تعالى په قرآن کريم کښي فرمايي :} وَاللَّهُ يُحِبُّ الصَّابِرِينَ {([90] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn90)) (( او الله تعالى خوښوى صبر کوونکي) ( ثابت قدمان په سختيوکښى نوثواب ورته ورکوى )) .
* او په بل آيت کې الله تعالى فرمايي : } وَاصْبِرُوا إِنَّ اللَّهَ مَعَ الصَّابِرِينَ {([91] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn91)) (( صبر کوئ بيشکه الله تعالى د صابرانوسره دى )) .
* په روژه کې بنده د خپل نفس مالک او اختيارمندوى ، د اطاعتونو په کولو او د شهوتونو په پريښودلو صبرکوى ، د رسول الله r د دي حديث په اساس چه هغه فرمايلي : (( ....وَاعْلَمْ ،أَنَّ فِي الصَّبْرِ عَلَى مَا تَكْرَهُ خَيْرًا كَثِيرًا، وَأَنَّ النَّصْرَ مَعَ الصَّبْر ِ، وَأَنَّ الْفَرَجَ مَعَ الْكَرْبِ ، وَأَنَّ مَعَ الْعُسْرِ يُسْرًا )) (( پوهه شه ، بيشکه هغه څه چه ته بد ګڼى د هغي په صبر کولو کې ډير ثواب دى ، بيشکه مدد د صبر سره ملګرى دى ، اود پريشاني سره راحت ملګرى وي ، او بيشکه د سختي سره اسانتيا ملګري وي )) ([92] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn92)) .
٣- د روژي په وجه بنده ته صحت مندي حاصليږي ځکه خوراک او سکاک کم کوي ، او معدي ته سکون اوارام حاصليږي ، الله تعالى ددي په وجه دانسان نه ډير خطيري مرضونه دفع کوي([93] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn93)) .
٤- روژه دتقوى (پرهيزګاري) لپاره بنيادي سبب دى([94] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn94)) : لکه څرنګه چه الله تعالى په قرآن کريم کښي فرمايي : } يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُتِبَ عَلَيْكُمْ الصِّيَامُ كَمَا كُتِبَ عَلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ { ([95] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn95)) (( اى ايمان والاو فرض کړى شوي دي په تاسو باندي روژي نيول لکه چه فرض کړى شوي دي په هغوکسانو چه تاسو نه مخکي وو (لکه پخواني امتونه او پيغمبران تر آدمه پوري) د دي لپاره چه پرهيزګارشئ )) .
٥- روژه دار ته د الله تعالى په اطاعت کولواو د ګناهونو په پريښودلوباندي حکم شوى دې : ، دأَبو هُرَيْرَه t څخه روايت دى هغه وايي رسول الله r فرمايلى دي : (( مَنْ لَمْ يَدَعْ قَوْلَ الزُّورِ، وَالْعَمَلَ بِهِ ، فَلَيْسَ لِلَّهِ حَاجَةٌ ، فِي أَنْ يَدَعَ طَعَامَهُ، وَشَرَابَهُ )) (( څوک چه دروغ او په دروغو عمل پري نه ږدى نو الله تعالى ته د ده په طعام او څښاک پريښودلو کې کوم حاجت نشته )) ([96] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn96)) .
٦- د روژي په وجه د انسان زړه سوچ او فکراو د الله تعالى ذکرته فارغه کيږي : په شهوتونوکښي واقع کيدل دانسان لپاره د غفلت اودزړه دکلکوالي سبب ګرځي ، اوبيا ددي په وجه حق نه ويني ، نو پدي اساس نبي کريم r دخوراک اوسکاک په کمولو سره حکم کړى دې،دمِقْدَام بن مَعْدِيكَرِب t د حديث په اساس هغه ويلي ماد رسول الله r څخه اوريدلى دي چه ويي فرمايل : « مَا مَلأَ آدَمِىٌّ وِعَاءً شَرًّا مِنْ بَطْنٍ ، بِحَسْبِ ابْنِ آدَمَ أُكُلاَتٌ يُقِمْنَ صُلْبَهُ ، فَإِنْ كَانَ لاَ مَحَالَةَ ، فَثُلُثٌ لِطَعَامِهِ ، وَثُلُثٌ لِشَرَابِهِ ، وَثُلُثٌ لِنَفَسِهِ » (( بني آدم دخيټي لوښي نه زيات خراب لوښى بل ندى ډک کړى ، ديته خو دملا اوچتولو لپاره يوڅو مړي کافي دي ، کچيرته ضروري ځان مړوى ، نو خيټه دي دري حصي کړى : يوه حصه دخوراک لپاره ، يوه حصه داوبو لپاره اويوه حصه دساه اخستلو لپاره )) ([97] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn97)) .
٧- د روژي په وجه مالدارسړى د الله تعالى د نعمتونوقدراواحترام کوى ، ځکه الله تعالى په ده باندي دمالداري احسان کړى دى چه مختلف نعموتونه يى ورته ورکړى دي ، لکه خوراک ، سکاک او ښځه شوه ، اوددي نعمتونو څخه يى ډير خلک محروم کړي دي ، نو دا دالله تعالى په دي سهولتونو باندي شکروباسى ، نو بيا ديته خپل غريب اوبي وزله مسلمان ورور ورپياديږى چه هغه د خوراک ، سکاک او لباس بندوبس نه لرى نودا بيا دغريب سره مرسته او کومک وکړى نو هغه پري خپل مشکلات اوضرورتونه حل کړى ، د ابن عباس رضي الله عنهما څخه روايت دى هغه فرمايلي دي : (( كَانَ رَسُولُ اللَّهِ r أَجْوَدَ النَّاسِ ، وَكَانَ أَجْوَدُ مَايَكُونُ فِي رَمَضَانَ حِينَ يَلْقَاهُ جِبْرِيلُ ، وَكَانَ يَلْقَاهُ فِي كُلِّ لَيْلَةٍ مِنْ رَمَضَانَ ، فَيُدَارِسُهُ الْقُرْآنَ ، فَلَرَسُولُ اللَّهِ r أَجْوَدُ بِالْخَيْرِ مِنْ الرِّيحِ الْمُرْسَلَةِ )) (( رسول الله r په ټولو خلکوکې زيات سخى وو ، او نهايت زيات سخى به د روژي په مياشت کې وو کله چه به ورسره جبريل u مخامخ کيده ، جبريل u به د رسول الله r سره د رمضان په هر شپه کې مخامخ کيده نو د قرآن کريم ګردان به يى ورسره کوو ، نو رسول الله r په صدقه و احسان او خيرات کې ډير سخى وو د تيزي هوا (سيلۍ) راليږل شوي نه )) ([98] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn98)) .
٨- د روژي په وجه د انسان په نفس کې د تکبر او لوي څخه عاجزۍ او انکساري راځي : نو بيا دحق تابعدار وى اودخلکو سره نرمي کوى ، ځکه ډير خوراک اوسکاک اودښځو سره کوروالى دانسان لپاره دحق نه داعراض او په خلکو باندي دتکبرسبب ګرځى ، کله چه نفس دي شيانو ته محتاج وى نو بيا ددي په حاصلولوکې مشغول وى ، کله چه نفس ددي شيانو حصول وکړى نو په خپل مقصدکي کامياب شى نو د ده لپاره ناکاره خوشحالى اود حق بد ګڼل حاصل شي نو بيا دا دده لپاره د هلاکت سبب وګرځي، هغه څوک معصوم دى چه الله تعالى معصوم ساتلى وي .
٩- روژه دانسان رګونه دولګي([99] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn99)) او تندي په وجه راتنګوي ،نو دشيطان دتللو ځايونه تنګ شي ځکه دا دانسان په رګونو کې ځي او راځي نو ددي په وجه سخت غوصه کيږي ، رسول الله r فرمايلي : ((فَإِنَّ الشَّيْطَانَ يَجْرِى مِنَ ابْنِ آدَمَ مَجْرَى الدَّمِ )) (( يقينا شيطان د انسان په رګونو کې دويني په شان چلن کوي )) ([100] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn100)) .
١٠- روژه د بنده زړه دالله تعالى ذکراوفکر ته فارغوي : او د شهوتونو کول غفلت واجبوي ، زړه کلکوي اود حق نه يي ړندوي،ګيډه د خوراک اوسکاک نه خالي کول په زړه کې رڼا راولي او نرموي يي اوسخت والي يي ختموي اود الله تعالى ذکراوفکرته يي فارغوي ([101] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn101)) .

د روژي مختلفي مسئلي

١-نيت کول :
په فرضي روژه کښې د صباد راختلونه مخکې د شپي نه نيت کول واجب دي ، د نبى کريم r بي بي حفصي رضي الله عنها څخه روايت دى هغه وايې بيشکه نبي r فرمايلي دي : (( مَنْ لَمْ يُجْمِعْ الصِّيَامَ قَبْلَ الْفَجْرِ، فَلاَصِيَامَ )) ((چا چه د روژي نيت د صبا راختلونه مخکي ونکړو نو د ده روژه صحيح نده )) ([102] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn102)).
٢- د روژي بندولو وخت :الله تعالى په قرآن کريم کښي فرمايي : }وَكُلُوا وَاشْرَبُوا حَتَّى يَتَبَيَّنَ لَكُمْ الْخَيْطُ الأَبْيَضُ مِنْ الْخَيْطِ الأسْوَدِ مِنْ الْفَجْرِ {([103] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn103)) (( خورئ اوسکئ تر هغه پوري چه ښکاره شي تاسو ته تار سپين دتار تور نه دصبا نه )) .
* }الْخَيْطُ الأَبْيَضُ { : نه مراد فجر صادق دى- چه هغه دسپين تار په شان مشرق طرف کي د تور تار دپاسه ښکاره کيږي )) .
* پدي آيت کريمه کښي په فجرسره مقصد فجر صادق دى ، چه د دي د ښکاره کيدلو په وجه په روژه دار باندي خوراک او څښاک حراميږي ، اومونځ ورلره جايزکيږي .
* نبي کريم r په حديث کښي فرمايي : « إِذَا أَقْبَلَ اللَّيْلُ مِنْ هَا هُنَا ، وَأَدْبَرَ النَّهَارُ مِنْ هَا هُنَا ، وَغَرَبَتِ الشَّمْسُ ، فَقَدْ أَفْطَرَ الصَّائِمُ » (( کله چه تاسو وويني چه شپه د مشرق طرف نه راښکاره شوه او ورځي د مغرب طرف نه شاه کړه ، او لمر پناه شو، نو يقينا روژه دار خپله روژه ماته کړه )) ([104] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn104)) .
٣ ) په روژه دار باندي د راتلونکو شيانو پريښودل واجب دي :
* دروغ ويل :
* سلف صالحين رحمهم الله چه به کله روژه شو نو په جوماتونو کښى به کيناستل نو داسي به يي وويل : مونږ د خپلي روژي ساتنه کوو او د غيبت نه به ځان وساتو ، د أَبو هُرَيْرَه t څخه روايت دى هغه فرمايي رسول الله r فرمايلي دي : (( مَنْ لَمْ يَدَعْ قَوْلَ الزُّورِ، وَالْعَمَلَ بِهِ،فَلَيْسَ لِلَّهِ حَاجَةٌ ، فِي أَنْ يَدَعَ طَعَامَهُ، وَشَرَابَهُ )) (( څوک چه دروغ او په دروغو عمل پري نږدى نو الله تعالى ته د ده په طعام اوڅښاک پريښودلو کې کوم حاجت نشته )) ([105] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn105)) .
* د أَبِوهُرَيْره t څخه روايت دى هغه وايي رسول الله r فرمايلي دي : (( رُبَّ صَائِمٍ ، لَيْسَ لَهُ مِنْ صِيَامِهِ إِلاَّ الْجُوعُ ، وَرُبَّ قَائِمٍ، لَيْسَ لَهُ مِنْ قِيَامِهِ إِلاَّ السَّهَرُ)) (( ډير کرتى د روژه دار روژه يواځي ولګه وي ، ډير کرتى د تهجد کوونکې ودريدل يواځي شب ګير وي )) ([106] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn106)) .
د بي فايدو او شهوت خبرونه ځان ساتل :
* د أَبو هُرَيْرَه t څخه روايت دى هغه وايي رسول الله r فرمايلي دي : « لَيْسَ الصِّيَامُ مِنَ الأَكْلِ وَالشَّرْبِ فَقَطْ، إِنَّمَا الصِّيَامُ مِنَ اللَّغْوِ،وَالرَّفَثِ، فَإِنْ سَابَّكَ أَحَدٌ، أَوْ جَهِلَ عَلَيْكَ، فَقَلْ : إِنِّى صَائِمٌ » (( روژه نيول د خوراک اوڅښاک پريښودلو نه عبارت نده ، يقينا روژه د بي فايدي او شهوت خبرود پريښودلونه عبارت ده ، کچيرته تا ته يوکس کنځلي وکړى او يايى تا ته دکوم کار او ويناپه وجه تکليف او ضررورسوه، نو هغه ته ووايه : يقينا زه روژه داريم ))([107] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn107)) .
٤- د روژه دار لپاره جايز شيان :
* د روژه دار لپاره د روژي په حالت کښي جنابت ضررنه رسوى : د عائشي رضي الله عنها څخه روايت دى هغي فرمايلي : (( أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ r ، كَانَ يُدْرِكُهُ الْفَجْرُ ، وَهُوَ جُنُبٌ مِنْ أَهْلِهِ ، ثُمَّ يَغْتَسِلُ وَيَصُومُ )) (( يقينا په نبي کريم r باندي به صبا راوښتلو او هغه به د خپل اهل سره دکوروالى له امله جنب وو، بيابه يي روسته غسل وکړ او روژه به يي نيوله )) ([108] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn108)) .
* کچيرته حائضه او نفاسه زنانه د صباح راختلو نه مخکې پاکه شي ، نو دوي به اول پيشنمې کوي اود روژي نيت به کوي او غسل به روسته کوي اګر که صباح راوخيژي .
* کله چه يو څوک د نفلي روژي نيت وکړى نود دي پوره کول واجب ندي ، بلکه دا جايز ده چه روژه ماته کړى ، د عائشي رضي الله عنها څخه روايت دى فرمايي : (( دَخَلَ عَلَيَّ النَّبِيُّ r ذَاتَ يَوْمٍ ، فَقَالَ : هَلْ عِنْدَكُمْ شَيْءٌ ؟ ، فَقُلْنَا : لاَ ، قَالَ : فَإِنِّي إِذَنْ صَائِمٌ ، ثُمَّ أَتَانَا يَوْمًا آخَرَ ، فَقُلْنَا : يَا رَسُولَ اللَّهِ ! أُهْدِيَ لَنَا حَيْسٌ([109] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn109))، فَقَالَ : أَرِينِيهِ ، فَلَقَدْ أَصْبَحْتُ صَائِمًا، فَأَكَلَ )) (( رسول الله r زما خوا ته يوه ورځ داخل شو ، نو هغه وويل : آيا تاسوسره دخوراک څه شته ؟ ، نومونږ هغه ته وويل : نۀ (څه نشته)، نوهغه وويل : نو زه روژه شوم ، بيا يوه بله ورځ زمونږ خوا ته راغى ، نو مونږ هغه ته وويل : اى دالله تعالى پيغمبره ! مونږ ته په تحفه کي حلوه راکړى شوي ده ، نوهغه وويل : ماته ته يي وښايه، بيشکه ما د روژي په حالت کې صباح کړى دى، نوبيايي هغه وخوړه ))([110] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn110)).
هر چه فرضي روژه ده دهغي پوره کول واجب دي .
* مضمضه او استنشاق :نبي کريم r به په روژه کې خوله کنګالوله او پوزي کې به يى اوبه کش کولى، ليکن پدي دواړو کې يي د روژه دار لپاره د مبالغي (زياتى کولو) نه منع کړي ده ، نبي کريم r فرمايلي : « بَالِغْ فِى الاِسْتِنْشَاقِ إِلاَّ أَنْ تَكُونَ صَائِمًا » (( په استنشاق کې مبالغه وکړه مګر پداسي حال کې چه ته روژه يي ( نوبيا مبالغه پکارنده )) ([111] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn111)).
*د غاښ ويستل روژه نه ماتوي .
*د طعام څکل روژه نه ماتوي ،ليکن پدي کېدا ضروري ده چه طعام به مري ته نه وي رسيدلى ، اوهمداراز د غاښونولپاره د برش او کريم استعمالولوحکم دى، ابن عباس رضي الله عنهما څخه روايت هغه وايي : (( لا َبَأْسَ أَنْ يَذُوْقَ الْخل، أَو الشئ مَا لَمْ يَدْخُلْ حَلْقَهُ ، وَهَوَ صَائِم )) (( په روژه کې د سرکۍ په څکلو کي کوم باک اوپروا نشته او يا هر هغه شى چه هغه مري ته نه وي رسيدلى )) ([112] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn112)).
* په سترګو کي د رنجو او چکک د استعمال په وجه روژه نه ماتيږي ، برابره خبره که د دي خوند مري ته رسيدلى وي او که نه وي ، إمام بخاري په خپل صحيح کې د أنس t ، حسن t،اوإبراهيم رحمه الله – ويناګاني نقل کړي چه هغوي وايي : (( د روژه دارلپاره د رنجو په استعمال کي کومه پروا او باک نشته )) .
* د ماښام مونځ نه مخکي روژه ماتول : دأنس بن مالک t څخه روايت هغه فرمايلي : (( كَانَ النَّبِىُّ -r - يُفْطِرُ قَبْلَ أَنْ يُصَلِّىَ ...)) (( نبي کريم r به روژه د ماښام مونځ نه مخکې ماتوله...))([113] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn113)) .
٥- دروژوقضائي :د قضايي روژو په اداء کولوکې تلوارمستحب دى ، د قضايي روژو په نيولوکي پرله پسي والى واجب ندى،علماء پدي خبره متفق دي کچيرته يو څوک وفات شى او په هغه باندي فرضي مونځونه پاتي وي نود هغه نه قضايي مونځونه څوک نشي اداء کولى،که يو څوک په خپل ژوند کې د روژونيولو نه عاجز شي نو د دينهڅوک په عوض کې روژه نشى نيولى، بلکي د هري ورځ په مقابل کي به يو مسکين ته طعام ورکوى، البته که يو څوک وفات شو او په هغه باندي روژي پاتي وي نو بيا ترينه خپل ولي روژي نيولى شي، د عائشي رضي الله عنها د حديث په اساس هغه وايي ، رسول الله r فرمايلي دي : (( مَنْ مَاتَ وَعَلَيْهِ صِيَامٌ ، صَامَ عَنْهُ وَلِيُّهُ )) (( څوک چه وفات شو او په هغه باندي روژي وى نو ولي دي ترينه ونيسي )) ([114] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn114)). راجح قول دا دى چه د دي روژو نه مراد د نذر روژي دي .
٦- څوک چه روژي نيسى او مونځ پريږدى :څوک چه روژه نيسى او لمونځ نه کوى نودى د توحيد د اقرار نه روسته د اسلام د ارکانو نه يومهم رکن پريښود، د ده روژه کومه فايده نه لرى تر څو پوري چه دا لمونځ پريږدى ، ځکه لمونځ د دين ستن ده او پدي باندي ولاړ دى ، د مونځ په پريښودونکې باندي د کفر فيصله شوي ده ، او د کافر عمل نه قبليږي، د عبدالله بن بريده څخه روايت دى هغه د خپل پلارڅخه روايت کوى چه رسول الله r فرمايلي : (( الْعَهْدُ الَّذِي بَيْنَنَا وَبَيْنَهُمْ الصَّلاَةُ ، فَمَنْ تَرَكَهَا فَقَدْ كَفَرَ )) (( زمونږ اودکافرانو په مينځ کې عهد او پيمان لمونځ دى چاچه دا پريښود نوکفر يى وکړو )) ([115] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn115)).

٧


٧- قيام الليل ( تروايح ) : په رمضان کې د تراويح مونځ په جماعت سره کول د دى طريقي بنسټ ايښودونکې (مؤسس) نبي کريم r دى ، بيا يي بيرته دا طريقه پدي وجه پريښودله چه په امت باندي فرض نشي ، او بيا به يې توان نه لري ، د تراويح لمونځ د رکعتونو شمير په غير د وترو څخه اته (٨) دى ، د عائشي رضي الله عنها د حديث په اساس : د أبو سلمه بن عبدالرحمن څخه روايت دى هغه د عائشي رضي الله عنها څخه پوښتنه وکړه چه د رسول الله r په رمضان کې د لمونځ طريقه څه وه ؟ نوهغى وويل : (( مَا كَانَ يَزِيدُ فِي رَمَضَانَ ، وَلاَ فِي غَيْرِهِ ، عَلَى إِحْدَى عَشْرَةَ رَكْعَةً...)) (( نبي کريم r به په رمضان اود رمضان نه علاوه ديولس (١١) رکعتونو نه د قيام الليل (تهجد) زيات لمونځ نه کوو...))([116] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn116)) .
* عمر فاروق t په خپل خلافت کې د نبي کريم r دغه طريقه (يولس (١١) رکعته تراويح مونځ کول په جماعت سره) بيا راژوندي کړ، د اسلامي امت لپاره غوره طريقه دا ده چه ټول پدي باندي عمل وکړئ .
* د قيام لليل (تهجدو) مربوطه مسائل روسته په مستقل مبحث کې په تفصيلي توګه ذکر شوي دي .

د روژي ځني آداب اومستحب (سنت) شيان

اول :د روژه دار لپاره پکار دي چه په کثرت د قرآن کريم تلاوت ، ذکر اذکار، صدقي (خيراتونه) وکړى ، او ژبه د بدو ويناګانو څخه ساتى، د ابن عباس رضي الله عنهما د حديث په اساس چه هغه فرمايلي : (( كَانَ رَسُولُ اللَّهِ r أَجْوَدَ النَّاسِ ، وَكَانَ أَجْوَدُ مَا يَكُونُ فِي رَمَضَانَ حِينَ يَلْقَاهُ جِبْرِيلُ ، وَكَانَ يَلْقَاهُ فِي كُلِّ لَيْلَةٍ مِنْ رَمَضَانَ ، فَيُدَارِسُهُ الْقُرْآنَ ، فَلَرَسُولُ اللَّهِr أَجْوَدُ بِالْخَيْرِ ، مِنْ الرِّيحِ الْمُرْسَلَةِ ))(( رسول الله r په ټولو خلکوکې زيات سخى وو ، او نهايت زيات سخى به د روژي په مياشت کې وو کله چه به ورسره جبريل u مخامخ کيده ، جبريل u به د رسول الله r سره د رمضان په هر شپه کې مخامخ کيده نو د قرآن کريم ګردان به يى ورسره کوو ، نو رسول الله r په صدقه و احسان او خيرات کښى ډير سخى وو د تيزي هوا (سيلۍ) راليږل شوي نه )) ([117] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn117)).
دوهم :روژه دار ته که په روژه کښى څوک کنځل وکړى اويا ورسره جګړه کوى نو د هغه لپاره سنت ده چه دا وينا ووايي : (( إِنِّى امْرُؤٌ صَائِمٌ )) (( بيشکه زه روژه يم )) ([118] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn118)) .
دريم : د روژه دار لپاره د پيشنمي (چربانګى) کول سنت دى :د أنس بن مالک t د حديث په اساس هغه وايي رسول الله r فرمايلي : (( تَسَحَّرُوا فَإِنَّ فِي السُّحُورِ بَرَكَةً )) (( تاسو پيشنمي وکړئ بيشکه په پيشنمي کې برکت وى )) ([119] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn119)) .
* په پيشنمي کولو کي لوي حکمت دى ، ځکه پدي کي ديهوديانو اونصرانيانو مخالفت دى هغوي به پيشنمي نه کوو، د عَمْرو بن الْعَاصِ t د حديث په اساس چه هغه فرمايلي : « فَصْلُ مَا بَيْنَ صِيَامِنَا، وَصِيَامِ أَهْلِ الْكِتَابِ ، أَكْلَةُ السَّحَرِ » (( زمونږ اود اهل کتابو ( يهوديانو او نصرانيانو) په روژه کې فرق په پيشنمي کې په خوراک کولو سره دى ، ( ځکه هغوي پيشنمي نه کوي ))([120] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn120)).
* د عَبْدَ اللَّه بن الْحَارِث څخه روايت دى هغه د رسول الله r د ملګرو څخه د يو سړي نه حديث بيانوي چه رسول الله r فرمايلي : (( دَخَلْتُ عَلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ يَتَسَحَّرُ، فَقَالَ : إِنَّهَا بَرَكَةٌ، أَعْطَاكُمْ اللَّهُ إِيَّاهَا،فَلاَتَدَعُوهُ )) (( زه په رسول الله r باندي د پيشنمي کولو په حالت کي داخل شوم نو هغه وويل : (( دا برکت دى الله تعالى تاسو ته درکړى دى مه يي پريږدئ )) ([121] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn121)) .
* نبي کريم r پيشنمي کولوته مبارک خوراک ويلې دې ، د عِرْبَاضِ بْنِ سَارِيَه t د حديث په اساس هغه فرمايلي : (( دَعَانِى رَسُولُ اللَّهِ - صلى الله عليه وسلم- إِلَى السَّحُورِ فِى رَمَضَانَ فَقَالَ : « هَلُمَّ إِلَى الْغَدَاءِ الْمُبَارَكِ » (( ماته رسول الله r په روژه کې د پيشنمي بلنه راکړه ، نو هغه وويل : (( دپيشنمي برکت ناک طعام ته راشه ))([122] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn122)) .
* کچيرته په پيشنمي کې د خوراک لپاره څه طعام نه وي نو په اوبو سره هم کافي دى، د أَبِوسَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ t دحديث په اساس چه هغه وايي رسول الله r فرمايلي : (( السَّحُورُ أَكْلُهُ بَرَكَةٌ فَلاَتَدَعُوهُ، وَلَوْ أَنْ يَجْرَعَ أَحَدُكُمْ جُرْعَةً مِنْ مَاءٍ، فَإِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ وَمَلاَئِكَتَهُ ، يُصَلُّونَ عَلَى الْمُتَسَحِّرِينَ )) (( د پيشنمي خوراک برکت دى مه يي پريږدئ ، اګرکه يو کس د تاسو نه د اوبو يو ګوټ هم وکړئ ، يقينا الله تعالى دپيشنمي کونکو ستاينه کوي او ملائکي ورله بښنه غواړي ))([123] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn123)) .
* غوره پيشنمي په کجورو سره دى ، د أَبوهُرَيْره t د حديث په اساس هغه ويلي رسول الله r فرمايلي : « نِعْمَ سَحُورُ الْمُؤْمِنِ التَّمْرُ » (( د مؤمن خايسته پيشنمى په کجوروسره دى )) ([124] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn124)) .
څلورم :د روژه دار لپاره د روژه ماتى مخکې کول اود پيشنمي روسته کول سنت دى : د سهل بن سعد t څخه روايت دى هغه وايي يقينا رسول الله r فرمايلي دي : (( لاَيَزَالُ النَّاسُ بِخَيْرٍ مَا عَجَّلُوا الْفِطْرَ )) (( خلک به هميشه په خير سره وي چه په روژه ماتي کې مخکي والى کوي )) ([125] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn125)).
* او همداراز د أَبوهُرَيْرَه t د حديث په اساس هغه وايي نبي کريم r فرمايلي : « لاَ يَزَالُ الدِّينُ ظَاهِرًا، مَا عَجَّلَ النَّاسُ الْفِطْرَ، لأَنَّ الْيَهُودَ وَالنَّصَارَى يُؤَخِّرُونَ » (( دين به هميشه غالبه وي ، چه خلک په روژه ماتي کي تلوار کوي ، ځکه يهوديانو اونصرانيانو به روسته کوو)) ([126] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn126)).
* د أبوالدرداء t څخه روايت دى هغه ويلي ، اودا يي مرفوع ګرځولى دى ،(( "ثلاث من أخلاق النبوة : تعجيل الإفطار، وتأخير السحور، ووضع اليمين على الشمال في الصلاة")) (( دري شيان د نبوت د اخلاقو څخه دي : په روژه ماتي کې تلوار، په پيشنمي کې روسته والى ، او په لمونځ کي دښي لاس په چپ لاس باندي کيښودل ))([127] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn127)) .
* د سهل بن سعد t څڅه روايت دى هغه وايي رسول الله r فرمايلي : (( لاَ تَزَال أُمَّتِي عَلَى سُنَّتِي ،مَا لَمْ تَنْتَظِرْ بِفِطْرِهَا النُّجُومَ )) (( زما امت د هميش لپاره زما په طريقه دى ، چه په روژه ماتي کې دستورودښکاره کيدلو انتظارنه کوي )) ([128] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn128)).
پنځم : د روژه دارلپاره روژه ماتول په تازه کجورو سنت ده ، که دا نه وي نو په وچو کجورو سنت ده ، او که دا نه وى نو بيا په اوبو ماتول سنت ده، اوکچيرته دا نه وى نو بيا چه ورته روژه ماتول په کوم شي اسانه وى نو په هغي به يى ماتوى اوکه دماتولو هيڅ نه وي نو بيا به په زړه کي د ماتولو نيت وکړى([129] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn129)) : د أنس t څخه روايت دى هغه ويلي : (( كَانَ النَّبِيُّ r يُفْطِرُ قَبْلَ أَنْ يُصَلِّيَ عَلَى رُطَبَاتٍ ، فَإِنْ لَمْ تَكُنْ رُطَبَاتٌ، فَتُمَيْرَاتٌ ، فَإِنْ لَمْ تَكُنْ تُمَيْرَاتٌ ، حَسَا حَسَوَاتٍ مِنْ مَاءٍ )) (( نبي کريم r به په تازه کجورو د لمونځ کولو نه مخکـې روژه ماتوله ، کچيرته به تازه کجوري نه وي نو بيابه يې په وچو کجورو سره ماتوله ، اوکچيرته دا به نه وي نو بيا به يې د اوبويوڅوګوټه کول)) ([130] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn130)) .
شپږم : روژه دار لپاره دروژي په حالت او د روژي ماتي په وخت کې دعا کول سنت ده : د أبوهريره t څخه روايت دى هغه وايې رسول الله r فرمايلي دي : (( ثَلاَثَةٌ لاَ تُرَدُّ دَعْوَتُهُمُ ، الإِمَامُ الْعَادِلُ ، وَالصَّائِمُ حَتَّى يُفْطِرَ ، وَدَعْوَةُ الْمَظْلُومِ ، يَرْفَعُهَا اللَّهُ دُونَ الْغَمَامِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ، وَتُفْتَحُ لَهَا أَبْوَابُ السَّمَاءِ ، وَيَقُولُ : بِعِزَّتِى ، لأَنْصُرَنَّكِ، وَلَوْ بَعْدَ حِينٍ )) (( دري کسان دي چه دعايي نه واپس کيږي (قبليږي)، انصاف کوونکى امام،دروژه دار تر روژه ماتي پوري اود مظلوم بلنه ، الله تعالى به دا بلنه په ورځ د قيامت کې د وريځ نه اوچته کړى ، اود جنت دروازي به ورته خلاصي شي، الله تعالى به ووايي : زما دي په خپل عزت قسم وي خامخا به ستا مدد کوم اګرکه څه وخت روسته وي )) ([131] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn131)).
* او د عبد الله بن عمرو بن العاص t څخه روايت دى هغه وايي رسول الله r فرمايلي : (( إِنَّ لِلصَّائِمِ عِنْدَ فِطْرِهِ لَدَعْوَةً مَا تُرَدُّ )) (( بيشکه د روژه دار لپاره د روژي ماتي په وخت کې د دعا قبولوالى دى چه نه واپس کيږي ))([132] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn132)) .
* اود روژه ماتي نه به روسته دا دعا وايي، د عبدالله بن عمررضي الله عنهما د حديث په اساس چه هغه فرمايلي : (( رسول الله چه به روژه ماته کړه نو بيا به يې داسي ويل : (( ذَهَبَ الظَّمَأُ، وَابْتَلَّتِ الْعُرُوقُ ، وَثَبَتَ الأَجْرُ إِنْ شَاءَ اللَّهُ )) (( تنده ختمه شوه، رګونه لانده شو ، او که د الله تعالى خوښه شي نو اجر ثابت شو)) ([133] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn133)) .
اووم : د روژه دار لپاره بل چا ته روژه ماتى ورکول سنت دى : د زيد بن خالد جهني t څخه روايت دى هغه وايي رسول الله r فرمايلي دي : (( مَنْ فَطَّرَ صَائِمًا ، كَانَ لَهُ مِثْلُ أَجْرِهِ، غَيْرَ أَنَّهُ لاَيَنْقُصُ مِنْ أَجْرِ الصَّائِمِ شَيْئًا )) (( څوک چه په روژه دار باندي خوراک وکړى نو د هغه هم د روژه دارپه شان ثواب دى ، ليکن دروژه دارد ثواب نه هيڅ شى نه کميږى ))([134] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn134)) .
اتم : د روژه دار لپاره په روژه کې د مسواک استعمالول سنت دى : د أَبو هُرَيْرَه t څخه روايت دى هغه وايى ، بيشکه رسول الله r فرمايلي : (( لَوْلاَ أَنْ أَشُقَّ عَلَى أُمَّتِي ، أَوْ عَلَى النَّاسِ ، لَأَمَرْتُهُمْ بِالسِّوَاكِ مَعَ كُلِّ صَلاَةٍ )) (( کچيرته زما په امت باندي او يا په خلکو باندي تکليف کيدلى نه، نومابه ورته د هرلمونځ کولوپه وخت کښي دمسواک استعمالولو حکم کړى وي )) ([135] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn135)) .
* پدي حديث مبارک کې رسول الله r دمسواک استعمالول په بوزه انسان پوري ندى خاص کړى، نو دا په څرګند ډول سره پدي دلالت دى چه د مسواک استعمالول په هر اودس او مونځ کې د روژه دار او هغه څوک چه روژه نه وي دواړو لپاره دى ، او د لمر زوال نه مخکي او روسته يى استعمال په ټولو وختونوکښي جايزدى .
* د مسواک استعمالول په هر وخت کي سنت دى ، که څوک روژه وي اوکه نه وي ، د عائشي رضي الله عنها د حديث په اساس چه هغي فرمايلي : (( السِّوَاكُ مَطْهَرَةٌ لِلْفَمِ ، مَرْضَاةٌ لِلرَّبِّ )) (( مسواک د خولي پاکوالى دى او د الله تعالى رضامندي ده )) ([136] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn136)) .
نهم : د روژه دار لپاره درمضان په لس روستنو ورځو کښى اعتکاف (چيله کيدل) سنت دي ، د عَبْدِ اللَّه بن عُمَر - رضى الله عنهما – د حديث په اساس هغه فرمايلي : (( كَانَ رَسُولُ اللَّهِ - صلى الله عليه وسلم - يَعْتَكِفُ الْعَشْرَ الأَوَاخِرَ مِنْ رَمَضَانَ )) (( رسول الله r به د رمضان په روستنو لس ورځو اوشپو کې چيله کيده )) ([137] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn137)) .
لسم : د روژه دار لپاره په ټولو عبادتونوکى کوشش کول سنت دى او بيا خاصکر د رمضان په لس روستنو شپوکى : د علي t د حديث په اساس چه هغه فرمايلي : (( كَانَ رَسُولُ اللَّهِ r ، إِذَا دَخَلَ الْعَشْرُ الْأَوَاخِرُ، شَدَّ الْمِئْزَرَ، وَأَيْقَظَ نِسَاءَهُ )) (( رسول الله r چه به کله د رمضان لس اخرنو شپو ته ورسيده نو خپل پرتوغاښ به يي د عبادت لپاره مضبوطوه ( ملا به يې مضبوطه وتړله) او خپلى زنانه به يي دعبادت رابيداري کړي ))([138] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn138)).
يولسم : د تراويح لمونځ په جماعت سره کول : درسول الله r ددي حديث په اساس چه هغه فرمايلي : « إِنَّ الرَّجُلَ إِذَا قَامَ مَعَ الإِمَامِ حَتَّى يَنْصَرِفَ ، حُسِبَ لَهُ بَقِيَّةُ لَيْلَتِهِ » (( کله چه يوڅوک د إمام سره په جماعت لمونځ کې ودريږي تردي چه هغه راوګرځي ، نود ده لپاره به باقي شپه په قيام الليل کې حساب شي )) ([139] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn139)) .


روژي ماتونکي او فاسدونکي شيان

د روژي لپاره ځني فاسدونکي اوماتونکي څيزونه دي چه په راتلونکي ډول سره ذکرکيږي : ١- د ښځي سره جماع کول : دا په روژه ماتونکواوفاسدونکو شيانو کې لويه ګناه ده ، کله چه څوک د خپلى ښځي سره په روژه کي کوروالى وکړى نو روژه يي باطله اوفاسده شوه ، برابره خبره ده که فرضي روژه وي اوکه نفلي وي ، کله چه يو سړى د روژي په ورځ کې د خپلى ښځي سره کوروالى وکړى او په ده باندي روژه واجب وى ، نو دا به د روژي د قضايى سره سره مغلظه ( سخته کفاره) ورکوى ، چه دا کفاره د دري شيانو څخه عبارت ده : د مؤمن غلام ازادول ، که د دي توان نه لرى ، نو بيا به دوه مياشتي پرله پسي روژى نيسى ، چه د شرعي عذرڅخه په غيربه پکې انقطاع نه راولى،کچيرته يي راوسته نو بيا به ټولي روژي د اول نه نيسى چه پرله پسي والى پکې راشي ، کچيرته دوه مياشتي روژي پرله پسي نيولى نه شى، نوبيا به شپيته (٦٠) مسکينانو ته د هرى ورځي په مقابل کې تقريبا يوه نيمه کيلوغوره غنم ورکوى، د أَبو هُرَيْره t د حديث په اساس چه هغه فرمايلي : « أَنَّ رَجُلاً وَقَعَ بِامْرَأَتِهِ فِى رَمَضَانَ ، فَاسْتَفْتَى رَسُولَ اللَّهِ -r - عَنْ ذَلِكَ ، فَقَالَ : « هَلْ تَجِدُ رَقَبَةً » ؟، قَالَ لاَ ، قَالَ : « وَهَلْ تَسْتَطِيعُ صِيَامَ شَهْرَيْنِ »؟ ، قَالَ لاَ ، قَالَ : « فَأَطْعِمْ سِتِّينَ مِسْكِينًا » (( يوسړي د روژي په مياشت کې د خپلى ښځي سره کوروالى وکړ، بيايى د دي په هکله د رسول الله r څخه د فتوي طلب وکړ، نو رسول الله r ورته وويل : ( آيا ته يوغلام ازادولې شي ؟، هغه وويل : نۀ ، رسول الله r ورته وويل : ( آياته دوه مياشتي پرله پسي روژي نيولى شي ؟، هغه وويل : نۀ ، رسول الله r ورته وويل : ( شپيته مسکينانوته طعام ورکړه )) ([140] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn140)).
٢- د ښځي نه چپه اخستل ، په هغي پسي ځان جوختول او لګول ، اويا هغي ته د خوند خاصلولو په مقصد ډيرکتل ، اود لاس استعمالول : کله چه د دي څيزونو په خاطر د شهوت اوبه ووځي نو روژه فاسديږي ، ځکه په روژه کې د شهوت څخه ځان ساتل مقصد وى : د أبوهريره t د حديث په اساس چه هغه وايي رسول الله r فرمايلي دي : (( ...يَتْرُكُ طَعَامَهُ وَشَرَابَهُ وَشَهْوَتَهُ مِنْ أَجْلِى ...)) ((... زما لپاره خوراک ، څښاک او شهوت پريږدى ...)) ([141] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn141)).
* په کومه چپه اخستلو او ځان جوختولواولګولو کې چه مني ونه وځي نو بيا روژه نه ماتيږى، د عَائِشي - رضى الله عنها – څخه روايت دى هغى فرمايلى دي : (( كَانَ رَسُولُ اللَّهِ -r - يُقَبِّلُ ، وَهُوَ صَائِمٌ، وَيُبَاشِرُ ، وَهُوَ صَائِمٌ ، وَلَكِنَّهُ أَمْلَكُكُمْ لإِرْبِهِ )) (( رسول الله r به د خپلو بيبيانو څخه چپه اخستله او هغه به روژه وو، هغه به د خپلو بيبيانو سره جوختيدلو او هغه به روژه وو، ليکن هغه په تاسو کې د خپل شهوت پوره کنټرولونکې وو )) ([142] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn142)).
* دخوب په حالت کې احتلام اويا په يو څه کې دسوچ او فکر په وجه مني وتل روژه نه ماتوى : ځکه خوب ليدل د روژه دار په اختيارکې نه دى ، اوسوچ کول معاف دي([143] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn143))، د أَبوهُرَيْره t د حديث په اساس هغه وايي رسول الله r فرمايلي : « إِنَّ اللَّهَ تَجَاوَزَ عَنْ أُمَّتِى مَا حَدَّثَتْ بِهِ أَنْفُسَهَا ، مَا لَمْ تَعْمَلْ أَوْ تَتَكَلَّمْ » (( الله تعالى زما امت ته دهغه څه معافي کړى ده چه ددوي په زړونو کې تيريږي ، تر څو پوري چه يي يو کار کړى نه وي او يايي خبري کړى نه وي )) ([144] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn144)) .
٣- د خوارک او څښاک کول : چه د خولى اود پوزي دلارى ګيډي ته خوراک او څښاک داخل شى ، الله تعالى په قرآن کريم کي فرمايي : } وَكُلُوا وَاشْرَبُوا حَتَّى يَتَبَيَّنَ لَكُمُ الْخَيْطُ الْأَبْيَضُ مِنَ الْخَيْطِ الْأَسْوَدِ مِنَ الْفَجْرِ ثُمَّ أَتِمُّوا الصِّيَامَ إِلَى اللَّيْلِ { ([145] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn145)) (( تر هغه وخت پوري خوراک او څښاک کوئ چه تاسو ته د صبا سپين تار د تور تار څخه ښکاره شي، بيا تاسو دشپي پوري روژي پوره کړئ )) .
* او د پوزي د لارى نه خوارک اوڅښاک روژه ماتوى د لَقِيطِ بن صَبِره t د حديث په اساس ، هغه ويلي رسول الله r فرمايلي : « بَالِغْ فِى الاِسْتِنْشَاقِ إِلاَّ أَنْ تَكُونَ صَائِمًا » (( په پوزه کښي اوبه پوره کش کړه مګر په هغه وخت کښي چه ته روژه يي )) ([146] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn146)) .
٤- دهغه څه استعمالول چه د خوارک او څښاک په معنى وى : لکه هغه (انجکشني (ستني) استعمالول چه بدن ته غذاء اوقوت ورکوى او د خوراک او څښاک په عوض کښى کافي کيږي ، دا که په حقيقت کې خوراک اوڅښاک نه دى خودخوراک اوڅښاک په معنى دي ، نو د دي دواړو حکم پري ثابتيږي .
* هغه انجکشني( ستني) چه په عضلاتو(غوښه) اورګونوکې استعماليږي هغه روژه نه ماتوى، اګرکه يو څوک په مري کي د هغي د خوند احساس هم وکړى ، ځکه دا خوراک او څښاک نه دى اونه ددي دواړو په معنى دى ، نو پدي اساس ورته ددي دواړو حکم نه ثابتيږي ([147] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn147)).
* شيخ ابن باز رحمه الله فرمايلي : (( قطرة العين ، والأذن لا يفطر بهما الصائم، في أصح قولي العلماء، فإن وجد طعم القطور في حلقه ، فاالقضاء أحوط ولايجب ، لأنهما ليسا منفذين للطعام والشراب، أماقطرة الأنف فلاتجوز، لأن الأنف منفذ...)) (( په سترګو او غوږنو کي د چکک اوبه اچول دعلماوو په غوره وينا کې د روژه دار روژه نه ماتوي، کچيرته يي د دي چکک اوبو اثر په مري کي مونده کړو نو احتياط پدي کې دى چه دروژي قضائي وکړي خو واجب پري نده، ځکه دا دواړه ځايو نه د خوراک او څښاک لاري ندي ، د روژي په حالت کې په پوزه کې د چکک اوبو اچول جايز ندي ځکه پوره د خوراک تيرولو ځاي دى )) ([148] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn148)) .
* اوهمداراز د سترګو تورول هم روژه نه ماتوي ، البته په سترګو اوغوږونو کې د چکک اوبو اچول په شپه کې غوره دي د ورځ نه ، ترڅوچه د اختلاف څخه ځان وساتل شي .
* د ساه بندي د تنفس د اسانتيا په خاطر د بخاخ ( سپري) استعمالول روژه نه ماتوي، ځکه دا دخوراک اوڅښاک سره مشابهت نه لري، دا د ټيس لپاره ويني او هغو انجکشنو (ستنو) سره مشابهت لري چه بدن ته غذاء او قوت نه ورکوي ، نو د ضرورت په وخت کي د دي استعمالول د روژه دار لپاره جايز دى ، دالله تعالى ددي وينا په اساس چه هغه فرمايلي : } وَقَدْ فَصَّلَ لَكُمْ مَا حَرَّمَ عَلَيْكُمْ إِلَّا مَا اضْطُرِرْتُمْ إِلَيْهِ { ([149] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn149)) ([150] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn150)) (( يقينا تفصيل کوي تاسو ته دهغه څيزونو چه حرام کړى يى په تاسوباندي مګر هغه چه مجبوره شي هغي ته )) .
٥- په روژه کې د حجامت ( ښکر) لګول : د شَدَّاد بن أَوْس t د حديث په اساس هغه فرمايلي : (( أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ -r - أَتَى عَلَى رَجُلٍ بِالْبَقِيعِ ، وَهُوَ يَحْتَجِمُ ، وَهُوَ آخِذٌ بِيَدِى لِثَمَانَ عَشْرَةَ خَلَتْ مِنْ رَمَضَانَ ، فَقَالَ : (( أَفْطَرَ الْحَاجِمُ وَالْمَحْجُومُ )) (( بيشکه رسول الله r په بقيع کې ديوسړي په خوا کې تيريده په داسي حال کې چه زما لاس يې نيولى وو، او د روژي اتلس ورځي تيري شوي وي ، نو هغه وويل : خکر لګونکې اود چا لپاره چه خکرلګوى دواړو روژه ماته کړه )) ([151] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn151)).
* نود دي حديث نه داستدلال په نتيجه کې دروژه دار لپاره په فرضي روژه کې بل چا ته ډيره وينه ورکول جايز نه دي دومره وينه چه په بدن دښکرلګولو په شان تاثير راولى ، البته دسخت ضرورت په وخت کې چه دحل لپاره بله لار نه وي نو بيا پروا نشته ، بيا به روژه پدي ورځ کښي ماتوى اوروسته به يى قضايى کوى .
* هغه وينه چه د پوزي او د ټوخي په وجه وځي او يا د غاښ ويستلو او يا د زخم څخه وځى او يا د ټيسټ لپاره واخستل شي نو روژه نه ماتوي ، ځکه ديته حجامت نه شي ويلى او دا وينه د حجامت د وينى په شان په بدن تاثير هم نه کوى .
٦- په قصد سره اُلټۍ (ګانګي) کول : هغه څه چه په معده کښي دي هغه د خولي دلاري بهرته راويستل ، د أَبو هُرَيْره t حديث په اساس هغه ويلي يقينا نبي کريم r فرمايلي : « مَنْ ذَرَعَهُ الْقَىْءُ ، فَلَيْسَ عَلَيْهِ قَضَاءٌ، وَمَنِ اسْتَقَاءَ عَمْدًا، فَلْيَقْضِ » (( په چا باندي چه الټۍ کول غالب شو نو په هغه باندي د روژي قضاء نشته او چا چه ځانته په زوره اُلټي وروستى نو هغه دى د روژي قضايي وکړئ )) ([152] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn152)).
* ابن المنذر رحمه الله ويلي دي : (( علماوو پدي خبره اتفاق کړي چه چا ته بخپله الټي وراغلي نو روژه يي نه ماتيږي ، او چا چه په قصد سره ځان ته وروستي نو روژه يي ماته شوه نو د هغي قضائي دي وکړى )) ([153] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn153)) .
٧- د حيض اودنفاس وينه وتل : ((...أَلَيْسَ إِذَا حَاضَتْ لَمْ تُصَلِّ وَلَمْ تَصُمْ » (( آيا نه ده دا ښځه کله چه حائضه شي نه لمونځ کوى او نه روژه نيسئ )) ([154] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn154)).
* کله چه ښځه د حيض او يا دنفاس وينه ووينى نو روژه يى فاسده شوه ، برابره خبره ده کچيرته په اول دورځ کې وى اوکه په اخر دورځ کې وى ، اګرکه ماښام ته ډيرلږ وخت هم باقي وى ، کچيرته يى د وينى دحرکت احساس وکړخود ماښام اذان څخه مخکې بهرته نه وى راوتلى نو دا روژه نه ماتوى روژه يى صحيح ده ([155] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn155)).
٨- د اسلام څخه مرتد کيدل : څوک چه د اسلام څخه په وينا، په کار، په عقيده اوشک کولو مرتد شو او يا د اسلام ماتونکوشيانو څخه دکوم مرتکب شو، نو روژه يي باطله شوه ، بلکه ټول نيک عملونه يي باطل شو، لکه الله تعالى په قرآن کريم کي فرمايي : } لَئِنْ أَشْرَكْتَ لَيَحْبَطَنَّ عَمَلُكَ وَلَتَكُونَنَّ مِنَ الْخَاسِرِينَ { ([156] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn156)) (( کچيري شرک دي وکړ خامخا برباد به شي عمل ستا او خامخا شي به ته د تاوان والاو نه )) .
* إمام ابن قدامه رحمه الله فرمايلي : (( د علماوو په مابين کې پدي کې هيڅ اختلاف نشته چه څوک د روژي په حالت کې د اسلام څخه مرتد شو نو روژه يي فاسده شوه ...، ځکه روژه عبادت دى او د دي د صحيحوالي د شرطونو څخه يو نيت دى ، کله چه مسلمان مرتد شي نو نيت يي باطل شو د حج او لمونځ په شان ... )) ([157] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn157)) .

د روژه ماتونکو (فاسدونکو) شيانو شرطونه

* لومړنى شرط : چه روژه ماتوونکې عالم وى جاهل نه وى (کچيرته جاهل وى نو روژه يي نه ماتيږي)، د الله تعالى ددي وينا په اساس چه هغه فرمايلي : } رَبَّنَا لاَ تُؤَاخِذْنَا إِنْ نَسِينَا أَوْ أَخْطَأْنَا { ([158] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn158)) (( اى زمونږ ربه ! ته مه نيسئ مونږ که چيرته هيرشى زمونږ او ياخطا شو مونږ )) .
* اوهمداراز الله تعالى فرمايلي : } وَلَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ فِيمَا أَخْطَأْتُمْ بِهِ وَلَكِنْ مَا تَعَمَّدَتْ قُلُوبُكُمْ وَكَانَ اللَّهُ غَفُورًا رَحِيمًا { ([159] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn159))(( اونشته په تاسوباندي ګناه په هغه څه کي چه خطا شي تاسو په هغي سره او ليکن (ګناه شته) په هغه څه کي چه قصد وکړى زړونه ستاسو، او دى الله تعالى بښنه کوونکې رحم کوونکې )) .
* دوهم شرط : چه دايې په ياد وى چه زه روژه يم هير يې نه وى (کچيرته هيريي وى نو روژه يى صحيح ده)، د أَبوهُرَيْره t د حديث په اساس چه هغه وايي رسول الله r فرمايلي : (( مَنْ نَسِيَ وَهُوَصَائِمٌ ، فَأَكَلَ ، أَوْ شَرِبَ ، فَلْيُتِمَّ صَوْمَهُ ، فَإِنَّمَا أَطْعَمَهُ اللَّهُ ، وَسَقَاهُ )) (( څوک چه روژه وو او په هيره سره يي خوراک اوڅښاک وکړو نو خپله روژه دي پوره کړى ، بيشکه پدي باندى الله تعالى خوراک اوڅښاک وکړو)) ([160] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn160)).
* شيخ ابن عثيمين رحمه الله د دي حديث نه په استدلال کي فرمايلي : (( د نبي کريم r د روژي پوره کولوحکم داپدي دليل دى چه روژه صحيح ده، او په ويره سره د خوراک او سکاک نسبت الله تعالى ته پدي دليل دى چه هغه پري نيول نه کوي ))([161] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn161)) .
* إمام بخاري رحمه الله وايي : عطاء رحمه الله ويلي : (( کچيرته چاپه پوزه کې اوبه کش کړي او مري ته يي ورسيدي او دادده په اختيار کې نه وي نو کومه پروا نشته ، حسن رحمه الله ويلي دي : (( کچيرته يي مري ته مچ داخل شونو پده باندي څه نشته )) ([162] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn162)) .
* دکتورسعيدبن علي بن وهف القحطاني وايي : (( ماد شيخ ابن باز رحمه الله څخه د بخاري د حديث په شرح کي واريدل چه داسي يي وويل : (( د علماوو د ويناګانوڅخه صحيح وينا دا ده چه په هيره سره څوک د خپلي ښځي سره کوروالى وکړى نو پده باندي څه نشته )) ([163] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn163)) .
* کله که څوک په رمضان کي په هيره سره خوراک اوياسکاک کوي او بيا ورته ورپياد شي چه زه روژه يم او يا يي ورته يو څوک ورپياد وکړي چه ته روژه يي نو بيا پري د خوراک او سکاک څخه بنديدل واجب دي ، او هغه څه چه يي په خوله کي وي نو هغه به غورځوي ، ځکه عذر يي ختم شو .
* کله چه څوک دروژي په مياشت کي يو روژه دار وويني چه خوراک او يا سکاک کوي نو هغه به خبروي چه ته روژه يې، د الله تعالى د دي وينا په اساس چه هغه فرمايلي : } وَتَعَاوَنُوا عَلَى الْبِرِّ وَالتَّقْوَى وَلاَتَعَاوَنُوا عَلَى الْإِثْمِ وَالْعُدْوَانِ { ([164] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn164)) (( اومدد کوئ د يو بل سره په نيکي اوتقوى باندي او مدد مه کوئ ديو بل سره په ګناه اوظلم )) .
* دريم شرط : چه روژه يي په خپل اختيار په غيردکوم زورنه ماته کړى وى (کچيرته پري زورشوى وى نوروژه يى صحيح ده)، قضايي اوکفاره پري نشته ، ځکه الله تعالى د هغه چا نه د کفر حکم لري کړى دى چه په کفر باندي مجبورشي او پاپري زوروکړى شي خو البته دهغه په زړه کې به ايمان مضبوط وي، لکه الله تعالى په قرآن کريم کې فرمايي : } مَنْ كَفَرَ بِاللَّهِ مِنْ بَعْدِ إِيمَانِهِ إِلاَّ مَنْ أُكْرِهَ وَقَلْبُهُ مُطْمَئِنٌّ بِالْإِيمَانِ وَلَكِنْ مَنْ شَرَحَ بِالْكُفْرِ صَدْرًا فَعَلَيْهِمْ غَضَبٌ مِنَ اللَّهِ وَلَهُمْ عَذَابٌ عَظِيمٌ { ([165] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn165)) (( چاچه د ايمان راوړلو څخه روسته په الله تعالى کفر وکړ( نو په ده باندي دالله تعالى غضب دى) مګر هغه څوک چه زور پري وکړى شو (او د مجبوريت په اساس يى د کفرکلمه وويله) اودهغه زړه په ايمان باندي کلک وو، ليکن چا چه کفرقبلولوته سينه پرانستله (چه دعقيدي په لحاظ پري راضى شى) پس په دوي باندي دالله تعالى له طرفه غضب دى او د دوي لپاره لوي عذاب دى )) .
* کله چه بنده ددي ذکر شو شيانو نه د هيريدلو په وجه او ياد ناپوهي په وجه او يا په غير د قصد نه کوم کار وکړى نوروژه يى صحيح ده ، ځکه الله تعالى په قرآن کريم کې فرمايي : } رَبَّنَا لاَ تُؤَاخِذْنَا إِنْ نَسِينَا أَوْ أَخْطَأْنَا { ([166] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn166)) (( اى زمونږ ربه ! ته مه نيسئ مونږ که چيرته هير شى زمونږ او ياخطا شو مونږ )) .
* هر کله چه دکفرکولو په وجه په چا باندي زور وکړى شو نو ديته کافر نشي ويلى تر څو پوري چه په زړه کې يي ايمان وى نودکفرڅخه په غير په نورو کارونو باندي چه په چازور وکړى شونوهغه ته خو په هيڅ طريقه کافرنشي ويلى، د أبو ذرالغفاري t د حديث په اساس هغه وايي رسول الله r فرمايلي : « إِنَّ اللَّهَ تَجَاوَزَ عَنْ أُمَّتِى الْخَطَأَ، وَالنِّسْيَانَ ، وَمَا اسْتُكْرِهُوا عَلَيْهِ » (( بيشکه الله زماامت ته دخطا،هيريدواود هغه شي چه په دوي باندي زوروشى معافى کړه ده )) ([167] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn167)).
* کچيرته خاوندخپله ښځه په روژي کي په زورسره په جماع کولو مجبوره کړى نود ښځي روژه صحيح ده،قضاءاوکفاره پري شته ،او په خاوندباندي يي کفاره مغلظه اوقضايي دواړه شته .
* کچيرته دروژه دارمري ته ګرداوغبارداخل شي ،او ياغير اختياري يي مري ته څه داخل شي، اوياپه مضمضه او استنشاق کې يي په غيرداختيارڅخه خولي ته اوبه داخلي شي ، نودده روژه صحيح ده او کفاره پري نشته([168] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn168))، او کچيرته په روژه دار باندي په روژه کې شيطان د خوب په حالت کي اودس واړوي اودشهوت اوبه ترينه ووځي ، نو پده باندي قضاء او کفاره نشته .
* چا چه خپله روژه په خوارک او سکاک ماته کړه نه په جماع سره او دى سره د دى علم وى ، ياد يې وى او په اختيارکې يې وى ، نو پدى باندى الله تعالى ته توبه ويستل واجب ده کومه کفاره پرى نشته .

شرعي عذرونه چه په رمضان کى د روژي ماتول جايز ګرځوي

د روژي ماتول چه چاته جايز دي په راتلونکى ډول ذکرکيږي :
١) مريض : د ده لپاره روژه ماتول غوره اوسنت کاردي کله چه د روژي په وجه ورته ضرر رسيږى ، او يا د دواء خوراک ته محتاج وى چه د روغوالى اميد او توقع يى وى ، او د خوړلى شوي روژو په شماربه قضايي کوى ، الله تعالى په قرآن کريم کې فرمايي : } فَمَنْ كَانَ مِنْكُمْ مَرِيضًا أَوْ عَلَى سَفَرٍ فَعِدَّةٌ مِنْ أَيَّامٍ أُخَرَ { ([169] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn169)) (( هرڅوک چه د تاسو نه مريض وى اويا په سفر کې وى او روژه وخورى ( نو په ده باندي لازم ده روژه نيول ) په شمار( د خوړلى شو ورځو له ورځو نورو)) .
مرض په دوه قسمه دى :
* لومړنى قسم : يوهغه مريض دى چه د جوړيدلو اميداو توقع يې کيدلى شي ، نو ده ته الله تعالى د روژي د خوراک رخصت ورکړى او څومره روژي چه وخورى نو د هغو په شمارپري قضائي واجب ده ، لکه الله تعالى فرمايي : } فَمَنْ كَانَ مِنْكُمْ مَرِيضًا أَوْ عَلَى سَفَرٍ فَعِدَّةٌ مِنْ أَيَّامٍ أُخَرَ { ([170] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn170)) (( هرڅوک چه دتاسونه مريض وى اوپه سفر کښي وى او روژه وخورى ( نو په ده باندي لازم ده روژه نيول ) په شمار( د خوړلى شو ورځو له ورځو نورو )) .
او همداراز الله تعالى فرمايي : } فَمَنْ شَهِدَ مِنْكُمْ الشَّهْرَ فَلْيَصُمْهُ وَمَنْ كَانَ مَرِيضًا أَوْ عَلَى سَفَرٍ فَعِدَّةٌ مِنْ أَيَّامٍ أُخَرَ...{ ([171] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn171)) (( پس څوک چه ووينى له تاسو نه دي مياشت لره پس خامخا روژه دى ونيسى ، اوهرڅوک چه د تاسونه مريض وى او په سفر کښي وى او روژه وخورى ( نو په ده باندي لازم ده روژه نيول ) په شمار( د خوړلى شو ورځو له ورځو نورو )) .
درمضان په مياشت کې د مرض لپاره دري حالاته دي :
* لومړنى حالت : چه مريض ته د روژي نيول څه تکليف نه ورکوى اوضرر ورته نه رسوى ، نو بيا پري روژه نيول واجب ده ، ځکه د ده لپاره د روژي د ماتولو عذر نشته .
* دوهم حالت : چه مريض ته روژه نيول ګرانه وي خوضرر ورته نه رسوي ، نو بيا به يي ماتوى، اودده لپاره دتکليف سره روژه نيول مکروه ده ، ځکه دا د الله تعالى د رخصت نه ځان اوباسى، اوځان ته عذاب ورکوى،د رسول الله r د دي حديث په اساس چه فرمايلي يي دي : (( إِنَّ اللَّهَ يُحِبُ أَنْ تُؤْتَى رُخَصُهُ ، كَمَا يَكْرَهُ أَنْ تُؤْتَى مَعْصِيَتُهُ )) (( الله تعالى ته دا خوښه ده چه د هغه په رخصت عمل وشي لکه څرنګه چه هغه بد ګڼي چه نافرماني يې وشي )) ([172] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn172)).
* ابن حزم رحمه الله فرمايلي : (( علماوو پدي خبره اتفاق کړى که مريض په خپل ځان باندي تکليف تيرکړى او روژه يي ونيوله نو دا ترينه صحيح ده ، اوپدي خبريي هم اتفاق کړى چه د مرض په وجه چا ته تکليف او ضرر ورسيږي اود روژي نيولو څخه عاجزاوکمزورى شو نو بيا دى روژه ماته کړى ))([173] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn173)) .
* دريم حالت : چه مريض ته روژه نيول ضرراونقصان رسوى نوپدي حالت کي پري د روژي ماتول واجب دي اونيول ورته جايزندي،دالله تعالى ددي ويناپه اساس چه فرمايلي يي دي : } وَلاَ تَقْتُلُوا أَنْفُسَكُمْ إِنَّ اللَّهَ كَانَ بِكُمْ رَحِيمًا{ ([174] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn174)) (( اومه وژنئ ځانونه خپل يقينا الله تعالى په تاسوباندي مهربان دى )) .
* اود الله تعالى ددي وينا په اساس چه فرمايلي يي دي : } وَلاَ تُلْقُوا بِأَيْدِيكُمْ إِلَى التَّهْلُكَةِ { ([175] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn175)) (( او مه غورځوي ځانونه په خپلو لاسونو هلاکت ته )) .
* او د سلمان فارسي t د وينا په اساس چه هغه أبوالدرداء t ته وويل : (( ... إِنَّ لِرَبِّكَ عَلَيْكَ حَقًّا ، وَلِنَفْسِكَ عَلَيْكَ حَقًّا، وَلأَهْلِكَ عَلَيْكَ حَقًّا، فَأَعْطِ كُلَّ ذِى حَقٍّ حَقَّهُ، فَأَتَى النَّبِىَّ - صلى الله عليه وسلم - فَذَكَرَ ذَلِكَ لَهُ ، فَقَالَ النَّبِىُّ - صلى الله عليه وسلم – (( صَدَقَ سَلْمَانُ )) (( ستاد رب په تاباندي حق دى ، ستا د نفس په تاباندي حق دى ، ستا د اهل عيال په تا باندي حق دى ، هر حقدار ته خپل حق ورکړه ، نو بيا رسول الله r ته راغى او دا واقعه يي ورته بيان کړه ، نو رسول الله وويل : (( سلمان رښتيا ويلي دي )) ([176] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn176)).
* کله که يوڅوک درمضان مياشت په ورځ کې مريض شي او دا روژه وى او د روژي پوره کول ورته سخت وي نو د ده لپاره د روژي ماتول جايز دي ځکه د روژي ماتولو لپاره عذر موجود شو چه هغه مرض دى .
* اوکله که يومريض درمضان په مياشت کې دورځي د مرض څخه روغ شواو د عذر په اساس يي د سهارنه روژه خوړلى وه نود دغي ورځ روژي نيول يي صحيح نده ، ځکه دا د سهارنه روژه نه وو او روژه د سهار نه مخکي نيت کولوڅخه علاوه نه صحيح کيږي تردي چه د ټولو روژه ماتونکو شيانو څخه د لمردپناه کيدلوپوري ځان وساتى ، او په باقي ورځ کي به د خوراک اوسکاک څخه ځان بندوى ، اوڅو ورځي روژي چه يي خوړلي وي نو د هغو په شمار پري د نورو ورځو قضائي واجب ده ، لکه څرنګه چه الله تعالى فرمايي : }فَعِدَّةٌ مِنْ أَيَّامٍ أُخَرَ...{ ([177] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn177)) (( نو په ده باندي لازم ده روژه نيول ) په شمار( د خوړلى شو ورځو له ورځو نورو )) .
* (( کله چه يوديانتدارمسلمان اومعتمدډاکټرمريض ته ووايى چه ستا لپاره دروژي نيول دمرض سبب ګرځي ،اويا درته مرض زياتوي او يا درته د مرض څخه روغوالى روسته کوي، نو دده لپاره د خپلي صحت مندي اود مرض نه د ځان ساتلو په وجه د روژي ماتول جايز دي ، او دکوموورځو روژي چه وخورى نودهغو دشمارپه اندازه به دنورو ورځو قضائي کوى ))([178] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn178)) .
* دوهم قسم : چه مريض د روژو نيولونه د هميش لپاره عاجز وى اود مرض دښه کيدوطمع اوتوقع يي نه وي ، لکه ډير بوډاوالى او هغه مرض چه د ښه کيدو توقع يې نه وي (نو پدي حالت کي) که يو ديانتداره او معتمدمسلمان ډاکټرورته دروژي ماتولو حکم وکړى ، نوپدي حالت کې پدي کمزوري او عاجزه سړي باندي روژه نيول واجب نده ځکه د نيولوطاقت يي نه لرى، دالله تعالى ددي وينا په اساس چه هغه فرمايلي : } فَاتَّقُوا اللَّهَ مَا اسْتَطَعْتُمْ { ([179] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn179)) (( نو ويره کوي دالله تعالى نه څومره چه ستاسو وس رسيږي )) .
* اود الله تعالى ددي وينا په اساس چه هغه فرمايلي دي : } لاَيُكَلِّفُ اللَّهُ نَفْسًا إِلاَّ وُسْعَهَا { ([180] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn180)) (( او (تکليف) نه ورکوى الله تعالى هيڅ چا ته مګر په اندازه د طاقت د هغه )) .
* إمام ابن المنذر رحمه الله فرمايلي : (( علماء پدي خبره متفق دي چه ډير بوډا سړى او بوډۍ ښځه چه کله د روژي نيولو څخه عاجز وي نو روژي به خوري ))([181] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn181)) ، ليکن په هر يو باندي دهري روژي د خوراک په عوض کي يومسکين ته طعام ورکول واجب دي ، ځکه کله چه روژه د اول ځل لپاره فرض شوه اوددي په نيولواو نه نيولوکي اختيار وو، نو الله تعالى د طعام ورکول د روژي نه نيولو برابرګرځولى وو، نوکله چه د روژي نيولو څخه څوک عاجز اوضعيف شي نودده لپاره د طعام ورکول تعين شو ، ځکه ددي ورکول د روژي نيولو سره برابر دى ([182] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn182)) .
* ابن عباس رضي الله عنهما فرمايلي : (( الشَّيْخُ الْكَبِيرُ، وَالْمَرْأَةُ الْكَبِيرَةُ ، لاَيَسْتَطِيعَانِ أَنْ يَصُومَا ، فَلْيُطْعِمَانِ مَكَانَ كُلِّ يَوْمٍ مِسْكِينًا )) (( بوډا سړى او بوډۍ ښځه چه کله د روژي نيولو طاقت نه لري نودا دواړه به د هري روژي په عوض کې يومسکين ته طعام ورکوي )) ([183] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn183)) .
* إمام بخاري رحمه الله فرمايلي : (( وَأَمَّا الشَّيْخُ الْكَبِيرُ إِذَا لَمْ يُطِقِ الصِّيَامَ ، فَقَدْ أَطْعَمَ أَنَسٌ بَعْدَ مَا كَبِرَ عَامًا أَوْ عَامَيْنِ كُلَّ يَوْمٍ مِسْكِينًا خُبْزًا، وَلَحْمًا ، وَأَفْطَرَ)) (( ډير بوډا سړى چه کله د روژي نيولو طاقت نه لري (نود هري روژي په عوض کي به يو مسکين ته طعام ورکوى) ، ځکه کله چه أنس t ډير بوډا شونو يو کال اويا دوه کاله به يى هرمسکين ته دهري ورځ د ډوډي اوغوښي خوراک ورکوو، او روژه به يي ماتوله )) ([184] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn184)) .
* کله چه يو څوک د بوډاوالي اوياد هغه مرض په وجه چه د روغوالي اميد او توقع يي ترينه نه وي اودروژي نيولو څخه عاجز شي نو ده ته د فديي (جرماني) په ويستلوکي دوه قسمه اختيار دى :
* اول قسم : چه په مسکينانوباندي خوراک تقسيم کړى اوهرمسکين ته د علماوو په صحيح وينا کي نمايي پيمانه خوراک ورکړى ، لکه څرنګه چه نبي کريم r کعب بن عُجْرَه t ته وويل : (( ... أَوْ أَطْعِمْ سِتَّةَ مَسَاكِينَ ، لِكُلِّ مِسْكِينٍ نِصْفَ صَاعٍ )) ((... اويا شپږو مسکينانو ته خوراک ورکړه ، هريومسکين ته نمايي پيمانه )) ([185] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn185)) .
* نبوي صاع (پيمانه) د درميانه سړي په لپودڅلورلپوڅخه عبارت ده ، ددينه تقريبا دري کيلووزن جوړيږي، نمايي پيمانه يوه نيمه کيلووزن جوړيږي، دي وينا ته شيخ ابن باز رحمه الله غوره ويلي ده، هغه رحمه الله ويلي : (( عن کل يوم نصف صاع من قوت البلد : من تمر، أو أرز، أو غيرهما، ومقداره بالوزن کيلو ونصف على سبيل التقريب )) (( په کومه علاقه او ښار کي چه څه کيږي د هغي نه به نمايي پيمانه ويستل کيږي، لکه کجوري او وريجي شوي او يا ددي دواړو څخه علاوه نور، او ددي وزن تقريبا يوه نيمه کيلو جوړيږي )) ([186] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn186)) .
* اللجنة الدائمة للبحوث العلمية والإفتاء ويلي : (( ... وهونصف صاع عن کل يوم عن قوت البلد، وهوکيلوونصف تقريبا))((... په کوم ښارکي چه څه حاصلات کيږي کيږي نود هغي څخه به دهري روژي په عوض کې نمايي پيمانه ويستل کيږي، د دينه تقريبا يوه نيمه کيلو وزن جوړيږي ))([187] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn187)) .
* دوهم قسم : چه خوراک تيارکړى او د څو ورځو روژي چه يي خوړلي وي د هغو په اندازه ورته مسکينان دعوت کړي ، إمام بخاري رحمه الله په خپل صحيح کې ذکرکړي : (( ... فَقَدْ أَطْعَمَ أَنَسٌ بَعْدَ مَا كَبِرَ ، عَامًا أَوْعَامَيْنِ ،كُلَّ يَوْمٍ مِسْكِينًا ،خُبْزًا ،وَلَحْمًا ، وَأَفْطَرَ )) (( ... کله چه أنس t ډير بوډا شو نو يو کال او يا دوه کاله به يې هرمسکين ته هره ورځ د ډوډي اوغوښي خوراک ورکوو، او روژه به يي ماتوله )) ([188] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn188)) .
* شيخ ابن باز رحمه الله ويلي : (( إذا کان الشيخ الکبير والعجوز الکبيرة يشق عليهما الصوم فلهما الإفطار ويطعمان عن يوم مسکينا : إما بتشريکه معهما في الطعام ، أو دفع نصف صاع من التمر، أو الحنطة ، أو الأرز للمسکين کل يوم )) (( کله چه ډير بوډا سړى او بوډۍ ښځي ته د روژو نيول تکليف وي ، نو دواړه دي روژي وخوري او د هري ورځ دي مسکين ته خوراک ورکړى ،يادي دواړه شريک خوراک ورکړي،اويا دي هره ورځ نمايي پيمانه دکجورو، غنمو او يا د وريجو هر مسکين ته ورکړي )) ([189] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn189)) .
* همداراز شيخ ابن باز رحمه الله فرمايلي : (( ډير بوډا او بوډۍ ښځه او هغه مريض چه د روغتيا توقع يي نه وي اودروژي نيولوڅخه عاجز وي : نو غريبانانو اومسکينانوته به طعام ورکوي ، او دا هم جايز ده چه ټوله فديه يو مسکين ورکړى ... )) ([190] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn190)) .
* همداراز شيخ رحمه الله فرمايلي : (( وهذه الکفارة يجوز دفعها لواحد أو أکثر في أول الشهر، وأوسطه ، أوآخره ... )) (( د دي کفاري ورکول يو کس او يا ديو نه ډيرو ته د مياشتي په اول او يا مينځ اويا په اخرکي جايز ده )) ([191] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn191)) .
٢) مسافر : چه دسفر په وجه ورته د قصر لمونځ جايز وى ، د ده لپاره روژه ماتول غوره اوسنت کاردى ، اودخوړلى شوي روژو په شمار به قضايي کوي ، الله تعالى په قرآن کريم کې فرمايي : } فَمَنْ كَانَ مِنْكُمْ مَرِيضًا أَوْ عَلَى سَفَرٍ فَعِدَّةٌ مِنْ أَيَّامٍ أُخَرَ { ([192] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn192)) (( هر څوک چه د تاسو نه مريض وى او په سفر کې وى او روژه وخورى ( نو په ده باندي لازم ده روژه نيول ) په شمار(د خوړلى شو ورځو له ورځو نورو)) .
* اود جَابِر بن عَبْدِ اللَّهِ t د حديث په اساس هغه ويلي : (( أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ r رَأَى رَجُلاً يُظَلَّلُ عَلَيْهِ ، وَالزِّحَامُ عَلَيْهِ ، فَقَالَ : لَيْسَ مِنْ الْبِرِّ الصِّيَامُ فِي السَّفَر ِ)) (( بيشکه رسول الله r يوسړى وليده چه په هغه سورى کيده او خلک ورته راټول شوي وو ، نو بيا هغه وويل : دسفر په حالت کې ( چه مشقت وي) نو روژه کومه نيکي نه ده )) ([193] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn193)).
د مسافرد روژي لپاره دري حالات دي :
* لومړني حالت : چه روژه نيول ورته ډيره سخته وي([194] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn194))، چه د نيولو طاقت يي نه وي اويا ورته روژه نيول ضرر رسوي([195] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn195))، نو پدي حالت کې پري دروژي خوراک واجب دى ، او نيول يي پري حرام دى ، د الله تعالى د دي وينا په اساس چه فرمايلي يي دي : } وَلاَ تَقْتُلُوا أَنْفُسَكُمْ إِنَّ اللَّهَ كَانَ بِكُمْ رَحِيمًا{ ([196] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn196)) (( او مه وژنئ ځانونه خپل يقينا الله تعالى په تاسو باندي مهربان دى )) .
* او د الله تعالى ددي وينا په اساس چه هغه فرمايلي دي : } وَلاَ تُلْقُوا بِأَيْدِيكُمْ إِلَى التَّهْلُكَةِ { ([197] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn197)) (( او مه غورځوي ځانونه په خپلو لاسونو هلاکت ته )) .
* او د جَابِر بن عَبْدِ اللَّهِ - رضى الله عنهما - د حديث په اساس هغه فرمايلي : (( أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ -r - خَرَجَ عَامَ الْفَتْحِ إِلَى مَكَّةَ فِى رَمَضَانَ ، فَصَامَ حَتَّى بَلَغَ كُرَاعَ الْغَمِيمِ ، فَصَامَ النَّاسُ ، ثُمَّ دَعَا بِقَدَحٍ مِنْ مَاءٍ فَرَفَعَهُ حَتَّى نَظَرَ النَّاسُ إِلَيْهِ ، ثُمَّ شَرِبَ ، فَقِيلَ لَهُ بَعْدَ ذَلِكَ ، إِنَّ بَعْضَ النَّاسِ قَدْ صَامَ ، فَقَالَ : « أُولَئِكَ الْعُصَاةُ ، أُولَئِكَ الْعُصَاةُ )) (( رسول الله دمکي د فتح په کال د رمضان په مياشت کي ووت چه روژه يې وه تر دي چه (کراع الغميم) نوم مقام ته ورسيده ، او صحابه هم روژه وو، بيا يي د اوبو يوه پيالۍ طلب کړه او هغه يي اوچته کړه تر دي چه صحابوو ورته وکتل،اوبيايي ترينه اوبه وسکلي، نوبياورته وويل شو چه د ځنوخلکو روژه ده ، نوهغه وويل : دغه کسان نافرمان دي ، دغه کسان نافرمان دي )) ([198] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn198)).
* دوهم حالت : چه روژه نيول ورته لږه اسانه وي او برداشت يي کولي شي، ليکن روژه دار د ځان لپاره روژه ماتول خوښه ګڼي ، نو پدي حالت کې ورته د روژي ماتول مستحب دى ، او نيول يي ورته مکروه دى ، د جَابِر بن عَبْد اللَّه t د حديث په اساس چه هغه فرمايلي : (( أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ r رَأَى رَجُلاً يُظَلَّلُ عَلَيْهِ ، وَالزِّحَامُ عَلَيْهِ ، فَقَالَ : لَيْسَ مِنْ الْبِرِّ الصِّيَامُ فِي السَّفَر ِ)) (( بيشکه رسول الله r يو سړى وليده چه په هغه سورى کيده او خلک ورته راټول شوي وو ، نو بيا هغه (r) وويل : د سفر په حالت کې ( چه مشقت وي) نو روژه کومه نيکي نه ده ))([199] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn199)) .
* اودجَابِربن عَبْداللَّه رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا څخه په بل روايت کي راغلي چه رَسُولِ اللَّهِ r فرمايلي : (( لَيْسَ مِنْ الْبِرِّ الصِّيَامُ فِي السَّفَرِ، عَلَيْكُمْ بِرُخْصَةِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ ، فَاقْبَلُوهَا)) (( په سفر کې روژه نيول نيکي نده ، په تاسو باندي د الله تعالى د رخصت اخستل لازمى دى ، نو قبول يي کړى )) ([200] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn200)) .
* دريم حالت : چه په مطلقه توګه پري روژه سخته نه وي ، بلکي روژه نيول ورته ډيره اسانه وي ، (روژه نيول او نه نيول ورته دواړه برابروي) ، نو پدي حالت کي ورته روژه نيول او نه نيول دواړه جايز دي ، د حمزه بن عمرو الأسلمي t د حديث په اساس چه هغه د رسول الله r څخه د سفر په حالت کې د روژي پوښتنه وکړه نوهغه (r) ورته وويل : (( إِنْ شِئْتَ فَصُمْ ، وَإِنْ شِئْتَ فَأَفْطِرْ )) (( کچيرته دي خوښه شي نو روژه ونيسه اوکچيرته دي خوښه شي نوماته يي کړه )) ([201] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn201)) .
* او د إمام مسلم په بل روايت کي راغلي چه حَمْزة بن عَمْرو الأَسْلَمِىِّ t وفرمايل : (( يَا رَسُولَ اللَّهِ ! أَجِدُ بِى قُوَّةً عَلَى الصِّيَامِ فِى السَّفَرِى‌، فَهَلْ عَلَىَّ جُنَاحٌ ؟، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ - صلى الله عليه وسلم :- « هِىَ رُخْصَةٌ مِنَ اللَّهِ ، فَمَنْ أَخَذَ بِهَا فَحَسَنٌ ، وَمَنْ أَحَبَّ أَنْ يَصُومَ ، فَلاَ جُنَاحَ عَلَيْهِ » (( اى د الله تعالى رسوله زه په سفرکې د روژو نيولو طافت لرم ، نو رسول الله r ورته وويل : دا د الله تعالى له طرفه اجازت دى که چا په دي باندي عمل وکړنو ښه کار دى ، او که څوک د روژي نيول غوارړى نو کومه ګناه پري نشته )) ([202] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn202)).
* ليکن په دريم حالت کې د علماوو اختلاف دى ، چه د روژي نيول غوره دي او که خوراک ، نوپدي کي د دوي دوه ويناګاني دي :
* لومړني وينا : د إمام أحمد بن حنبل اودده دملګرو مذهب دادى : چه په سفرکې د روژي ماتول غوره دي کله چه يي نيول چاته ګران وي([203] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn203))، اودا دعمر t ابن عباس t سعيد بن المسيب ، شعبي، أوزاعي او إسحاق وينا هم ده، او دوي د رسول الله r پدي حديث استدلال کوي : (( لَيْسَ مِنْ الْبِرِّ الصِّيَامُ فِي السَّفَرِ ... )) (( په سفرکي روژه نيول نيکي نده ))([204] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn204)) .
* او رسول الله r د هغو کسانو په هکله وويل چه په سفر کې يي د تکليف په حالت کې روژه نيوله : « أُولَئِكَ الْعُصَاةُ،أُولَئِكَ الْعُصَاةُ » (( ... دغه کسان نافرمان دي ، دغه کسان نافرمان دي )) ([205] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn205)) .
* اوهمداراز حنبلي مذهب والاوو د عبدالله بن عمر رضي الله عنهما په دي حديث هم استدلال کړى : « إِنَّ اللَّهَ يُحِبُ أَنْ تُؤْتَى رُخَصُهُ ،كَمَا يَكْرَهُ أَنْ تُؤْتَى مَعْصِيَتُهُ )) (( الله تعالى ته دا خوښه ده چه د هغه په رخصت عمل وشي لکه څرنګه چه هغه بدګڼى چه په نافرماني يې عمل وشي )) ([206] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn206)).
* شيخ ابن باز رحمه الله ويلي : (( د روژه دار لپاره په مطلقه توګه د سفر په حالت کې د روژي خوراک غوره دى ، او که چا ونيوله نوکومه پروا نشته ، اومسافر ته د سفر په حالت کې د روژي نيولو اوخوړلو دواړو اختيار دى ، ليکن شرعي دلائل پدي دلالت کوي چه خوراک يې د نيولو څخه غوره دى ، او بيا خاصکرکله چه ورته په اينده کې د نيولو تکليف وي ، او کله چه مسافر پدي پوهيږي که د سفر په حالت کي روژه وخوري او په اينده کې ورته د روژي نيول ګران وي نو که پدي حالت کې يې په سفرکې روژه ونيوله نو دا غوره ده ))([207] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn207)) .
* اللجنة الدائمة للبحوث العلمية والإفتاء وايي : (( ډير صحيح احاديث د رسول الله r د اقوالو او افعالو څخه پدي دلالت کوي چه د مسافرلپاره د سفر په حالت کې د روژي خوراک د نيولوڅخه غوره دى برابره خبره ده که چاته تکليف وي اوکه نه وي، روژه نيول د مسافرلپاره صرف جايز ده )) ([208] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn208)) .
* دوهمه وينا : د جمهوروعلماوو ده : لکه إمام أبوحنيفه رحمه الله ، إمام مالک رحمه الله ،إمام شافعي رحمه الله، دوي ويلي : څوک چه د سفر په حالت کي د روژي نيولو طاقت لري نو روژه نيول ورته د خوړلو څخه غوره ده ، اوددي وينا روايت د أنس t او د عثمان بن أبي العاص t څخه هم شوى دى ، دأَبوالدَّرْدَاءِ t د حديث په اساس هغه فرمايلي : (( خَرَجْنَا مَعَ النَّبِىِّ - r - فِى بَعْضِ أَسْفَارِهِ فِى يَوْمٍ حَارٍّ، حَتَّى يَضَعَ الرَّجُلُ يَدَهُ عَلَى رَأْسِهِ مِنْ شِدَّةِ الْحَرِّ ، وَمَا فِينَا صَائِمٌ ، إِلاَّ مَا كَانَ مِنَ النَّبِىِّ - r -، وَابْنِ رَوَاحَةَ )) (( مونږ په سخته ګرمي کې د رسول الله r سره په سفر کې ووتلو تردي چه د سختي ګرمي په وجه به يو سړي په خپل سر لاس يخى وو، په مونږ کې د رسول الله ( r ) او د ابن رواحه (t) څخه علاوه څوک روژه نه وو )) ([209] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn209)) .
* اويا د دينه علاوه نور احاديث شو، جمهورعلماء وايي : چاته چه د روژي په نيولو او خوړلوکي اختيارورکړى شونو روژه نيول د ده لپاره غوره ده دنه نيولونه د نفلي روژي په شان .
٣) حائضه او نفاسه زنانه : دا دواړه زنانه به روژه ماتوي اوبيا به دخوړل شو ورځو په شمار قضايى کوي ،کچيرته دوي پدغه حالت کې روژي ونيولى نو دا ترينه نه اداءکيږي، بلکه د دي دواړو لپاره روژي نيول حرامي دي، دعائشى رضي الله عنها نه روايت دى هغه ويلي : } فَنُؤْمَرُ بِقَضَاءِ الصَّوْمِ، وَلاَ نُؤْمَرُ بِقَضَاءِ الصَّلاَةِ { (( مونږ ته به د روژي په قضايى حکم کيده او مونږ ته به د لمونځ په قضايي حکم نه کيده )) ([210] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn210)) .
* د حائضي اونفاسي زنانه دواړو احکام يوشان دي ، ځکه د نفاس وينه د حيض وينه ده ، که د ورځي په څه حصه کې حيض اويا نفاس موجود شونو روژه فاسده شوه ، برابره خبره ده که دا د ورځي په لومړني حصه کي وي اوکه د لمر د پناه کيدو نه مخکې وي ، کچيرته حائضه او نفاسه زنانه ته پوهه وي چه پدي حالت کې روژه نيول حرام دي اوبيا هم روژه شي نودوي ګناهګاريږي او روژي ترينه هم نه اداء کيږي ([211] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn211)) .
٤) حامله او مرضعه ( اميدواره او ماشوم ته پي (شوده) ورکونکي زنانه) :
* حسن او إِبْرَاهِيم رحمهماالله د حاملي او مرضعي زنانو په هکله فرمايلي : کله چه دا دواړه په خپلوځانونو ويريږي اويا په خپل ځانونواوماشومانودواړو ويريږي،نودوي به روژه ماتوي او د مريض په شان به يي بيا قضايي کوي([212] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn212))، په غير دطعام ورکولو نه .
* او کچيرته يواځي په خپلو بچو ويريږي نو بيا به روژه ماتوي او قضايي به کوي او د هري ورځ په عوض کې به يو مسکين ته طعام ورکوى ، لکه الله تعالى په قرآن کريم فرمايي : } وَعَلَى الَّذِينَ يُطِيقُونَهُ فِدْيَةٌ طَعَامُ مِسْكِينٍ { ([213] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn213)) (( او په هغوکسانو باندي چه د روژي نيولو طاقت نه لري فديه ورکول دي طعام د يومسکين ( د يوى روژى په برابر )) .
٥) کله که يو سړى د اوبولاهو شوى د نجات لپاره روژه ماتولو ته محتاج شى او يا د اورنه د يو چا د نجات لپاره روژه ماتولوته محتاج شى ، او يا په جهاد کې روژه ماتولولپاره محتاج شى نودده لپاره د روژي ماتول جايز دي ، اوپه دي کې دا هم داخليږي چه يو سړى مريض وي او ويني ته محتاج شي اود هلاکت احتمال يي وى نووينى ورکونکى که دروژي ماتولو ته محتاج شو نو روژه ماتول ورته جايز دي ([214] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn214)) .

نفلي او مسنون روژوي

د مسنونو او مستحبو روژو بيان په راتلونکي ډول کيږي :
١- يوه ورځ روژه نيول اوبله ورځ ماتول : ( د داود u په شان روژي نيول ) ، غوره روژي د داود u وي ، لکه په حديث کې رسول الله r فرمايلي دي : د عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ - رضى الله عنهما – څخه روايت دى هغه ته رسول الله r د خبروکولو په وخت کي داسي وويل : (( ...أَحَبُّ الصِّيَامِ إِلَى اللَّهِ صِيَامُ دَاوُدَu ،كَانَ يَصُومُ يَوْمًا، وَيُفْطِرُ يَوْمًا)) (( الله تعالى ته ډيري خوښي روژي د داود u وي هغه به يوه ورځ روژه نيوله او بله ورځ به يى ماتوله )) ([215] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn215)).
٢- د محرم دمياشتي روژي نيول : د رمضان نه روسته غوره روژي د محرم د مياشتي روژي دي ، د أبوهريره t څخه روايت دى هغه وايې رسول الله r فرمايلى دي : (( أَفْضَلُ الصِّيَامِ بَعْدَ رَمَضَانَ ، شَهْرُ اللَّهِ الْمُحَرَّمُ ، وَأَفْضَلُ الصَّلاَةِ بَعْدَ الْفَرِيضَةِ، صَلاَةُ اللَّيْلِ )) (( د رمضان نه روسته غوره روژي د محرم د مياشت دي، اود فرضي لمونځ نه روسته غوره لمونځ دشپي لمونځ دى ))([216] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn216)).
* پدي حديث کې د دي خبري صراحت شوى چه د محرم مياشت د رمضان نه روسته په ټولو مياشتو کې د روژي په اعتبار سره غوره مياشت ده ، رسول الله r به د شعبان په مياشت کې د محرم څخه هم ډيري روژي نيولي، ددي وجه دا کيدلى شي چه رسول الله r د خپلي زندګي په آخرکې د محرم دمياشت فضيلت بيان کړى وي،اوداهم کيدلي شي چه هغه ته پدي مياشت کې عذرونه پيش کيدل : لکه سفر اومرض اويا داسي نور ))([217] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn217)) .
٣- د عاشورى د ورځى روژه : د محرم د مياشتي لسمي ورځ (عاشورى) روژه نيول ، ليکن د نهمي ورځ روژه نيول ورسره هم سنت ده ، د عبدالله بن عباس رضي الله عنهما څخه روايت دى هغه وايې : (( حِينَ صَامَ رَسُولُ اللَّهِ r يَوْمَ عَاشُورَاءَ، وَأَمَرَ بِصِيَامِهِ ، قَالُوا : يَا رَسُولَ اللَّهِ ، إِنَّهُ يَوْمٌ تُعَظِّمُهُ الْيَهُودُ وَالنَّصَارَى ، فَقَالَ : رَسُولُ اللَّهِ r ، فَإِذَا كَانَ الْعَامُ الْمُقْبِلُ إِنْ شَاءَ اللَّهُ ، صُمْنَا الْيَوْمَ التَّاسِعَ ، قَالَ : فَلَمْ يَأْتِ الْعَامُ الْمُقْبِلُ حَتَّى تُوُفِّيَ رَسُولُ اللَّهِ r )) (( کله چه رسول الله r د عاشوراء روژه ونيوله او د هغي په نيولو يى حکم وکړو، نو صحابو وويل : اى د الله تعالى پيغمبره ! ، دا هغه ورځ ده چه يهوديان او نصرانيان يي تعظيم کوي ، بيا رسول الله r وويل : ان شاء الله کچيرته راتلونکى کال راشي نود نهمي ورځ روژه به ورسره ونيسو ، د حديث راوي وايى: د راتلونکى کال د راتګ نه مخکې رسول الله r وفات شو )) ([218] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn218)).
* د عاشورى (دمحرم لسمي ورځ روژه) د مخکني يوکال ګناهونه ختموي : د أبو قتاده t څخه روايت دى هغه وايي نبى کريم r نه د عاشورا‌ء د روژي د ثواب پوښتنه وشوه نو هغه وويل : (( وَصَوْمُ عَاشُورَاءَ يُكَفِّرُ سَنَةً مَاضِيَةً )) (( د عاشورى روژه د يوکال مخکنى ګناهونه ختموى )) ([219] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn219)).
* رسول الله r د عاشورى روژه د اسلام نه مخکې او روسته په دواړو حالتو کي نيولى ده ، او د دي په نيولو يې خلکو ته ترغيب ورکړى ، او داموسى u دا روژه د الله تعالى دشکر اداء کولو په وجه نيولي وه کله چه الله تعالى هغه اوقوم ته يې د فرعون اود هغه لښکرو څخه په درياب کې د ډوبيدلو څخه نجات ورکړو، اود هغه دشمن فرعون اولښکر يې ورله په درياب کې ډوب اوتباه کړو، اوسنت دا ده چه مسلمانان ددي مياشت نهمه ورځ دلسمي په شان روژه ونيسي ، کچيرته يي ورسره دنهمي ورځ روژه ونه نيوله نو بيا دي ورسره ديولسمي ورځ روژه ونيسي، او کچيرته يوه ورځ يي ترينه مخکې ونيوله او بله ورځي يي ترينه روسته ونيوله نو دا کامله شوه اوثواب يي لوي دى ))([220] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn220)) .
* د عَبْدُ اللَّه بن عُمَر رضى الله عنهما څخه روايت دى هغه فرمايلي : (( أَنَّ أَهْلَ الْجَاهِلِيَّةِ كَانُوا يَصُومُونَ يَوْمَ عَاشُورَاءَ ، وَأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ -صلى الله عليه وسلم- صَامَهُ، وَالْمُسْلِمُونَ قَبْلَ أَنْ يُفْتَرَضَ رَمَضَانُ، فَلَمَّا افْتُرِضَ رَمَضَانُ، قَالَ رَسُولُ اللَّهِ - صلى الله عليه وسلم : - « إِنَّ عَاشُورَاءَ يَوْمٌ مِنْ أَيَّامِ اللَّهِ ، فَمَنْ شَاءَ صَامَهُ ، وَمَنْ شَاءَ تَرَكَهُ » (( د جاهليت زماني خلکو به د عاشورى روژه نيوله ، اورسول الله r او صحابوو به د رمضان روژي فرض کيدو څخه مخکې هم نيوله، دا د الله تعالى د ورځو څخه يوه ورځ ده، د چاچه خوښه شي نود دي ورځ روژه دى ونيسي اود چاچه خوښه شي نوندي نيسي ))([221] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn221)).
٤- د شوال د مياشتي شپږ روژي نيول : د شوال د مياشتي شپږ روژي نيول سنت دي : د أبوأيوب أََنْصَارِيّ t څخه روايت دى هغه د رسول الله r نه خبر ورکوى چه هغه فرمايلى دي : (( مَنْ صَامَ رَمَضَانَ ، ثُمَّ أَتْبَعَهُ سِتًّا مِنْ شَوَّالٍ ، كَانَ كَصِيَامِ الدَّهْرِ)) (( چا چه د رمضان روژي ونيولى او بيايى شپږ روژي د شوال ورپسي کړى نو ګويا که دى ټول عمر روژه ونيوله ))([222] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn222)).
٥- د ذوالحجي د مياشتى لومړني نهه روژي نيول : اوپدي کې ډيره د تاکيد ورځ نهمه ورځ ده ، چه دا د عرفي د ورځي نه عبارت ده ، دأَبوقَتَادَه t څخه روايت دى هغه وايي د رسول الله r نه د عرفي د ورځي د روژي پوښتنه وشوه نوهغه وويل : (( ...كَفَّارَةُ سَنَتَيْنِ ...)) (( د دوه کلنو ګناهونه ختموي )) ([223] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn223)) .
٦- په هره مياشت کې دري روژي نيول : که دا په اول د مياشت کې وى او که په مينځ کې وي او ياپه اخرکې وي ، د مُعَاذَه عَدَوِيَّه څخه روايت دى هغى د عائشي رضي الله عنها نه پوښتنه وکړه ، (( أَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ r ، يَصُومُ مِنْ كُلِّ شَهْرٍ ثَلاَثَةَ أَيَّامٍ ، قَالَتْ نَعَمْ ، فَقُلْتُ لَهَا مِنْ أَيِّ أَيَّامِ الشَّهْرِ كَانَ يَصُومُ ؟ ، قَالَتْ : لَمْ يَكُنْ يُبَالِي مِنْ أَيِّ أَيَّامِ الشَّهْرِ يَصُومُ )) (( آيا نبى کريم r په هره مياشت کى دري ورځي روژي نيولي ؟، نوعائشى رضي الله عنها ورته وويل : هو، نو بيا معاذه وويل : د مياشتي په کومو ورځوکې به يى نيولي ؟، نو عائشى رضي الله عنها ورته وويل : د مياشت په کومو ورځوکې چه به يي ونيولي پدي به يي کومه پروا نه کوله )) ([224] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn224)).
* دحفْصي رضي الله عنها څخه روايت دى هغي فرمايلي دي : (( كَانَ رَسُولُ اللَّهِ - صلى الله عليه وسلم- يَصُومُ ثَلاَثَةَ أَيَّامٍ مِنَ الشَّهْرِ، الاِثْنَيْنِ ، وَالْخَمِيسِ ،وَالاِثْنَيْنِ مِنَ الْجُمُعَةِ الأُخْرَى )) (( رسول الله r به د مياشت نه دري ورځي روژي نيولي ، دوشنبه ، پنجشنبه او د راتلونکي هفتي د دوشنبي ورځ ))([225] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn225)) .
* البته غوره دا ده چه هره مياشت کې أيام بيض ( ديارلسمه ، څلورلسمه او پنځلسمه ) روژه ونيول شي : د أبوذرt د حديث په اساس هغه ويلي نبى کريم r فرمايلي دي : « يَاأَبَا ذَرٍّ ! إِذَا صُمْتَ مِنَ الشَّهْرِ ثَلاَثَةَ أَيَّامٍ ، فَصُمْ ثَلاَثَ عَشْرَةَ ،وَأَرْبَعَ عَشْرَةَ ، وَخَمْسَ عَشْرَةَ »(( اى أبو ذره ! کله چه ته دمياشت څخه روژى نيسي،نو( ديارلسمه ، څلورلسمه اوپنځلسمه) روژه ونيسه ))([226] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn226)) .
٧-د دوشنبي (پير) اوپنجشنبي ( زيارت) په ورځ روژي نيول : د أَبِو هُرَيْرَه t څخه روايت دى چه بيشکه نبى کريم r فرمايلى دي : (( تُعْرَضُ الْأَعْمَالُ يَوْمَ الِاثْنَيْنِ وَالْخَمِيسِ ، فَأُحِبُّ أَنْ يُعْرَضَ عَمَلِي وَأَنَا صَائِمٌ )) (( ددوشنپي (پير) اوپنجشنبي (زيارت) په ورځ ( الله تعالى ته ) عملونه پيش کيږي نو زه دا خوښه ګڼم چه زما عمل پيش شي او زه روژه يم ))([227] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn227)).
* أَبوقَتَاده أَنْصَارِىّ t څخه روايت دى هغه ويلي دنبي کريم r څخه د دوشنبي د ورځي روژي نيولو پوښتنه وشوه نوهغه وويل : « ذَاكَ يَوْمٌ وُلِدْتُ فِيهِ ،وَأُنْزِلَ عَلَىَّ فِيهِ » (( دا هغه ورځ ده چه زه پکې پيدا شوى يم او په ماباندي په دغه ورځ کې قرآن نازل شوى دى ))([228] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn228)).
٨- د شعبان په مياشت کي روژي نيول : رسول الله r به د نورو مياشتو څخه په شعبان کښي ډيري روژي نيولى : د عَائِشي - رضى الله عنها - څخه روايت دى هغي فرمايلى : (( كَانَ رَسُولُ اللَّهِ - r - يَصُومُ حَتَّى نَقُولَ لاَ يُفْطِرُ ، وَيُفْطِرُ حَتَّى نَقُولَ لاَ يَصُومُ ، فَمَا رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ - صلى الله عليه وسلم - اسْتَكْمَلَ صِيَامَ شَهْرٍ إِلاَّ رَمَضَانَ ، وَمَا رَأَيْتُهُ أَكْثَرَ صِيَامًا مِنْهُ فِى شَعْبَانَ )) (( رسول الله r به دومره ډيري روژي نيولى تردي چه مونږ به وويل چه هغه نه بوزه کيږي ، بيا به يي روژه نه نيوله تر دي چه مونږ به وويل چه روژه نه نيسي ، هغه وايي : مارسول الله r ندى ليدلى چه د رمضان څخه په غير يي بله کامله مياشت روژه نيولى وي ، هغه چه په شعبان کې څومره روژي نيولى دي نو په دغه شمير مي ترينه په بله مياشت کې ندي ليدلى )) ([229] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn229)).
* د أُسَامَه بن زَيْد t رضي الله عنهما څخه روايت دى هغه فرمايلي : (( قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ لَمْ أَرَكَ تَصُومُ شَهْرًا مِنَ الشُّهُورِ مَا تَصُومُ مِنْ شَعْبَانَ ، قَالَ : « ذَلِكَ شَهْرٌ يَغْفُلُ النَّاسُ عَنْهُ بَيْنَ رَجَبٍ وَرَمَضَانَ، وَهُوَ شَهْرٌ تُرْفَعُ فِيهِ الأَعْمَالُ إِلَى رَبِّ الْعَالَمِينَ ،فَأُحِبُّ أَنْ يُرْفَعَ عَمَلِى وَأَنَا صَائِمٌ » (( ما وويل : د الله تعالى رسوله زه چه تا وينم چه په شعبان کې څومره روژي نيسي نو دومره روژي په بله مياشت کې نه نيسي ؟، نو هغه وويل : (( دا مياشت درجب او رمضان په مينځ کې واقع ده اوډير خلک ترينه غافله دي ، اوپدي کې دټولو مخلوقاتو عملونه الله تعالى ته اوچتږي ، نو زه دا خوښه ګڼم چه زما عمل اوچت کړى شي اوزه روژه يم ))([230] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn230)) .

د نفلي روژو ځني آداب

د نفلي روژولپاره ځني آداب په راتلونکي ډول ذکرکيږي :
١) خاص يو الله تعالى لره عبادت کول د رسول الله r دشريعت موافق : الله تعالى روژه او يابل عبادت ترهغي پوري نه قبلوي تر څو پوري چه بنده يي خالص د الله تعالى لپاره اود هغه د رضامندي په خاطرونکړي اود رسول الله r د شريعت موافق نه وي ، الله تعالى په قرآن کريم کي فرمايي : } وَمَنْ أَحْسَنُ دِينًا مِمَّنْ أَسْلَمَ وَجْهَهُ لِلَّهِ وَهُوَ مُحْسِنٌ { ([231] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn231))
(( او څوک خايسته دين والا دى دهغه چا نه چه تابع يي کړومخ خپل خاص الله تعالى ته پداسي حال کې چه هغه خايسته عمل والاوى )) .
د (( أَسْلَمَ وَجْهَهُ لِلَّهِ )) معنى ده : د اخلاص قصد کول اود الله تعالى درضا په خاطرعمل کول .
د (( مُحْسِنٌ )) معنى ده : چه بنده په هرعمل کې د رسول الله r متابعت وکړى اود هغه د سنت موافق وي )) ([232] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn232)).
* الله تعالى د اخلاص په هکله په قرآن کريم کې فرمايي : } وَمَا أُمِرُوا إِلاَّ لِيَعْبُدُوا اللَّهَ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ حُنَفَاءَ ، وَيُقِيمُوا الصَّلاَةَ وَيُؤْتُوا الزَّكَاةَ وَذَلِكَ دِينُ الْقَيِّمَةِ {([233] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn233)) (( حال دا چه امر(حکم) نه وو ورکړى شوى دوي مګر ددي چه عبادت دي کوى د الله تعالى پداسي حال کي چه خالص کوونکي وي الله تعالى لره دين ( له شرکه او نفاقه )، په داسي حال کي چه راګرځيدونکي وي له باطله حق ته ( اوبل دوي ماموردي په دي چه ) قائموي سم اداء کوى ( سره له ټولوحقوقو) لمونځ اوورکوى زکاة او دا(ماموربه شيان) دين دى محکم (مستقيم چه هيڅ کوږوالى په کې نشته )) .
* د أميرالمؤمنين عمربن خطاب رضي الله عنه نه روايت دى هغه وايى ما د رسول الله صلى الله عليه وسلم نه اوريدلى دى چه ويل يي : (( إِنَّمَا الأَعْمَالُ بِالنِّيَّةِ ، وَإِنَّمَا لإمْرِئٍ مَا نَوَى ، َمَنْ كَانَتْ هِجْرَتُهُ إِلَى اللَّهِ وَرَسُولِهِ ، فَهِجْرَتُهُ إِلَى اللَّهِ وَرَسُولِهِ ، وَمَنْ كَانَتْ هِجْرَتُهُ إِلَى دُنْيَا يُصِيبُهَا، أَوِ امْرَأَةٍ يَتَزَوَّجُهَا، فَهِجْرَتُهُ إِلَى مَا هَاجَرَ إِلَيْه )) (( يقينا د عملونه او کارونو دارومدار په نيت پوري دى ، يقينا د سړي لپاره هرهغه څه دي چه نيت يې کړى وى،کچيرته چا د الله تعالى اود هغه د رسول r لپاره هجرت کړى وى ، نو د هغه هجرت د الله تعالى اودهغه د رسول r لپاره دى ، اوکچيرته يې د دُنياد حاصلولو لپارکړى وى ،اويايې د کومي ښځي سره دنکاح کولو لپاره کړى وى نود ده هجرت دهغي شي لپاره دى چه هغي لپاره يې کړيدى ))([234] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn234)).
* د عمر t حديث د باطني (پټو) عملونو لپاره تله (ترازو) ده .
* او دظاهري عملونولپاره تله (ترازو) دعائشي رضي الله عنهاحديث دى هغه وايي رسول الله صلى الله عليه وسلم فرمايلي دي : (( مَنْ أَحْدَثَ فِي أَمْرِنَا هَذَا مَا لَيْسَ فِيهِ فَهُوَ رَدٌّ )) وفي رواية : (( مَنْ عَمِلَ عَمَلاً لَيْسَ عَلَيْهِ أَمْرُنَا فَهُوَ رَدٌّ )) (( هغه څوک چه په دين کې يونوى شى ( د ځان نه) پيدا کړى او( په اصل کې) ددين څخه نه وي نو هغه مردوددى)) .
* اوپه بل روايت کې راغلي : (( هغه څوک چه يو داسي کاروکړى چه زمونږدين په هغي باندي حکم نه وى کړى نو هغه مردود دى )) ([235] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn235)) .
* چاچه خپله روژه خاص دالله تعالى درضاپه خاطر وګرځوله اود رسول الله r متابعت يې پکې وکړو نود دغه کس عمل قبول دې،ځکه چه دي په خپل عمل کي اخلاص او متابعت دواړه جمع کړو، نوداد الله تعالى په دي قول کي داخل دى : }وَمَنْ أَحْسَنُ دِينًا مِمَّنْ أَسْلَمَ وَجْهَهُ لِلَّهِ وَهُوَ مُحْسِنٌ { ([236] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn236)) (( او څوک خايسته دين والا دى د هغه چا نه چه تابع يي کړومخ خپل خاص الله تعالى ته او دى وو خايسته عمل والا )) .
* او چا چه په خپل عمل کې اخلاص او درسول الله r متابعت ختم کړو او يا يي د دي دواړو څخه يو ختم کړو، نو د ده عمل مردود دى اود الله تعالى پدي وينا کې داخل دى : } وَقَدِمْنَا إِلَى مَا عَمِلُوا مِنْ عَمَلٍ فَجَعَلْنَاهُ هَبَاءً مَنْثُورًا { ([237] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn237)) (( او قصد کړى دى مونږ هغه عمل ته چه دوي کوي پس ګرځولى دى مونږ هغه دوړه الوځولي شوي )) .
٢- د ځان ښودني او رياکاري څخه ځان ساتل : ځکه د دي په وجه عملونه باطليږي ، الله تعالى په قرآن کريم کې فرمايي : } فَمَنْ كَانَ يَرْجُوا لِقَاءَ رَبِّهِ فَلْيَعْمَلْ عَمَلاً صَالِحًا وَلاَيُشْرِكْ بِعِبَادَةِ رَبِّهِ أَحَدًا{([238] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn238)) (( هرڅوک چه اميد لرى د (اخروي) ملاقات د رب خپل (په ښه وجه سره) نو ښائى چه (تل) عمل وکړى عمل صالح (ښه) او نه شريکوى په عبادت درب خپل کې هيڅو ک )) .
* د أبوهريره t څخه روايت دى هغه وايي : نبي کريم r ويلي دي چه الله تعالى داسي فرمايلي دي : (( ...أَنَا أَغْنَى الشُّرَكَاءِ عَنِ الشِّرْكِ ، مَنْ عَمِلَ عَمَلاً ، أَشْرَكَ فِيهِ مَعِي غَيْرِي ، تَرَكْتُهُ وَشِرْكَهُ )) (( زه د مشرکانو د شرک نه بي پروا يم ، چا چه يو عمل وکړ او بل څوک يې له ما سره پکې شريک وګرځولو، نوزه به دغه مشرک اودهغى شرک پريږدم ،( هيڅ قسم اجر به ورته نه ورکول کيږي )) ([239] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn239)) .
* د مَحْمُود بن لَبِيد t څخه روايت دى هغه وايي رسول الله r فرمايلي : (( إِنَّ أَخْوَفَ مَا أَخَافُ عَلَيْكُمُ الشِّرْكُ الأَصْغَرُ ))، قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ وَمَا الشِّرْكُ الأَصْغَرُ ؟، قَالَ : (( الرِّيَاءُ، إِنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَتَعَالَى يَقُولُ يَوْمَ تُجَازَى الْعِبَادُ بِأَعْمَالِهِمُ ، اذْهَبُوا إِلَى الَّذِينَ كُنْتُمْ تُرَاءُونَ بِأَعْمَالِكُمْ فِى الدُّنْيَا، فَانْظُرُوا هَلْ تَجِدُونَ عِنْدَهُمْ جَزَاءً ؟ )) (( په تاسوباندي زما نهايت زياته ډيره ويره د شرک أصغرڅخه ده ، نو صحابوو ويل : د الله تعالى رسوله شرک أصغر څه شي دې ؟، نو هغه وويل : ځان ښودل اورياکاري، په کومه ورځ چه الله تعالى بندګانو ته دهغوي د عملونو بدله ورکوي نو هغه به ورته وايي : هغوکسانوته لاړ شي چه تاسو به ورته په دنياکي د عملونوښودنه کوله تاسو وګورئ آيا تاسود هغو سره بدله مومئ ؟ )) ([240] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn240)) .
٣- نفلي روژداربه د ميلمه د عزت په وجه روژه ماتوي کله چه ورته روژه نيول ګران وي ، د أَبوجُحَيْفه څخه روايت دى هغه د خپل پلار نه روايت کوي چه هغه فرمايلي دي : (( آخَى النَّبِىُّ - صلى الله عليه وسلم - بَيْنَ سَلْمَانَ وَأَبِى الدَّرْدَاءِ ، فَزَارَ سَلْمَانُ أَبَا الدَّرْدَاءِ ، فَرَأَى أُمَّ الدَّرْدَاءِ مُتَبَذِّلَةً ، فَقَالَ لَهَا مَا شَأْنُكِ ؟، قَالَتْ : أَخُوكَ أَبُو الدَّرْدَاءِ لَيْسَ لَهُ حَاجَةٌ فِى الدُّنْيَا، فَجَاءَ أَبُو الدَّرْدَاءِ فَصَنَعَ لَهُ طَعَامًا، فَقَالَ : كُلْ فَإِنِّى صَائِمٌ ، قَالَ : مَا أَنَا بِآكِلٍ حَتَّى تَأْكُلَ ، فَأَكَلَ ، فَلَمَّا كَانَ اللَّيْلُ ذَهَبَ أَبُو الدَّرْدَاءِ يَقُومُ ، فَقَالَ نَمْ ، فَنَامَ ، ثُمَّ ذَهَبَ يَقُومُ ، فَقَالَ نَمْ ، فَلَمَّا كَانَ آخِرُ اللَّيْلِ، قَالَ سَلْمَانُ ، قُمِ الآنَ ، قَالَ : فَصَلَّيَا، فَقَالَ لَهُ سَلْمَانُ ، إِنَّ لِرَبِّكَ عَلَيْكَ حَقًّا، وَلِنَفْسِكَ عَلَيْكَ حَقًّا، وَلأَهْلِكَ عَلَيْكَ حَقًّا، فَأَعْطِ كُلَّ ذِى حَقٍّ حَقَّهُ، فَأَتَى النَّبِىَّ - صلى الله عليه وسلم – فَذَكَرَ ذَلِكَ لَهُ، فَقَالَ النَّبِىُّ - صلى الله عليه وسلم - « صَدَقَ سَلْمَانُ » (( نبي کريم r د سلمان او أبوالدرداء (رضي الله عنهما) په مابين کې خدايي ورورلي وګرځوله ، نو سلمان t د أبوالدرداء t ملاقات ته لاړ، نو أُمَّ الدَّرْدَاء يي په داسي حالت کي وليده چه دخايست جامي يي نه وي اغوستلي (جامي يي خړي پړي وي)،نوسلمان t ورته وويل : ته ولي پدي حال يي ؟، نو هغي ورته وويل : ستا خدائي ورورأبوالدرداء دنيا ته کوم ضرورت او حاجت نشته ، نو أبوالدراء t راغې او د هغه لپاره يي طعام تيارکړو، نو هغه سلمان t ته وويل : خوراک کوه زه روژه يم، نو سلمان t ورته وويل : زه تر هغه وخت پوري خوراک نه کوم چه ته يي راسره يو ځاي ونه خورې ، نو هغه ورسره خوراک وکړو،کله چه شپه شوه نوأبوالدرداء دتهجدو لپاره پاڅيده ، نوسلمان t ورته وويل : ويده شه ، هغه بياد تهجدو لمونځ لپاره پاڅيده، نوهغه ورته وويل : ويده شه ، کله چه دشپي اخرني حصه شوه نو سلمان t وويل : اوس پاڅيږه ، راوي وايي : دواړو لمونځ وکړو، نو سلمان t ورته وويل : ستا د رب په تا باندي حق دى، ستا د نفس په تاباندي حق دى ، ستا د اهل په تاباندي حق دى ، هر حقدار ته خپل حق ورکړه، نو ‌بيا هغه نبي کريم r ته راغې او دا واقعه يي ورته ذکرکړه ، نو نبي کريم r وويل : سلمان رشتيني ويلي دي ))([241] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn241)).
* اود عَبْدُ اللَّهِ بن عَمْرو بن الْعَاص- رضى الله عنهما – د حديث په اساس هغه وايي ماته رَسُولُ اللَّهِ - صلى الله عليه وسلم – فرمايلي: « يَا عَبْدَ اللَّهِ ! أَلَمْ أُخْبَرْ أَنَّكَ تَصُومُ النَّهَارَ، وَتَقُومُ اللَّيْلَ ، فَقُلْتُ : بَلَى يَا رَسُولَ اللَّهِ ، قَالَ : (( فَلاَ تَفْعَلْ ، صُمْ وَأَفْطِرْ ، وَقُمْ وَنَمْ ، فَإِنَّ لِجَسَدِكَ عَلَيْكَ حَقًّا، وَإِنَّ لِعَيْنِكَ عَلَيْكَ حَقًّا، وَإِنَّ لِزَوْجِكَ عَلَيْكَ حَقًّا، وَإِنَّ لِزَوْرِكَ عَلَيْكَ حَقًّا، وَإِنَّ بِحَسْبِكَ أَنْ تَصُومَ كُلَّ شَهْرٍ ثَلاَثَةَ أَيَّامٍ ، فَإِنَّ لَكَ بِكُلِّ حَسَنَةٍ عَشْرَ أَمْثَالِهَا، فَإِنَّ ذَلِكَ صِيَامُ الدَّهْرِ كُلِّهِ » (( اى عبدالله ايا ستا په هکله ماته خبر ندې راکړى شوي چه ته په ورځ کي روژه نيسي او دشپي تهجد کوي ، نو ماورته وويل : هو ، د الله تعالى رسوله ، نو هغه وويل : (( داسي مه کوه ، کله روژه نيسه او کله يي ماتوه ، کله دشپي تهجد کوه او کله خوب کوه، ستاد بدن په تاباندي حق دې، ستا د سترګو په تاباندي حق دې ، ستاد ښځي په تاباندي حق دې ، ستا د ملاقات کوونکو په تاباندي حق دى ، ستا لپاره دا کافي ده چه ته په هره مياشت کي دري ورځي روژي ونيسي، ستالپاره هره نيکي په لسوسره ده، داټوله زمانه روژه شوه )) ([242] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn242)) .
٤- کله چه روژدارته څوک دعوت ورکړي نو دعوت به يي قبلوي ، او چا چه دعوت ورکړى هغه به خبروي چه زه روژه يم اودعا به ورته کوي، اوکه د روژي نيول ورته تکليف وي نو روژه به ورسره ماتوي ، د أبوهريره t د حديث په اساس چه هغه وايي رسول الله r فرمايلي : (( إِذَا دُعِىَ أَحَدُكُمْ إِلَى طَعَامٍ وَهُوَ صَائِمٌ فَلْيَقُلْ إِنِّى صَائِمٌ )) (( کله چه په تاسوکې يو کس ته دعوت ورکړې شي او هغه روژه وي نو داسي دي ووايي بيشکه زه روژه يم )) ([243] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn243)) .
* او د رسول الله r ددي وينا په اساس چه کله روژدار ته دعوت ورکړى شو نو دا دي هغه ته دعذر په وجه ووايي : (( إِنِّى صَائِمٌ )) (( زه روژه يم))، چه هغه د خپل حال نه خبرکړى ، کچيرته يي ورته دنه حاضريدلواجازه ورکړه نوبيا دده څخه حاضريدل ساقط دي ، او کچيرته يې ده ته د نه حاضريدو اجازه ورنه کړه، نوبيايې حاضريدل ضروري دي ، د دعوت په قبولوالي کې روژه عذر نده، ليکن که دعوت قبول کړي او حاضر شي نو خوراک لازمي ندې ، بلکي روژه به دده لپاره دخوراک عذرشي، او څوک چه روژه نه وي نود هغه لپاره دا حکم ندې ، نو په هغه باندي د شافعيانو په نزد د دوه وجو هاتو په اساس خوراک لازمي دى ، البته که کوم مانع وي لکه مرض او پرهيز، غوره دا ده کله چه کوربه (د خوراک تيارونکې) باندي د روژه دار روژه کيدل سخته تماميږي نوبيادي روژه ماته کړي او کچيرته دخوراک په خاوند باندي د ده روژه کيدل سخت نه تماميږي نو بيا د روژي پوره کولوکومه پروا نشته ، دا حکم په هغه وخت کي دې چه کله روژه نفلي وي ،که روژه واجب وي ، لکه دقضائي روژي، دکفاري روژي اود نذرروژي ، نو بيا پري د روژي ماتول حرام دي ، په حديث کې دا راغلي چه کله د نفلي عبادت ښکاره والې وشو او ديته حاجت اوضرورت وو لکه روژه اويا داسي نور نوکومه پروا نشته، او که حاجت ورته نه وو نو مستحب داده چه پټه يي وساتئ )) ([244] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn244)) .
* او همدارازد أبوهريره t څخه روايت دى هغه وايي رسول الله r فرمايلي : (( إِذَا دُعِىَ أَحَدُكُمْ فَلْيُجِبْ ، فَإِنْ كَانَ مُفْطِرًا فَلْيَطْعَمْ ، وَإِنْ كَانَ صَائِمًا فَلْيُصَلِّ )) ، قَالَ هِشَامٌ : وَالصَّلاَةُ ، الدُّعَاءُ )) ((کله چه تاسونه يوکس ته دعوت ورکړى شي نو قبول دي کړئ ،که روژه نه وي نو خوراک دي وکړئ ، او که روژه وي نو دعا دي وکړئ )) ، هشام وايې : د صلاة نه مراد دعا ده )) ([245] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn245)) .
٥- ښځه به نفلي روژي د خاوند د اجازي څخه په غيرنه نيسي، د أبوهريره t د حديث په اساس چه هغه وايي رَسُولَ اللَّهِ - صلى الله عليه وسلم فرمايلي دي : (( لاَيَحِلُّ لِلْمَرْأَةِ أَنْ تَصُومَ وَزَوْجُهَا شَاهِدٌ إِلاَّ بِإِذْنِهِ ، وَلاَ تَأْذَنَ فِى بَيْتِهِ إِلاَّ بِإِذْنِهِ ، وَمَا أَنْفَقَتْ مِنْ نَفَقَةٍ عَنْ غَيْرِ أَمْرِهِ فَإِنَّهُ يُؤَدَّى إِلَيْهِ شَطْرُهُ )) (( د ښځي لپاره جايزندي چه دخاوند په موجودګي د هغه د اجازت څخه په غير روژه ونيسي، د خاوندپه کور کي به د هغه اجازت نه په غير چاته اجازت نه ورکوي ، اوکه ښځه د خاوند د حکم نه په غيرڅه خرچ کوي نو د خاوند په هغي کې نمايي ثواب دې )) ([246] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn246)) .
* همدارازد أبوهُرَيْرَه t د حديث په اساس هغه وايي رسول الله r فرمايلي : (( لاَ تَصُومُ الْمَرْأَةُ وَبَعْلُهَا شَاهِدٌ إِلاَّ بِإِذْنِهِ ، غَيْرَ رَمَضَانَ ، وَلاَ تَأْذَنُ فِى بَيْتِهِ وَهُوَ شَاهِدٌ إِلاَّ بِإِذْنِهِ )) (( د ښځي لپاره جايز ندي چه د خاوند په موجودګي دهغه داجازت څخه په غير روژه ونيسي سيوا د رمضان روژو نه ، د خاوند په کورکې به دهغه اجازت نه په غيرچاته اجازت نه ورکوي ([247] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn247)) .
* ابن الملقن رحمه الله فرمايلي : (( علماء پدي خبره متفق دي چه د ښځي لپاره جايز ندي چه د خاوند په موجودګي د هغه د اجازت څخه په غير نفلي روژه ونيسي )) ([248] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn248)) .

حرامي روژي

د حرامو روژو ذکر په رتلونکې ډول سره کيږي :
١- د وړکي اولوي اختر په ورځ روژي نيول : د وړوکي او لوي اختر په ورځ روژي نيول حرامي دي ، لکه چه راتلونکي حديثونه پري دلالت کوي :
أ - أَبوعُبَيْد چه د ابْنِ أَزْهَرَ غلام دى هغه فرمايلى : (( شَهِدْتُ الْعِيدَ مَعَ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ t فَقَالَ : هَذَانِ يَوْمَانِ ، نَهَى رَسُولُ اللَّهِ - r - عَنْ صِيَامِهِمَا، يَوْمُ فِطْرِكُمْ مِنْ صِيَامِكُمْ ، وَالْيَوْمُ الآخَرُ ، تَأْكُلُونَ فِيهِ مِنْ نُسُكِكُمْ )) (( زه د عمر بن الخطاب t سره د اختر لمونځ ته حاضر شوم ، نو هغه وويل : پدي دواړو ، يعني ( وړوکى او لوي اختر) په ورځو کې رسول الله r د روژو نيولو څخه منع کړى ده ، يوه د وړوکي اختر ورځ چه پدي کې روژه ماتوي او بله د لوي اخترورځ چه تاسو پکې د خپلي قرباني غوښي خورئ )) ([249] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn249)) .
ب - دعَائِشي - رضى الله عنها - څخه روايت دى هغي فرمايلي : (( نَهَى رَسُولُ اللَّهِ -صلى الله عليه وسلم- عَنْ صَوْمَيْنِ ، يَوْمِ الْفِطْرِ، وَيَوْمِ الأَضْحَى )) (( رسول الله r د د دوه رووژ نيولو څخه منع کړي ،يو دوړوکې اخترپه ورځ اوبل دلوي اخترپه ورځ ))([250] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn250)) .
ج - د أبوهريره t څخه روايت دى هغه فرمايلي : - (( أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ -r- نَهَى عَنْ صِيَامِ يَوْمَيْنِ ،يَوْمِ الأَضْحَى ، وَيَوْمِ الْفِطْرِ )) (( يقينا رسول الله r د لوي اختر او وړوکي اختر په ورځو کې د روژو نيولو څخه منع کړي ))([251] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn251)).
* إمام نووي رحمه الله ويلي : (( د امت ټولو علماوو په هرحالت کې ددي دوه ورځو د روژو نيولوڅخه منع کړي ، که دا د نذرنياز په خاطر وي او که نفلي وي او دکفاري وي اويا نوري وي )) ([252] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn252)) .
٢- د تشريق په ورځوکې روژي نيول : ( دا ورځي د ذوالحجي دمياشتي يولسم ، دولسم او ديارلسم څخه عبارت دي)، البته ددي ورځو روژي د هغه کس لپاره جايزدي چه د تشريق په ورځوکي د قربانى په عوض کي په منى کي روژي نيسى ، که يو څوک د قرباني روژو څخه په غير نوري روژي نيسي نو بيا دا حرامي دي ، لکه د دي په حرمت باندي راتلونکي حديثونه دلالت کوي :
أ- د عبدالله ابن عُمَررضي الله عنهما څخه روايت دى هغه فرمايلى : (( لَمْ يُرَخَّصْ فِى أَيَّامِ التَّشْرِيقِ أَنْ يُصَمْنَ ، إِلاَّ لِمَنْ لَمْ يَجِدِ الْهَدْىَ )) (( دتشريق په ورځو کښي هيڅ يو کس ته دروژي نيولو اجازت ندى ورکړى شوى مګرهغه کس چه د قربانى توان يى نه وى )) ([253] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn253)).
ب- د نُبَيْشه الْهُذَلِىِّ t څخه روايت دى هغه ويلي رسول الله r فرمايلي : (( أَيَّامُ التَّشْرِيقِ ، أَيَّامُ أَكْلٍ ،وَشُرْبٍ )) (( د تشريق ورځي دخوراک اوسکاک ورځي دي )) ([254] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn254)).
ج- د عَبْدِ اللَّه بن حُذَافه t څخه روايت : ((أَنَّ النَّبِىَّ -صلى الله عليه وسلم- أَمَرَهُ ، أَنْ يُنَادِىَ فى أَيَّامِ التَّشْرِيقِ : « أَنَّهَا أَيَّامُ أَكْلٍ، وَشُرْبٍ )) (( بيشکه نبي کريم r ورته حکم وکړچه دتشريق په ورځو کي اواز وکړى چه دا دخوراک اوسکاک ورځي دي ))([255] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn255)) .
د- د عُقْبه بن عَامِر t څخه روايت دى هغه وايي رسول الله r فرمايلي : (( يَوْمُ عَرَفَةَ ، وَيَوْمُ النَّحْرِ، وَأَيَّامُ التَّشْرِيقِ ،عِيدُنَا أَهْلَ الإِسْلاَمِ ، وَهِىَ أَيَّامُ أَكْلٍ ، وَشُرْبٍ )) (( د عرفي اودلوي اخترورځ اودتشريق ورځي زمونږ دمسلمانانو اختردى،داد خوراک اوسکاک ورځي دي )) ([256] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn256)) .
٣- د شک په ورځ روژه نيول : د دينه د شعبان ديرشمه روژه مراد ده او په دي ورځ کي روژه نيول حرامه ده، لکه څرنګه چه راتلونکي حديثونه پري دلالت کوي :
أ- د صِلَةَ بن زُفَر رحمه الله څخه روايت دى هغه ويلي : (( كُنَّا عِنْدَ عَمَّارِ بْنِ يَاسِرٍ، فَأُتِىَ بِشَاةٍ مَصْلِيَّةٍ ، فَقَالَ : كُلُوا : فَتَنَحَّى بَعْضُ الْقَوْمِ ، فَقَالَ : إِنِّى صَائِمٌ ، فَقَالَ عَمَّارٌ : مَنْ صَامَ يَوْمَ الشَّكِّ فَقَدْ عَصَى أَبَا الْقَاسِمِ - صلى الله عليه وسلم )) (( مونږ د عَمَّار بن يَاسِر t سره وو، يو وريته شوى ګډ راوړى شو، نوعمار وويل : خوراک کوئ ، نو صِلَه بن زفر وويل : زه روژه يم ، نو عَمَّارt وويل : چا چه دشک په ورځ روژه ونيوله نو دأبو القاسم r مخالفت يې وکړو)) ([257] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn257)) .
ب - د أَبوهُرَيْرَه t څخه روايت دى هغه فرمايلي : (( نَهَى رَسُولُ اللَّهِ - صلى الله عليه وسلم- عَنْ تَعْجِيلِ صَوْمِ يَوْمٍ قَبْلَ الرُّؤْيَةِ )) (( رسول الله r د مياشت ليدلو نه مخکې د يوي ورځي دروژي نيولو څخه منع کړي ده ))([258] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn258)).
د- د مُحَمَّدبن زِيَاد رحمه الله څخه روايت دى هغه وايى ماد أبوهريره t څخه واوريده چه هغه وويل : نبي کريم r فرمايلي دي ، او يا يي وويل : أبوالقاسم r فرمايلي دي : (( صُومُوا لِرُؤْيَتِهِ،وَأَفْطِرُوا لِرُؤْيَتِهِ، فَإِنْ غُبِّيَ عَلَيْكُمْ ، فَأَكْمِلُوا عِدَّةَ شَعْبَانَ ثَلاَ ثِينَ )) (( تاسو روژه د مياشتي په ليدلو ونيسئ او د مياشتي په ليدلو يي ماته کړئ ، کچيرته په تاسو باندي وريځ شوه ، نو بيا د شعبان مياشتي ديرش ورځي پوره کړئ )) ([259] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn259)).
* دا ذکرشوي صحيح او څرګند حديثونه پدي دلالت کوي چه د شک په ورځ روژه نيول جايز نده ، چه دا د شعبان ديرشتمه ورځ ده کله چه مياشت نه وي ليدل شوي ، پدي کي د شعبان د مياشتي په د يرشو ورځو پوره کولو باندي حکم دى مګر په هغه حالت کي چه مياشت پکې وليدل شي ([260] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn260)).
٤- چه حائضه اونفاسه زنانه روژه ونيسي ، او يا هغه څوک روژه ونيسي چه د نيولو په اساس ورته د هلاکت ويره وي .
مکروهه روژي

د مکروهه روژو تفصيل اوڅرګندوالې په راتلونکي ډول کيږي :
١- مسلسل او په پرله پسي توګه روژي نيول : مسلسل او پرله پسي توګه روژي نيول مکروهه دي ، د عَبْدَ اللَّه بن عَمْرو بن العاصِ - رضى الله عنهما – څخه روايت دى هغه وايې ماته رسول الله r وفرمايل : « يَا عَبْدَ اللَّهِ ! أَلَمْ أُخْبَرْ أَنَّكَ تَصُومُ النَّهَارَ وَتَقُومُ اللَّيْلَ » فَقُلْتُ : بَلَى يَا رَسُولَ اللَّهِ ، قَالَ : « فَلاَ تَفْعَلْ ، صُمْ وَأَفْطِرْ ، وَقُمْ وَنَمْ ، فَإِنَّ لِجَسَدِكَ عَلَيْكَ حَقًّا، وَإِنَّ لِعَيْنِكَ عَلَيْكَ حَقًّا ، وَإِنَّ لِزَوْجِكَ عَلَيْكَ حَقًّا ، وَإِنَّ لِزَوْرِكَ عَلَيْكَ حَقًّا ، وَإِنَّ بِحَسْبِكَ أَنْ تَصُومَ كُلَّ شَهْرٍ ثَلاَثَةَ أَيَّامٍ ، فَإِنَّ لَكَ بِكُلِّ حَسَنَةٍ عَشْرَ أَمْثَالِهَا ، فَإِنَّ ذَلِكَ صِيَامُ الدَّهْرِ كُلِّهِ » (( اى عبدالله ! ماته خبر راسيدلى دى چه ته د ورځي روژي نيسى اودشپي تهجد کوى ، نو ماورته وويل : هو ، اى د الله تعالى رسوله !، نو هغه وفرمايل : اى عبدالله ! ته دغه کارمه کوه ، روژه نيسه اوروژه هم ماتوه ، تهجد کوه او خوب هم کوه ، ستا د بدن په تا باندي حق دى ، ستا دسترګو په تا باندي حق دى ، ستا دښځي په تاباندي حق دى ، ستاد ميلمنو په تاباندي حق دى ، ستا لپاره دا کافي ده چه په هره مياشت کې دري ورځي روژي ونيسئ، ستا لپاره هره نيکى په لسو نيکيانو سره ده ، نوداد ټول عمر روژه نيول شو )) ([261] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn261)).
٢- د رجب مياشت د روژو لپاره خاص کول : د دي مياشت د روژو لپاره خاص کول کراهت لري ، ځکه دا د جاهليت نښي او علامي دي ،او د جاهليت زماني خلکو به د رجب د مياشتي تعظيم کوو، کله چه د رجب مياشت سره د بلي مياشت روژي ونيول شوي نو کراهت له منځه ځي، عمر t به دهغوکسانو لاسونه وهل چه هغوي به يواځي په رجب کې روژي نيولي او هغوي به يي په خوراک کولو مجبوره کول ، او بيا به يې وويل : (( کُلُوْا، فَإِنمَا هَوَ شَهْرٌ،کَانَ يُعظمه أهل الجاهلية )) (( خوراک کوئ يقينا دا هغه مياشت ده چه د جاهليت د زماني خلکوبه يي تعظيم کولو )) ([262] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn262)) .
* (( وکان عبدالله بن عمر رضي الله عنهما، اذا رأى الناس ، وما يعدون لرجب ، کره ذلک )) (( عبدالله بن عمر رضي الله عنهما چه به خلک وليدل چه د رجب د مياشتي لپاره تياري کوي نو دا کاربه يي بد ګڼه )) ([263] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn263)) .
* (( وإذا أفطر من رجب ولو يوما، زالت الکراهة ، أويصوم شهرا آخر معه ، فتزول الکراهة )) (( د رجب په مياشت کې چه يوه روژه هم ونيول شي نوکراهت له منځه ځي ، او يا د دي سره د بلي مياشتي روژه ونيول شي نو بيا هم کراهت له منځ ځي )) ([264] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn264)) .
٣- د جمعي ورځ دروژي لپاره خاص کول : دأبوهريره t څخه روايت دى هغه وايى رسول الله r فرمايلي دي : (( لاَيَصُمْ أَحَدُكُمْ يَوْمَ الْجُمُعَةِ، إِلاَّ أَنْ يَصُومَ قَبْلَهُ ،أَوْ يَصُومَ بَعْدَهُ )) (( تاسو نه دي يوکس د جمعي په ورځ روژه نه نيسى، مګر که څوک يوه ورځ مخکـى او ياروسته ترينه روژه نيسئ )) ([265] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn265)) .
* أَبوهُرَيْرَه - t - په بل روايت کې ويلي چه نبي کريم r فرمايلي : « لاَ تَخْتَصُّوا لَيْلَةَ الْجُمُعَةِ بِقِيَامٍ مِنْ بَيْنِ اللَّيَالِى، وَلاَ تَخُصُّوا يَوْمَ الْجُمُعَةِ بِصِيَامٍ مِنْ بَيْنِ الأَيَّامِ،إِلاَّ أَنْ يَكُونَ فِى صَوْمٍ يَصُومُهُ أَحَدُكُمْ » (( دجمعي شپه دنوروشپو نه په قيام الليل (تجهدو) لپاره مه خاص کوئ ، او د جمعي ورځ د نورو ورځونه دروژي لپاره مه خاص کوئ ، مګرهغه کس چه روژي نيسى اوبياد جمعي په ورځ روژه راشي نو بيا کومه پروا نشته )) ([266] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn266)) .
* همداراز أَبوهُرَيْرَه - t - روايت کوي چه ماد رسول الله r څخه اوريدلي دي : (( إِنَّ يَوْمَ الْجُمُعَةِ يَوْمُ عِيدٍ، فَلاَ تَجْعَلُوا يَوْمَ عِيدِكُمْ يَوْمَ صِيَامِكُمْ ،إِلاَّ أَنْ تَصُومُوا قَبْلَهُ أَوْ بَعْدَهُ )) (( د جمعي ورځ داختر ورځ ده ، تاسو خپله داختر ورځ دروژي ورځ مه ګرځوئ ، البته که مخکې او روسته ترينه روژه نيسي ))([267] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn267)) .
٤- د شعبان د مياشتي په نمايى کې روژه نيول : پدغه ورځ روژه نيول مکروه ده ، ځکه د دي ورځي په تخصيص باندي کوم دليل نشته ، دأبوهُرَيْره t څخه روايت دى هغه ويلي رسول الله فرمايلي : « إِذَا بَقِىَ نِصْفٌ مِنْ شَعْبَانَ ، فَلاَ تَصُومُوا » (( کله چه دشعبان مياشت نمايي (پنځلسم) ته ورسيږي ، نو تاسو روژه مه نيسئ )) ([268] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn268)).
* همدارنګه د أبوهُرَيْره t څخه روايت دى هغه د رسول الله څخه روايت کوي چه هغه فرمايلي دي : (( لاَ يَتَقَدَّمَنَّ أَحَدُكُمْ رَمَضَانَ بِصَوْمِ يَوْمٍ أَوْ يَوْمَيْنِ ، إِلاَّ أَنْ يَكُونَ رَجُلٌ كَانَ يَصُومُ صَوْمَهُ فَلْيَصُمْ ذَلِكَ الْيَوْمَ )) (( دتاسو نه دي يو کس درمضان نه يوه اويا دوه ورځي مخکي روژي نه نيسي ، مګر که دکوم سړي په دغو ورځوکي د روژو نيول عادت وي نوبيا دي ونيسي ([269] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn269)) .
* دا حديث اويا د دي په معنى نور احاديث په هغه وخت کي په کراهت دلالت کوي چه د احتياط په شکل د رمضان د استقبال لپاره روژي ونيول شي،او هغه څوک چه د هغه روژي نيول عادت وي لکه د دوشنبي او پنجشنبي په ورځو روژي نيسي ، اويا يوه ورځ روژه نيسي او يوه ورځ يي نه نيسي نو پدي کې کومه پروا نشته ([270] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn270)) .
٥- د وصال روژه نيول : ( چه ماښام روژه نه ماتوى اوراتلونکى روژه بيا نيسى) پدي طريقه روژه نيول مکروه ده : د أبوهريره t څخه روايت دى هغه فرمايلى : (( نَهَى رَسُولُ اللَّهِ -r- عَنِ الْوِصَالِ ، فَقَالَ رَجُلٌ مِنَ الْمُسْلِمِينَ فَإِنَّكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ تُوَاصِلُ ، قَالَ رَسُولُ اللَّهِ -r - « وَأَيُّكُمْ مِثْلِى ؟ ، إِنِّى أَبِيتُ يُطْعِمُنِى رَبِّى، وَيَسْقِينِى » (( رسول الله r د روژه ماتولو نه په غيرد پرله پسي روژه نيولوڅخه منع کړى ده ، نو دمسلمانانو څخه يو سړى وويل : اى دالله تعالى رسوله ! ته خو د روژه ماتي نه په غير پرله پسى روژي نيسى ، رسول الله r وويل : په تاسو کې کوم يو زما پشان دى ؟، بيشکه زه په شپه کې ويده کيږم زما رب ماته خوراک اوڅښاک راکوى )) ([271] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn271)).
٦- په نهم د ذي الحجي (دعرفي په ورځ) روژه نيول : څوک چه حج اداء کوى اوهغه د عرفات په ورځ روژه نيسي نو دا روژه مکروه ده، د مَيْمُونَه - رضى الله عنها – څخه روايت دى هغى فرمايلى : (( أَنَّ النَّاسَ شَكُّوا فِى صِيَامِ النَّبِىِّ - r - يَوْمَ عَرَفَةَ ، فَأَرْسَلَتْ إِلَيْهِ بِحِلاَبٍ وَهْوَ وَاقِفٌ فِى الْمَوْقِفِ ، فَشَرِبَ مِنْهُ ، وَالنَّاسُ يَنْظُرُونَ )) (( د عرفي په ورځ د نبي کريم r په روژو نيولو کې د خلکوشک وو، ما هغه ته په يو لوښى کې شوده وروليږل چه هغه په دغه وخت کې دعرفي په ميدان (موقف) کې ولاړ وو، هغه ددغه لوښى څخه شوده وسکل او خلکو ورته کتل )) ([272] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn272)).
* د عرفي په ورځ د حاجي لپاره پکارده چه روژه نه وى ځکه رسول الله r هم روژه نه وو، لکه په حديث کې راځي : د أم فضل بنت حارث رضي الله عنها څخه روايت دى : (( أَنَّ نَاسًا اخْتَلَفُوا عِنْدَهَا يَوْمَ عَرَفَةَ فِي صَوْمِ النَّبِيِّ r ، فَقَالَ بَعْضُهُمْ ، هُوَصَائِمٌ ، وَقَالَ بَعْضُهُمْ لَيْسَ بِصَائِمٍ، فَأَرْسَلْتُ إِلَيْهِ بِقَدَحِ لَبَنٍ وَهُوَ وَاقِفٌ عَلَى بَعِيرِهِ فَشَرِبَه ُ)) (( چه د عرفي په ورځ د هغي په حضورد ځينوخلکواختلاف پيدا شو، چه آيا نبي کريم r روژه دى اوکه نه ؟، أم فضل رضي الله عنها رسول الله r ته په يوه پياله کې شوده وروليږل هغه په خپله سورلۍ د ولاړي په حالت کې وسکل )) ([273] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn273)) .
٧- د خاوند په موجودګي کې د ښځي روژي نيول : کله چه د ښځي خاوندموجود وي او د فرضي روژي څخه په غيرنوري روژي نيسي نود خپل خاوند څخه به د روژي نيولو اجازت غواړي ، که اجازت ورته ونکړى نو بيا روژي نيول ورته مکروه دي ، د أَبوهُرَيْرَه t دحديث په اساس هغه د نبى کريم r څخه روايت کوى چه هغه فرمايلي : « لاَ تَصُومُ الْمَرْأَةُ وَزَوْجُهَا شَاهِدٌ يَوْمًا مِنْ غَيْرِ شَهْرِ رَمَضَانَ إِلاَّ بِإِذْنِهِ » (( ښځه دي د خپل خاوند په موجودګى د هغه د اجازت څخه په غير د رمضان د مياشتي روژو څخه علاوه روژي نه نيسئ )) ([274] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn274)) .
٨ - د خالي (شنبي) په ورځ روژه نيول : د دي په کراهت کې د علماوو اختلاف دې ، ددوي ويناګاني په راتلونکي ډول ذکر کيږي :
* لومړنۍ وينا : چه د دي ورځي روژه نيول د چهارشنبي (بدهـ) سي شنبي ( منګل) د ورځو په شان جايز ده ، دا وينا شيخ الإسلام ابن تيميه رحمه الله غوره کړي ده ‌.
* دوهمه وينا : چه د فرضي روژي نه په غير پک روژه نيول جايز نه ده ، د عَبْد الله بن بُسْر t دحديث په اساس چه هغه د خپلي خور صماء رضي الله عنها څخه روايت کوى هغي ويلي رسول الله r فرمايلى : (( لاَ تَصُومُوا يَوْمَ السَّبْتِ إِلاَّ فِيمَا افْتُرِضَ عَلَيْكُمْ ، فَإِنْ لَمْ يَجِدْ أَحَدُكُمْ إِلاَّ عُودَ عِنَبٍ، أَوْ لِحَاءِ شَجَرَةٍ، فَلْيَمْضُغْهَا )) (( تاسودفرضي روژي نه په غيرد خيالي په ورځ روژه مه نيسئ ، کچيرته دخوارک څه نه وى نو دانګورزيلى اويا دوني پوټکى وژى واي )) ([275] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn275)) .
* دريمه وينا : چه پدي ورځ کښي روژه جايزده خو يواځي به نه نيول کيږي ،او دا وينا صحيح ده ، يعني د دي سره چه د جمعي ورځ او يا ديکشنبي ورځ روژه ونيول شوه نو بيا کومه پروا نشته ، لکه په حديث کې راځي : رسول الله r د جمعي په ورځ د خپلي بي بي جُوَيْرِيه رضي الله عنها خوا ته وراغى هغه روژه وه نو هغه ورته وويل : (( أَصُمْتِ أَمْسِ ، قَالَتْ لاَ ، قَالَ : تَصُومِينَ غَدًا ، قَالَتْ لاَ، قَالَ : فَأَفْطِرِي )) (( پرون دي روژه نيولي وه ، يعني ،د پنجشنبي په ورځ نوهغي وويل : نه، رسول الله r ورته بيا وويل : سبا روژه نيسئ ؟ ، يعني د خالي (شنبي) په ورځ ، نو هغي وويل : نه ، نو بيا ورته رسول الله r وفرمايل : روژه ماته کړه )) ([276] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn276)) .
* إمام شوکاني رحمه الله فرمايلي : (( دخالي(شنبي) په ورځ روژه پدي اعتبارمنع ده چه يواځي ونيول شي، البته که دمخکني او روستني ورځ روژه ورسره ونيول شي نو بياکوم کراهت نشته )) ([277] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn277)) .
* رسول الله r به د شنبي يکشنبي په ورځ روژي نيولي دأم سلمه رضي الله عنها د حديث په اساس : (( كَانَ رَسُولُ اللَّهِ - صلى الله عليه وسلم- يَصُومُ يَوْمَ السَّبْتِ، وَيَوْمَ الأَحَدِ، أَكْثَرَ مِمَّا يَصُومُ مِنَ الأَيَّامِ، وَيَقُولُ : (( إِنَّهُمَا يَوْمَاعِيدِالْمُشْرِكِينَ، فَأَنَا أُحِبُّ أَنْ أُخَالِفَهُمْ )) (( رسول الله r به د شنبي اويکشنبي په ورځ دنوروورځوپه نسبت ډيري روژي نيولي، او هغه به ويل : دادواړه د مشرکانو داخترورځ دي ، اوزه خوښه ګڼم چه ددوي مخالفت وکړم )) ([278] (http://www.afaqattaiseer.org/vb/newthread.php?do=newthread&f=737#_ftn278)).
خلاصه : د شنبي (خالي) په ورځ د يواځي روژي نيولو نه منع راغلي ده اومکروه ورته ويل شوي ، ليکن هر کله چه د جمعي اويا يکشنبي ورځ ورسره روژه ونيول شي نو بيا کوم کراهت نشته .
١٠- د يکشنبي په ورځ روژه نيول : د دي په کراهت کښي هم دعلماوو اختلاف دې ، د دوي ويناګاني په راتلونکې ډول ذکرکيږي :
* لومړنۍ وينا : پدي ورځ کي روژه نيول جايز ده ، ځکه دا د نصرانيانو د اختر ورځ ده، نو غوره داده چه د هغوي پکې مخالفت وشي، ځکه هغوي په دغه ورځ کى خوراک اوڅښاک کوي .
* دوهمه وينا : چه پدي ورځ کې روژه نيول مکروه ده، ځکه چه په روژه کې يوقسم تعظيم دى،اونصرانيان هم ددي ورځي تعظيم کوي نود هغوي سره موافقه جايزنه ده .
خلاصه :
* د سه شنبي او چهارشنبي د ورځو روژي نيول جايز دي ، البته د دي دواړو ورځو د روژو لپاره معلومول نه سنت دي او نه مکروه دي ،او د جمعي ، شنبي اويکشنبي ورځو روژي يواځي نيول مکروه دي ، اوکه د دي سره د روسته او يا مخکښي ورځو روژي ونيول شي نو بيا کومه پروا نشته ، او د دوشنبي او پنجشنبي ورځو روژي نيول سنت دي .
([1]) (( ابن منظور په خپل کتاب (لسان العرب) : ١٢/٣٥٠، کـې وايي : (( روژه د خوراک، څښاک او د خبرو پريښودولو ته وايي ، روژه د لغت په اعتبار د دينه عبارت ده : (( چه د هرڅيز نه ځان بند کړى او پريږدي ، د دي وج ي نه ويل شوي : (( روژه دار ته ځکه روژه دار وايي چه خوراک او څښاک او د خپلي ښځي د کوروالي څخه ځان بندوى ، چپ پاتي کيدونکي ته ځکه روژه دار وايي ؟ : ځکه د خبرو څخه يي ځان منع کړى وى ، نو پدي وجه ويل شوي دي : آس ته ځکه روژه دار وايي : د ګياه خوړولو څخه بندولاړ وي ، أبوعبيده ويلي : (( هرڅوک چه د خوراک اوخبرو او تللو څخه ځان بندوي نو هغه ته روژه دار واي )) .
([2]) [ سورة مريم/26] .
([3]) [ سورة مريم/26] .
([4]) [ د سنن أبوداود شرح ، عون المعبود – (ج 2 / ص 31)، ته مراجعه وکړه ].
([5]) [ سورة البقرة :183].
([6]) [ سورة البقرة :18٤ -١٨٥].
([7]) [ روايت يى صحيح بخارى – په (ج 1 / ص 19)او صحيح مسلم – په (ج 1 / ص 34 ، کښي کړى دى ].
([8]) [ روايت يى سنن ترمذى – په (ج 10 / ص 84، کي کړى دى ] .
([9]) [ د ابن قدامه کتاب / المغني :٤/ ٣٢٤، اودابن حزم کتاب / مراتب الإجماع :٧٠ صفحه ، او د ابن عبدالبرکتاب / التمهيد :٢/١٤٨ اود ابن المنذر کتاب الإجماع : ٥٢ ، صفحه وګوره ].
([10])[ د زيات معلومات لپاره د شيخ / محمد بن صالح العثيمين رحمه الله ، کتاب / (مجالس شهر رمضان )، ته مراجعه وکړه ] .
([11]) [ د إمام نووي رحمه الله ،/کتاب/ المجموع ، (6/250)، ته مراجعه وکړه ].
([12]) [ سورة التوبة /54] .
([13]) [ سورة الفرقان /23] .
([14]) [ روايت يي سنن أبوداود په (ج 13 / ص 59) ،کي کړى دي ] .
([15]) [ روايت يي صحيح مسلم – په (ج 6 / ص 29) ،کې کړى دى ] .
([16]) [ روايت يي سنن أبوداود – په (ج 13 / ص 59) ،کې کړى دى ] .
([17]) [ روايت يي صحيح بخارى – په (ج 1 / ص 4، کې کړى دى ].
([18]) [ سورة البقرة /184] .
([19]) [ د شيخ ابن عثيمين کتاب / الشرح الممتع : ٦/ ٣٣٣ اود ده کتاب / مجموع الفتاوى : ١٩/ ٧٩ ، وګوره ].
([20]) [ سورة البقرة :18٤ ].
([21]) [ سورة البقرة /184] .
([22]) [ روايت يي صحيح بخارى – په (ج 2 / ص 30) کي کړى دى ].
([23]) [ روايت يي صحيح مسلم – په (ج 1 / ص 182) ، کي کړى دى ].
([24]) [ روايت يي صحيح بخارى – په (ج 1 / ص 4، کي کړى دى ].
([25]) [ روايت يي سنن نَسائى – په (ج 8 / ص 88)، کي کړى دى ].
([26]) [ سورة البقرة :187] .
([27]) [ د شيخ ابن عثيمين کتاب / الشرح الممتع :٦/ ٣٢٣، وګوره ].
([28]) [ روايت يي سنن أبوداود – په (ج 7 / ص 130)، کي کړى دى ].
([29]) [ روايت يي سنن ترمذى – په (ج 3 / ص 178)، کي کړى دى ].
([30]) [ روايت يى صحيح مسلم – په (ج 7 / ص 33)،کي کړى دى ] .
([31]) [ روايت يى صحيح بخاري – په ج 6 / ص 481، کي کړى دى ] .
([32]) [ د ابن القيم رحمه الله ،کتاب / زاد المعاد ،٢/٣٨-٥٠، ته مراجعه وکړه ].
([33]) [ د شيخ ابن باز رحمه الله ، کتاب / مجموع فتاوى ،١٥/٦٢، ته مراجعه وکړه ].
([34]) [ سورة البقرة/183، 184] .
([35]) [ سورة البقرة : ١٩٦].
([36]) [ سورة البقرة : ١٩٦].
([37]) [ سورة البقرة /196] .
([38]) [ سورة النساء /92] .
([39]) [ سورة المائدة /89] .
([40]) [ سورة المائدة /95] .
([41]) [ سورة المجادلة/3، 4].
([42]) [ روايت يى صحيح مسلم – په (ج 3 / ص 139،کى کړى دى ].
([43]) [ روايت يې صحيح بخارى – په (ج 22 / ص 159، کې کړى دى ].
([44]) [ روايت يې صحيح بخارى – په (ج 7 / ص 271)،کې کړى دى ].
([45]) [ روايت يې صحيح مسلم - (ج 7 / ص 256) ، کې کړى دى ].
([46]) [ د دکتور/ سعيد بن وهف بن علي القحطاني ،کتاب الجنائز،٣٤٩، صفحه ، دشيخ الإسلام ابن تيميه رحمه الله کتاب / شرح عمدة الأحکام، ٢٦، صفحه ، اود ځنو عمده او ثقه علماوو لخوا تيارشوى کتاب / په مجمع الملک فهد کې، چه هغوي په الفقه الميسر، سره نمولې دى :١٥٠، صفحه ، د سيد سابق کتاب / فقه السنة : ١/٤٢٢، د عوايشه کتاب / الموسوعة الفقهية الميسرة،٣/١٩٥، اوموسوعة الکويتية ، ٢٨/٩، وګوره ].
([47]) [ سورة البقرة :183].
([48]) [ روايت يى صحيح بخارى – په (ج 1 / ص 76، کي کړى دى ] .
([49]) [ روايت يى صحيح مسلم – په (ج 1 / ص 144، کي کړى دى ]
([50]) [ روايت يى صحيح مسلم – په (ج 3 / ص 158 ، کښي کړى دى ] .
([51]) [ روايت يى صحيح بخارى – په (ج 7 / ص 170، کښى کړى دى ] .
([52]) [ روايت يي إمام أحمد په خپل مسند - (ج 31 / ص ، کي کړى دى ].
([53]) [ روايت يي صحيح بخارى – په (ج 17 / ص 87)، کي کړى دى ].
([54]) [ (( د امت ځنو علماوو د (( فِى سَبِيلِ اللَّهِ)) تفسير په جهاد سره کړى دى ، (( چا چه د جهاد په حالت کې يوه روژه ونيوله (چه ضرر ورته نه وي ) نو الله تعالى به يې جهنم نه د اويا کلنو په مسافه لري وساتي )) [ المفهم لما أشکل من تلخيص کتاب المسلم :٦/ ٢١٧، ته مراجعه وکړه ].
([55]) [ روايت يي صحيح بخارى – په (ج 10 / ص 267)، کي کړى دى ].
([56]) [ روايت يي سنن نسائي – په (ج 4 / ص 474)، کي کړى دى ].
([57]) [ روايت يي سنن نسائي – په (ج 4 / ص 474)، کي کړى دى ].
([58]) [ روايت يي صحيح مسلم – په (ج 3 / ص 92) او إمام بخاري په خپل کتاب /( الأدب المفرد ) کي کړى دى ، او شيخ ألباني ورته په صحيح الأدب المفرد ، کي صحيح ويلى دى ].
([59]) [ روايت يي صحيح بخارى – په (ج 2 / ص 402) کي کړى دى ].
([60]) [ روايت يي إمام أحمد په خپل مسند - (ج 50 / ص 278)کي کړى دى ] .
([61]) [ سور‌ة السجدة /-١٧16] .
([62]) [ روايت يي سنن ترمذى – په (ج 10 / ص 101)، کي کړى دى ] .
([63]) [ روايت يي سنن ابن ماجه – په (ج 5 / ص 374)، کي کړى دى ].
([64]) روايت يي سنن ابن ماجه – په (ج 5 / ص 375)، کي کړى دى ].
([65]) [ روايت يي سنن ترمذى – په (ج 3 / ص 370)، کي کړى دى ].
([66]) [ روايت يى إمام أحمد – په مسند (ج 14 / ص 314، کى کړى دى ] .
([67]) [ روايت يى صحيح بخارى – په (ج 7 / ص 174، کى کړى دى ].
([68]) [ روايت يى صحيح بخارى – په (ج 11 / ص 426، کى کړى دى ].
([69]) [ روايت يى صحيح بخارى – په (ج 7 / ص 170، کى کړى دى ] .
([70]) [ سورة البقرة /185] ‌.
([71]) [ سورة القدر: ١-٣].
([72]) [د ابن کثيررحمه الله ،تفسير القرآن العظيم،١/٢٩٢، وګوره ].
([73]) [ سورة القدر/1].
([74]) [ سورة الدخان /3] .
([75]) [ روايت يي إمام أحمد په خپل مسند- (ج 36 / ص 402)، کي کړى دى ].
([76]) [ روايت يي سنن ترمذى – په (ج 3 / ص 161) ، کې کړى ].
([77]) [ روايت يى صحيح بخارى – په (ج 11 / ص 426، او صحيح مسلم – په (ج 2 / ص 758)، کې کړى ].
([78]) [ روايت يي سنن نسائي – په (ج 4 / ص 434)، کي کړى دى ].
([79]) [ سورة البقرة /186].
([80]) [ روايت يي إمام أحمد په خپل مسند - (ج 16 / ص 189)، کي کړى دى ].
([81]) [ روايت يي إمام أحمد په خپل مسند - (ج 50 / ص 278)کي کړى دى ] .
([82]) [ روايت يى صحيح مسلم – په (ج 1 / ص 144، کى کړى دى ].
([83]) [ سور‌ة هود :١١٤].
([84]) [ سورة النساء : ٣٠ ] .
([85]) [ روايت يي سنن بيهقى – په (ج 2 / ص 66) ، او صحيح ابن خزيمة – په (ج 7 / ص 117)، کي کړى دى ] .
([86]) [ روايت يى صحيح بخارى – په (ج 6 / ص 479، کى کړى دى ] .
([87]) [ روايت يى صحيح بخارى – په (ج 7 / ص 118، کى کړى دى ] .
([88]) [ روايت يې سنن بيهقى – په (ج 2 / ص 460)، اوصحيح ابن حبان – په (ج 16 / ص 502) او مستدرك على الصحيحين د حاكم – په (ج 4 / ص 109، اوالمعجم الكبير دا لطبراني – په (ج 7 / ص 170، کې کړى دى ،او شيخ ألباني په ( صحيح الترغيب والترهيب) ،١/ ٥٨٨، کې ، ورته صحيح ويلى دى ] .
([89]) [ سورة الزمر: ١٠] .
([90]) [ سورة آل عمران :١٤٦].
([91]) [ سورة الأنفال :٤٦].
([92]) [ روايت يى إمام أحمد – په خپل مسند (ج 6 / ص 383 ، کى کړى دى ] .
([93]) [ الموسوعة الفقهية الکويتية : ٢٨/٨، ته رجوع وکړه ].
([94]) [ الموسوعة الفقهية الکويتية : ٢٨/٩، ته رجوع وکړه ].
([95]) [ سورة البقرة :183].
([96]) [ روايت يى صحيح بخارى – په (ج 20 / ص 192، کى کړى دى ].
([97]) [ روايت يى سنن ترمذى – په (ج 9 / ص 200، ، او سنن ابن ماجه – په (ج 10 / ص 243) او إمام أحمد – په خپل مسند (ج 37 / ص 119، کى کړى دى،اوإمام ترمذي دى حديث ته حسن صحيح ويلى دى ] .
([98]) [ روايت يى صحيح بخارى – په (ج 1 / ص 13، کى کړى دى ] .
([99]) [ الموسوعة الفقهية الکويتية : ٢٨/٩، اودابن رجب،کتاب/ لطائف المعارف ، ٢٩١، صفحي ته رجوع وکړه ].
([100]) [ روايت يي صحيح بخارى – په (ج 7 / ص 408)، کي کړى دى ].
([101]) [ د ابن رجب،کتاب / لطائف المعارف ، ٢٩١، صفحي، ته مراجعه وکړه ].
([102]) [ روايت يى سنن أبوداود – په (ج 7 / ص 302، کى کړى دى ].
([103]) [ سورة البقرة :١٨٧ ].
([104]) [ روايت يى صحيح بخارى – په (ج 7 / ص 274، کى کړى دى ].
([105]) [ روايت يى صحيح بخارى – په (ج 7 / ص 185، کى کړى دى ] .
([106]) [ روايت يى سنن ابن ماجه – په (ج 5 / ص 283، کى کړى دى ].
([107]) [ روايت يى سنن بيهقى – په (ج 2 / ص 334)، او صحيح ابن خزيمة – په (ج 3 / ص 242، کى کړى دى ].
([108]) [ روايت يى صحيح مسلم – په (ج 3 / ص 158)، کى کړى دى ].
([109]) [ حيس : (( هغه طعام ته وايى چه هغه د کجورو، قرطو اوغوړو نه جوړ شوى وى ، چه په حلوه سره ترينه تعبير کيدلى شي ))] .
([110]) [ روايت يى صحيح مسلم – په (ج 3 / ص 158، کى کړى دى ].
([111]) [ روايت يى سنن أبى داود – په (ج 7 / ص 169، کى کړى دى ] .
([112]) [ روايت يى ابن أبي شيبة – په مصنف (ج 2 / ص 304، کى کړى دى ].
([113]) [ روايت يى سنن ترمذى – په (ج 3 / ص 186، کى کړى دى ].
([114]) [ روايت يى صحيح بخارى – په (ج 7 / ص 270، اوصحيح مسلم – په (ج 3 / ص 155، کى کړى دى ].
([115]) [ روايت يى سنن ترمذى – په (ج 10 / ص 107 ، کى کړى دى ].
([116]) [ روايت يى صحيح بخارى – په (ج 4 / ص 425) او صحيح مسلم – په (ج 2 / ص 166، کى کړى دى ].
([117]) [ روايت يى صحيح بخارى – په (ج 11 / ص 364) او صحيح مسلم - په (ج 7 / ص 73، کى کړى دى ].
([118]) [ روايت يى صحيح مسلم – په (ج 3 / ص 157، کى کړى دى ].
([119]) [ روايت يى صحيح بخارى – په (ج 7 / ص 217)، او صحيح مسلم – په (ج 7 / ص 92 ، کى کړى دى ].
([120]) [ روايت ي صحيح مسلم – په (ج 3 / ص 130)، کي کړى دى ].
([121]) [ روايت يي سنن نسائي – په (ج 4 / ص 453)، کي کړى دى ].
([122]) [ روايت يي سنن أبوداود – په (ج 7 / ص 136)،کړى دى ].
([123]) [ روايت يى إمام أحمد په مسند - (ج 23 / ص 416، کى کړى دى ].
([124]) [ روايت يي سنن أبوداود – په (ج 7 / ص 137)، کي کړى دى ].
([125]) [ روايت يى صحيح بخارى – په (ج 7 / ص 279 ، او صحيح مسلم – په (ج 3 / ص 131، کى کړى دى ].
([126]) [ روايت يي سنن أبوداود - په (ج 7 / ص 149) کي کړى دى ].
([127]) [ روايت يي مجمع الزوائد ومنبع الفوائد . محقق – په (ج 2 / ص 125)، کي کړى دى ، دي حديث ته شيخ ألباني په ، صحيح الجامع ،٣/٦٥، شميره : ٣٠٣٤، کي صحيح ويلى دى ،او د صحيح الجامع په حاشيه کي يي ويلي دي : (( دا حديث دمرفوع په حکم کي دى،اوخاصکرددي لپاره مرفوع شاهد شته دابن عباس رضي الله عنهمادحديث په اساس ].
([128]) [ روايت يى صحيح ابن خزيمة – په (ج 7 / ص 388، کى کړى دى ].
([129]) [ دشيخ ابن عثيمين رحمه الله ،کتاب / مجالس رمضان ، ١٢٦، صفحي ته مراجعه وکړه ].
([130]) [ روايت يى سنن ترمذى – په (ج 3 / ص 186، کى کړى دى ].
([131]) [ روايت يي سنن ابن ماجه – په (ج 5 / ص 374)، کي کړى دى ].
([132]) [ روايت يى سنن ابن ماجه – په (ج 5 / ص 375 ، کى کړى دى ].
([133]) [ روايت يى سنن أبى داود – په (ج 7 / ص 155،او سنن بيهقى – په (ج 2 / ص 117، کى کړى دى ].
([134]) [ روايت يى سنن ترمذى – په (ج 3 / ص 370، کى کړى دى ].
([135]) [ روايت يى صحيح بخارى - (ج 3 / ص 488، او - (ج 24 / ص 22، کى کړى دى ].
([136]) [ روايت يي سنن نَسائى – په (ج 1 / ص 11)، کي کړى دى ].
([137]) [ روايت يي صحيح بخارى – په (ج 7 / ص 383)کي کړى دى ].
([138]) [ روايت يى إمام أحمد په مسند- (ج 3 / ص 123، کى کړى دى ].
([139]) [ روايت يي إمام أحمد – په (ج 46 / ص 488)، کي کړى دى ].
([140]) [ روايت يى صحيح مسلم – په (ج 3 / ص 139،کى کړى دى ].
([141]) [ روايت يى صحيح بخارى – په (ج 7 / ص 170)، کى کړى دى ].
([142]) [ روايت يى صحيح مسلم – په (ج 3 / ص 135)، کى کړى دى ].
([143]) [ د شيخ ابن عثيمين رحمه الله ،کتاب / مجالس شهر رمضان ، ١٦٠ ، صفحه ،او د ابن قدامه ،کتاب/ المغني ،٤ / ٣٦٤، وګوره ].
([144]) [ روايت يى صحيح بخارى – په (ج 17 / ص 430)، کى کړى دى ] .
([145]) [ سورة البقرة /187].
([146]) [ روايت يى سنن أبوداود – په (ج 7 / ص 169)، کى کړى دى ].
([147]) [ د شيخ ابن عثيمين رحمه الله ،کتاب / مجالس شهر رمضان ، ١٦١-١٦٢، صفحه، او د شيخ ابن باز رحمه الله ، کتاب / مجموع فتاوى،٥/٢٥٧-٢٥٨، وګوره ].
([148]) [ د شيخ ابن باز رحمه الله ،کتاب / مجموع فتاوى ، ١٥/ ٢٥٧-٢٦٤، اود همدي کتاب ، ١٥/٢٦٠-٢٦١، صفحي ته مراجعه وکړه ].
([149]) [ سورة الأنعام/119] .
([150]) [ د شيخ ابن باز رحمه الله ،کتاب / مجموع فتاوى ،١٥/ ٢٦٥، او١٥/ ٢٦٤، او د شيخ ابن باز رحمه الله ،کتاب / تحفة الإخوان، ١٨١، صفحي ته مراجعه وکړه ].
([151]) [ روايت يي سنن أبوداود – په (ج 7 / ص 173)، کي کړى دى ].
([152]) [ روايت يى سنن ترمذى – په (ج 3 / ص 225)، کى کړى دى ].
([153]) [ دابن المنذر رحمه الله ،کتاب / الإجماع ، ٥٩، صفحه وګوره ] .
([154]) [ روايت يى صحيح بخارى – په (ج 2 / ص 30)، کى کړى دى ].
([155]) [ د شيخ محمد بن صالح العثيمين رحمه الله کتاب (مجالس شهررمضان) صفحه : ٩٧-١٠٢ ،ته مراجعه وکړه ].
([156]) [ سورة الزمر/65] .
([157]) [ د ابن قدامه ،کتاب / المغني ، ٤/ ٣٩٦-٣٧٠ ، وګوره ].
([158]) [ سورة البقرة/286] .
([159]) [ سورة الأحزاب /5] .
([160]) [ روايت يى صحيح بخارى – په (ج 7 / ص 233،او صحيح مسلم – په (ج 3 / ص 160، کى کړى دى ].
([161]) [ د شيخ ابن عثيمين رحمه الله ،کتاب / مجالس شهر رمضان ،ص :١٧٢، صفحه ته مراجعه وکړه ].
([162]) [ روايت يي صحيح بخاري – په کتاب الصوم ، باب الصيام إذا أکل أوشرب ، کي کړى دى ، دحديث شميره : ١٩٣٣ ].
([163]) [ د صحيح بخاري : (١٩٣٣) نمبر حديث په شرح کي مي ترينه اوريدلي دي ، د ده کتاب ، الصيام في الإسلام في ضوء الکتاب والسنة ،٢٠٥، صفحي ته مراجعه وکړه ].
([164]) [ سورة المائدة /2] .
([165]) [ سورةالنحل/106].
([166]) [ سورة البقرة : ٢٨٦]
([167]) [ روايت يى سنن ابن ماجه – په (ج 6 / ص 301 ، کى کړى دى ].
([168]) [ د شيخ ابن عثيمين رحمه الله ،کتاب / مجالس شهر رمضان ،ص :١٧٢-١٧٣ صفحي ته مراجعه وکړه ].
([169]) [ سورة البقرة : ١٨٣].

([170]) [ سورة البقرة : ١٨٣].

([171]) [ سورة البقرة :18٤ -١٨٥].

([172]) [ روايت يي إمام أحمد – په خپل مسند،(ج 13 / ص 32)، کي کړى دى ].

([173]) [ دابن حزم ، کتاب/ مراتب الإجماع ، ٧١ ، صفحه ، اود ابن قدامه ،کتاب/ المغنى ،٤/ ٣٤٠، وګوره ] .

([174]) [ سورة النساء/29] .

([175]) [ سورة البقرة /195] .

([176]) [ روايت يي صحيح بخارى – په (ج 7 / ص 296)، کي کړى دى ].

([177]) [ سورة البقرة :18٤-١٨٥].

([178]) [ د ابن قدامه ،کتاب / المغنى ،٤/ ٤٠٣ ، ٤/ ٤٠٤ ، الشرح الکبير د مقنع او الإنصاف سره ،٧/ ٣٦٩، او د شيخ ابن باز، رحمه الله ،کتاب / مجموع فتاوى ،١٥/ ٢١٤ ، وګوره ].

([179]) [ سورة التغابن /16] .

([180]) [ سورة البقرة /286] .

([181]) [ د ابن المنذر ، کتاب / الإجماع ، : ٦٠ ، صفحي ته مراجعه وکړه ].

([182]) [ د شيخ ابن عثيمين ، رحمه الله ، کتاب / مجالس شهر رمضان ، ٧٦ ، صفحه او د شيخ ابن باز رحمه الله ، کتاب / مجموع فتاوى ، ١٥/٢١٨-٢٢٢، وګوره ].

([183]) [ روايت يي صحيح بخاري – (ج 14 / ص 483) کي کړى دى ].

([184]) [ روايت يي صحيح بخارى – په (ج 14 / ص 482)، کي کړى دى ].

([185]) [ روايت يي صحيح بخارى – په (ج 7 / ص 41)، کي کړى دى ].

([186]) [ د شيخ ابن باز رحمه الله ، کتاب / مجموع فتاوى ، ١٥/٢٠٣ ، ٢٠١- ٢٠٥ ، مراجعه وکړه ].

([187]) [ مجموع فتاوى اللجنة الدائمة للبحوث العلمية والإفتاء ، ١٠/ ١٧٨، او ١٠/ ١٧٤- ١٨٩، ته مراجعه وګوره ].

([188]) [ روايت يي صحيح بخارى – په (ج 14 / ص 482)، کي کړى دى ].

([189]) [ د شيخ ابن باز رحمه الله ، کتاب / مجموع فتاوى ،١٥/٢٠٢ ، ته مراجعه وکړه ] .

([190]) [ د شيخ ابن باز رحمه الله ، کتاب / مجموع فتاوى ، ١٥/٢٠٥ ، ته مراجعه وکړه ].

([191]) [ د شيخ ابن باز رحمه الله ، کتاب / مجموع فتاوى ، ١٥/٢٠٥ ، ته مراجعه وکړه ].

([192]) [ سورة البقرة : ١٨٣].

([193]) [ روايت يي سنن أبوداود – په (ج 7 / ص 226:،او سنن نسائي – په (ج 4 / ص : 485، او سنن ابن ماجه – په (ج 5 / ص :246، کي کړى دى ].

([194]) [ د شيخ ابن عثيمين ، کتاب / فتاوى ،١٩/١٣٥، او دده کتاب / الشرح الممتع ، ٦/ ٣٣٨، او ٣٥٦، وګوره ].

([195]) [ د ابن الملقن ، کتاب / الإعلام بفوائد عمدة الأحکام ،٥/ ٢٥٨، ٢٦١، ته مراجعه وکړه ]. ([196]) [ سورة النساء/29] .

([197]) [ سورة البقرة /195] .

([198]) [ روايت يي صحيح مسلم – په (ج 3 / ص 141)، کي کړى دى ].

([199]) [ روايت يي سنن أبوداود – په (ج 7 / ص 226:، اوسنن نسائي – په (ج 4 / ص : 485، او سنن ابن ماجه – په (ج 5 / ص :246، کي کړى دى ].

([200]) [ روايت يي سنن نسائي – په (ج 4 / ص 487)، کي کړى دى ] .
([201]) [ روايت يي صحيح مسلم – په (ج 3 / ص 144)، کي کړى دى ] .

([202]) [ روايت يي صحيح مسلم – په (ج 3 / ص 145)، کي کړى دى ].

([203]) [ د ابن قدامه کتاب / المغني ،٤/٤٠٧، ته مراجعه وکړه ].

([204]) [ روايت يي سنن نسائي – په (ج 4 / ص 487)، کي کړى دى ].

([205]) [ روايت يي صحيح مسلم – په (ج 3 / ص 141)، کي کړى دى ].

([206]) [ روايت يي إمام أحمد – په خپل مسند،(ج 13 / ص 32)، کي کړى دى ].

([207]) [ د شيخ ابن باز، کتاب / مجموع فتاوى ،١٥/٢٣٤-٢٤٤، ته مراجعه وکړه ].

([208]) [ مجموع فتاوى اللجنة الدائمة للبحوث العلمية والإفتاء،١٠/ ٢٠٩، ٢٠٠، او١٠/ ٢١١ ، ته رجوع وکړه ].

([209]) [ روايت يي صحيح بخارى – په (ج 7 / ص 255)، کي کړى دى ].

([210]) [ روايت يي صحيح مسلم – په (ج 1 / ص 182، کي کړى دى ] .

([211]) [ د ابن قدامه ، کتاب / المغني ، ٤/٣٩٧، ته مراجعه وکړه ].

([212]) [ روايت يي صحيح بخارى – په (ج 14 / ص 482)، کي کړى دى ].

([213]) [ سورة البقرة : ١٨٤].

([214]) [ د مرداوي ، کتاب / الإنصاف ، د الشرح الکبير سره ،٧/٣٨٥، دمرادوي ، کتاب / تصحيح الفروع ، مع کتاب الفروع ،٤/ ٤٤٨-٤٥٠، د شيخ ابن عثيمين ،کتاب/ الشرح الممتع،٦/٣٦٢، ته مراجعه وکړه ].

([215]) [ روايت يى صحيح بخارى – په (ج 4 / ص 400، کى کړى دى ].

([216]) [ روايت يى صحيح بخارى – په (ج 12 / ص 119) ،او صحيح مسلم – په (ج 3 / ص 164 ، کى کړى دى ]. .

([217]) [ دإمام نووي شرح په صحيح مسلم ،٨/٣٠٣، ٣٠٤، ته مراجعه وکړه ].

([218]) [ روايت يې صحيح مسلم – په (ج 3 / ص 151)، کې کړى دى ].

([219]) [ روايت يې إمام أحمد په مسند - (ج 49 / ص 193)، کى کړى دى ].

([220]) [ د إمام ابن القيم کتاب / زاد المعاد – په (ج 2 / ص 61)، کې دا مسئله ذکرکړي ده ].

([221]) ‌[ روايت يې صحيح مسلم – په (ج 3 / ص 147)، کې کړى دى ].

([222]) [ روايت يى صحيح مسلم – په (ج 3 / ص 169)، کى کړى دى ].

([223]) [ روايت يى إمام أحمد په مسند - (ج 49 / ص 193)، کى کړى دى ].

([224]) [ روايت يى صحيح مسلم – په (ج 3 / ص 166)، کى کړى دى ].

([225]) [ روايت يي سنن أبوداود – په (ج 7 / ص 297)،کي کړى دى ].

([226]) [ روايت يى سنن ترمذى – په (ج 3 / ص 296) ، اوصحيح ابن خزيمة – په (ج 8 / ص 4) ، او سنن بيهقى – په (ج 2 / ص 491) ، او مسند طيالسي – په (ج 1 / ص 488 ، کى کړى دى ] .

([227]) [ روايت يى سنن نسائي – په (ج 4 / ص 517) او سنن ترمذى – په (ج 3 / ص 272)، کى کړى دى ]. .

([228]) [ روايت يي إمام أحمد په خپل مسند- (ج 49 / ص 195)، کي کړى دى ].

([229]) [ روايت يى صحيح بخارى – په (ج 7 / ص 298، کى کړى دى ].

([230]) [ روايت يي سنن نَسائى – په (ج 8 / ص 113)، کي کړى دى ].

([231]) [ سورة النساء/125] .

([232]) [ إمام د ابن القيم رحمه الله ،/ کتاب ، زاد المعاد ، ٢/٩٠، ته مراجعه وکړه ].

([233]) [ سورة البينة / ٥].

([234]) [ حديث صحيح دى، روايت يي إمام بخاري په / کتاب الأيمان والنذور،/ باب النية في الأيمان، نمبر: ٦١٩٥،او إمام مسلم په / کتاب الإمارة،/ باب قوله صلى الله عليه وسلم إنماالأعمال بالنية وأنه يدخل فيه الغزووغيره من الأعمال، نمبر: ٣٥٣٠، کي کړى دى ].

([235]) [ حديث صحيح دى ، روايت يي صحيح بخاري په /کتاب الصلح ،/ باب إذا أصلحواعلى صلح جورفالصلح مردود،نمبر:٢٤٩٩،او مسلم په /کتاب الأقضية ، / باب نقض الأحکام الباطلة ورد المحدثات الأمور، نمبر:٣٢٤٣، کي کړى ] .

([236]) [ سورة النساء/125] .

([237]) [ سورة الفرقان /23]

([238]) [ سورة الکهف : ١١٠] .

([239]) [ روايت يى إمام مسلم په /کتاب الزهد والرقائق، - (ج 8 / ص 223)،کي کړى دى ].

([240]) [ روايت يي إمام أحمد په خپل مسند- (ج 51 / ص 409)،کي کړى دى، اوشيخ ألباني ورته په /صحيح الجامع ، کي ،٢/٤٥، صحيح ويلى دى ] .

([241]) روايت يي صحيح بخارى – په (ج 20 / ص 312)، کي کړى دى ].

([242]) [ روايت يي صحيح بخارى – په (ج 7 / ص 307)،کي کړى دى ].

([243]) [ روايت يي صحيح مسلم – په (ج 3 / ص 157)، کي کړى دى ].

([244]) [ په صحيح مسلم باندي دإمام نووي شرح ،٨/٢٧٦، ته مراجعه وکړه ].

([245]) [ روايت يي سنن أبى داود – په (ج 7 / ص 312)، کي کړى دى ].

([246]) [ روايت يي صحيح بخارى – په (ج 17 / ص 303)، کي کړى دى ].

([247]) [ روايت يي سنن أبوداود – په (ج 7 / ص 309)، کي کړى دى ].

([248]) [ دابن الملقن ،کتاب/ الإعلام بفوائد عمدة الأحکام،٥/٢٨٩، ته مراجعه وکړه ].

([249]) [ روايت يى صحيح بخارى – په (ج 7 / ص 335 ، کى کړى دى ].

([250]) [ روايت يي صحيح مسلم – په (ج 3 / ص 153)، کي کړى دى ].

([251]) [ روايت يي صحيح مسلم - په (ج 7 / ص 230)، کي کړى دى ].

([252]) [ په صحيح مسلم باندي دإمام نووي شرح ، ٨/٢٦٣ ، ته مراجعه وکړه ].

([253]) [ روايت يى صحيح بخارى – په (ج 7 / ص 345، کى کړى دى ].

([254]) [ روايت يي صحيح مسلم – په (ج 3 / ص 153)، کړى دى ].

([255]) [ روايت يي إمام أحمد- په خپل مسند،(ج 33 / ص 311)، کي کړى دى ].

([256]) [ روايت يي سنن أبوداود – په (ج 7 / ص 244)، کړى دى ].

([257]) [ روايت يي سنن بيهقى – په (ج 2 / ص 392)، کي کړى دى ].

([258]) [ روايت يي سنن ابن ماجه – په (ج 5 / ص 220)، کي کړى دى ].

([259]) [ روايت يى صحيح بخاري – په ج 6 / ص 481، کي کړى دى ] .

([260]) [ د دکتور/ سعيد بن علي بن وهف القحطاني ،کتاب/ الصيام في الإسلام في ضوء الکتاب والسنة ،٤٠١-٤٠٢، صفحي ته مراجعه وکړه ].

([261]) [ روايت يى صحيح بخارى – په (ج 7 / ص 307، کى کړى دى ].

([262]) [ روايت يى ابن أبي شيبة – په مصنف (ج 2 / ص 513) او إمام سيوطى ، په جامع الأحاديث - (ج 27 / ص 276 ، او طبرانى په المعجم الأوسط - (ج 7 / ص 327 ، کى کړى دى ].

([263]) [ روايت يى ابن أبي شيبة – په مصنف (ج ٣ / ص ١٠٢، کي کړى دى ، او شيخ ألباني په إرواء الغليل ،٤/١١٤، کي ويلي دي : (( دا سندد شيخينو په شرط صحيح دى )) .

([264]) [ دابن المفلح کتاب / الفروع، ٥/ ٩٩، الإنصاف للمرداوي مع الشرح الکبير،٧/ ٥٢٩، اوالشرح الممتع لابن عثيمين،٦/٤٧٦، وګوره ].

([265]) [ روايت يى صحيح مسلم – په (ج 3 / ص 154، کى کړى دى ].

([266]) [ روايت يى صحيح مسلم – په (ج 3 / ص 154)، کى کړى د ى ].

([267]) [ روايت يي إمام أحمد په خپل/ مسند- (ج 17 / ص 277) ، کړى دى ].

([268]) [ روايت يى سنن ترمذى – په (ج 3 / ص 257)، کى کړى دى ].

([269]) [ روايت يي صحيح بخارى – په (ج 7 / ص 202)، کي کړى دى ].

([270]) [ د إمام شوکاني کتاب / نيل الأوطار، ٣/ ٢١٤، وګوره ] .

([271]) [ روايت يي صحيح بخارى – په (ج 7 / ص 291 ، اوصحيح مسلم – په (ج 7 / ص 112) ، کي کړى دى ] .

([272]) [ روايت يى صحيح بخارى – په (ج 7 / ص 333، کى کړى دى ].

([273]) [ ددي حديث روايت إمام بخاري په /کتاب الحج ، کښي کړى دى ].

([274]) [ روايت يى سنن ترمذى – په (ج 3 / ص 328 ، کى کړى دى ].

([275]) [ روايت يى إمام أحمد په خپل مسند- (ج 6 / ص 368 ،او صحيح ابن خزيمة – په (ج 3 / ص 317 ، کى کړى دى ].

([276]) [ روايت يى إمام أحمد په خپل مسند - (ج 58 / ص 127، کى کړى دى ].

([277]) [ د إمام شوکاني کتاب / نيل الأوطار، ٣/ ٢٠٣، ته مراجعه وکړه ] .

([278]) [ روايت يي إمام أحمد په خپل مسند- (ج 58 / ص 120). کي کړى دى ].